Γεωδιαδρομή Μεταλλείων Λευκολίθου

Η συγκεκριμένη γεωδιαδρομή περιλαμβάνει τους γεώτοπους που αναφέρονται στο παρακάτω πίνακα.

Α/Α	Κωδικός	Ονομασία – Περιγραφή
52	ΝΑ7	Μεταλλείο Βαβδού
53	ΝΑ6	Λατομείο Γαλατίστας
54	ΝΑ13	Μεταλλεία Γερακινής – Δίκτυο φλεβών λευκολίθου
55	ΝΑ14	Μεταλλεία Γερακινής – Αποκατάσταση «ξοφλημένου» λατομείου
56	ΝΑ4	Γρανίτης Αρναίας

 

1.       Οικονομική γεωλογία λευκολίθου

Ο μαγνησίτης, ανθρακικό ορυκτό του μαγνησίου, γνωστός πιο πολύ με το όνομα λευκλιθος (λόγω του χρώματος του), είναι ο βασικότερος λόγος που η Χαλκιδική είναι τουλάχιστον το ίδιο μεταλλευτική όπως και τουριστική. Εδώ και δεκαετίες τα κοιτάσματα στο Βάβδο* και τη Γερακινή αποτελούν κυρίαρχες πηγές εξόρυξης πρώτης ύλης λευκολίθου. Μετά την προ εικοσαετίας (γύρω στο 1997) ολοκλήρωση και τερματισμό της παραγωγικής λειτουργίας στο Βαβδο, κατά μια άποψη λόγω εξάντλησης του απόθεματικού δυναμικού, η Γερακινή είναι και παραμένει το σημαντικότερο κοιτάσμα μαγνησίτη στη Χαλκιδική και στη χώρα, με τα βεβαια, πιθανά και δυνατα αποθέματα να ξεπερνούν τα 40 εκ. τόνους. Από την επιφανειακή εκμετάλλευσή του παράγονται διάφορα εμπορεύσιμα προϊόντα, όπως είναι ο ωμός μαγνησίτης (όπως δηλαδή εξορρύσεται), η καυστική και δίπυρη μαγνησία, καθώς και πυρίμαχες μάζες ή και πυρίμαχα. Όλα τα προϊόντα που συνεχίζουν να παράγονται στη Γερακινη εξακολουθούν ακόμη και σήμερα να συγκαταλέγονται μεταξύ των ποιοτικότερων στην Ευρώπη και τον κόσμο. Συγκεκριμένα οι εξαγωγές τους κινούνται στο 90% και είναι η μεγαλύτερη μεταξύ των χωρών της Ε.Ε. Τη μεγαλύτερη κατανάλωση διεθνώς συγκεντρώνει η δίπυρος μαγνησία.

Στο τόμέα των χρήσεων ο ωμός μαγνησίτης χρησιμοποιείται σαν πρώτη ύλη στη βιομηχανία κεραμικών και μεταλλουργία. Από τα προϊόντα κατεργασίας του η καυστική μαγνησία έχει χρήσεις στις ζωοτροφές, τα λιπάσματα και βιομηχανικά δάπεδα, ενώ η δίπυρος μαγνησία στα πυρίμαχα τούβλα και μάζες, αλλά και σε μονωτικά καλωδίων. Τα λεγόμενα βασικά μονολιθικά πυρίμαχα χρησιμοποιούνται στη χαλυβουργλία και τη τσιμεντοβιομηχανία.
Η δυναμική της ετήσιας παραγωγής από τη Γερακινή είναι της τάξεως των 400-450.000 τόνων λευκολίθου και 180-200.000 τόνων τελικών προϊόντων (καυστική & δίπυρη μαγνησία, πυρίμαχες μάζες). Για το 2014 η παραγωγή ανήλθε στους 270 χιλ. τον. ωμού λευκόλιθου, 26 χιλ. τον. περίπου δίπυρης μαγνησίας, 61 χιλ. τον. καυστικής μαγνησίας καθώς και 41 χιλ. τον. βασικών μονολιθικών πυριμάχων μαζών. Η συνολική παραγωγική δυναμικότητα για την καυστική και δίπυρη μαγνησία είναι περίπου 200 χιλ. τον. καθώς και 50 χιλ. τον. πυρίμαχων μαζών το χρόνο.

Το μεταλλευτικό κέντρο Γερακινής ανήκει στην εταιρεία ΕΛΛΗΝΙΚΟΙ ΛΕΥΚΟΛΙΘΟΙ που κατατάσσεται μεταξύ των κορυφαίων παραγωγών μαγνησίτη στον κόσμο, ειδικότερα σε ότι αφορά στη καυστική μαγνησία, με προσωπικό στην Ελλάδα άνω των 367 ατόμων. Τα προϊόντα εξάγονται κυρίως στις χώρες της Ευρώπης, αλλά και στις Αμερική, Ασία, Ωκεανία και Αφρική.

Στις καινοτόμες ερευνητικές και παραγωγικές πρωτοβουλίες και εφαρμογές ανήκουν η αξιοποίηση παλαιότερων αποθεμάτων, η επαναχρησιμοποίηση παραπροϊόντων και τα παραδειγματικά έργα αποκατάστασης μετά την ολοκλήρωση της εκμετάλλευσης
Από γεωλογικής πλευράς τα κοιτάσματα του Ελληνικού χώρου φιλοξενούνται σε υπερβασικά πετρώματα, δουνιτικής, χαρζβουργιτικής, περιδοτιτικής σύστασης, και αποτελούν τμήματα οφιολιθικών συμπλεγμάτων του ωκεάνιου φλοιού της Τηθύος θάλασσας. Συχνά τα πετρώματα είναι σερπεντινιωμένα, γεγονός που σημαίνει ότι πρωτογενή μαγνησιοπυριτικά ορυκτά, όπως είναι ο ολιβίνης και ορισμένοι πυρόξενοι, μετατρέπονται λόγω ενυδάτωσης τους σε ορυκτά της ομάδας σερπεντίνη. Οι κοιτασματολογικές συγκεντρώσεις μαγνησίτη ελέγχονται από ρηξιγενείς δομές, στους κενούς χώρους των οποίων σχηματίζονται πλέγματα φλεβών ή μεμονωμένες φλέβες σε βάθη μέχρι και 300 μέτρα. Το αρχικά εξορυσσόμενο μετάλλευμα εμπλουτίζεται με διάφορες μεθόδους βάση των οποίων ο λευκόλιθος διαχωρίζεται από το στείρο πλευρικό πέτρωμα ξενιστή.

Ανεκμετάλλευτη παραμένει προς το παρόν η αξιοποίηση του ολιβίνη στο μεταλλείο του Βάβδου, όπου το ΙΓΜΕ έχει εντοπίσει δυναμικά αποθέματα με σημαντική προοπτική εκμετάλλευσης. Ο ολιβίνης είναι κύριο συστατικό δουνιτικών πετρωμάτων και αποτελεί βιομηχανικό ορυκτό που χρησιμοποιείται σαν πυρίμαχο υλικό λόγω της υψηλής του ανθεκτικότητας στην θερμότητα. Ευρείες χρήσεις του ολιβίνη είναι αυτές των άμμων χυτηρίου και αμμοβολών, καθώς και αυτές στην βιομηχανία παραγωγής πυρίμαχων υλικών καθώς και άμορφων πυρίμαχων μαζών. Επίσης χρησιμοποιείται στη μεταλλουργική βιομηχανία, την τσιμεντοβιομηχανία και την βιομηχανία γυαλιού.

1.1   Γεωλογική διαδρομή μεταλλείων λευκολίθου

·       Γεώτοπος ΝΑ7- Μεταλλείο Βαβδού

Το συγκεκριμένο μεταλλείο, δίπλα στην ομώνυμη κωμόπολη του νομού Χαλκιδικής, αποτέλεσε για πολλές δεκαετίες κέντρο καθετοποιημένης εξόρυξης, επεξεργασίας, τεχνικού εμπλουτισμού και παραγωγής τελικών προϊόντων λευκολίθου. Σήμερα το μεταλλείο παραμένει ανενεργό με τα «γυμνά» μέτωπα εκμετάλλευσης, τα εγκατελειμένα εργοστάσια και τα ρημαγμένα σπίτια εργαζομένων και τα άδεια κτίρια διοίκησης, να θυμίζουν τον μεγάλο αριθμό μεταλλωρύχων που πέρασε από την περιοχή. Όλες οι απόψεις συνθέτουν ένα αφιλόξενο, συχνά τρομακτικό, αλλά πάντοτε εντυπωσιακό τοπίο, που μπορεί και πρέπει να εξελιχθεί σε ένα μεταλλευτικό μνημείο βιομηχανικού τουρισμού.

Ο γεώτοπος βρίσκεται στο ίδιο οφιολιθικό περιβάλλον που νοτιότερα φιλοξενεί το μεταλλείο Γερακινής. Οι φλέβες λευκολίθων φιλοξενούνται και στην περίπτωση αυτή σε λιγότερο ή περισσότερο σερπεντινιωμένους δουνίτες και χαρζβουργίτες. Πάντως στον Βάβδο τα συγκεκριμένα πετρώματα εμφανίζονται καταλληλότερα για την παραγωγή βιομηχανικού / εμπορεύσιμου ολιβίνη. Το ενδιαφέρον είναι πολυδιάστατο με βασική προτεραιότητα την αναμφισβήτητη επιστημονική και εκπαιδευτική αξία του γεωτόπου.      

ΖΩΝΗ ΑΞΙΟΥ. ΟΦΙΟΛΙΘΙΚΟ ΣΥΜΠΛΕΓΜΑ ΜΕΣΟΖΩΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ. ΕΓΚΑΤΕΛΛΕΙΜΕΝΟ ΜΕΤΑΛΛΕΙΟ ΛΕΥΚΟΛΙΘΟΥ. ΔΟΥΝΙΤΕΣ,ΧΑΡΤΖΒΟΥΡΓΙΤΕΣ,ΠΕΡΙΔΟΤΙΤΕΣ. ΟΛΙΒΙΝΗΣ,ΠΥΡΟΞΕΝΟΙ. ΛΕΥΚΟΛΙΘΟΣ,ΧΡΩΜΙΤΗΣ.

·       Γεώτοπος ΝΑ13 και ΝΑ14

ΝΑ13- Μεταλλεία Γερακινής – Δίκτυο φλεβών λευκολίθου

ΝΑ14- Μεταλλεία Γερακινής – Αποκατάσταση «ξοφλημένου» λατομείου

Το μεταλλείο Γερακινής βρίσκεται στο περιβάλλον του ομώνυμου χωριού στο ενδιάμεσο των χερσονήσων Κασσάνδρας και Σιθωνίας του νομού Χαλκιδικής. Αποτελεί το μεγαλύτερο κέντρο παραγωγής λευκολίθου στην Ευρώπη και ένα από τα σημαντικότερα στον κόσμο. Από τις πλούσιες φλέβες λευκολίθου που φιλοξενούνται σε ολιβινικά πετρώματα (κύρια δουνίτες και χαρζβουργίτες) παράγονται εμπορεύσιμα υλικά με βασικούς αποδέκτες τις βιομηχανίες πυρίμαχων και αγροτικών προϊόντων και χρήσεων. Ο συγκεκριμένος γεώτοπος συμπληρώνεται από την παρουσία όλων των μονάδων εμπλουτισμού, άλλων εγκαταστάσεων επεξεργασίας και γενικότερων υποδομών, που στο σύνολό τους συμβάλλουν στην ολοκληρωμένη λειτουργία της παραγωγικής διαδικασίας. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα έργα περιβαλλοντικής αποκατάστασης που είτε έχουν πραγματοποιηθεί, είτε βρίσκονται σε εξέλιξη στα «ξοφλημένα» μέτωπα εξόρυξης. Το μεταλλείο Γερακινής διακρίνεται από την χαρακτηριστική παρουσία κοιτασματολογικών εμφανίσεων λευκολίθου σ’ ένα οφιολιθικό περιβάλλον,την λειτουργία βιομηχανικών εγκαταστάσεων εξόρυξης, εμπλουτισμού και διάθεσης τελικών προϊόντων, καθώς και την εφαρμογή περιβαλλοντικών παρεμβάσεων. Για το λόγο αυτό συγκεντρώσει κυρίαρχο γεωεπιστημονικό, αλλά και εκπαιδευτικό ενδιαφέρον.

ΟΦΙΟΛΙΘΙΚΟ ΣΥΜΠΛΕΓΜΑ-ΕΝΕΡΓΟ ΜΕΤΑΛΛΕΙΟ ΛΕΥΚΟΛΙΘΟΥ. ΖΩΝΗ ΑΞΙΟΥ. ΜΕΣΟΖΩΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ.ΔΟΥΝΙΤΕΣ,ΧΑΡΤΖΒΟΥΡΓΙΤΕΣ,ΠΕΡΙΔΟΤΙΤΕΣ.ΟΛΙΒΙΝΗΣ,ΠΥΡΟΞΕΝΟΙ. ΛΕΥΚΟΛΙΘΟΣ,ΧΡΩΜΙΤΗΣ.

·       Γεώτοπος ΝΑ6-  Λατομείο Γαλατίστας 

Το εγκατελειμένο λατομείο Γαλάτιστας βρίσκεται στο βορειοανατολικό περιθώριο της ομώνυμης κωμόπολης. Μετά το τέλος της εξορυκτικής διαδικασίας για την παραγωγή αδρανών υλικών, τόσο τα’ ανοικτά μέτωπα και νταμάρια, όσο και οι σπαστήρες και οι πλατείες φόρτωσης παραμένουν ανεκμετάλλευτες. Πάντως, στο σύνολό τους συνθέτουν και δίνουν την βιομηχανική εικόνα ενός παρελθόντος λατομικού κέντρου. Η δραστηριότητα αφορούσε στην εξόρυξη φακών και στρωμάτων μαρμάρου Τριαδικής ηλικίας, που παρεμβάλλονται τεκτονικά μέσα στη μαγματική σειρά Χορτιάτη και σε φυλλιτικούς – αργιλλικούς σχιστολίθους. Τα μάρμαρα είναι συμπαγή, με κύρια λευκό χρώμα και έντονη θραυσιγενή παραμόρφωση. Το ενδιαφέρον του γεώτοπου εντοπίζεται στον χώρο του βιομηχανικού τουρισμού με εκπαιδευτικές και πολιτιστικές προεκτάσεις. Στην κατεύθυνση αυτή μπορούν να αξιοποιηθούν τόσο το νταμάρι όσο και οι εγκαταστάσεις.

ΖΩΝΗ ΑΞΙΟΥ. ΜΕΣΟΖΩΙΚΟΙ ΠΡΑΣΙΝΟΣΧΙΣΤΟΛΙΘΟΙ ΣΕΙΡΑΣ ΧΟΡΤΙΑΤΗ. ΤΡΙΑΔΙΚΟΙ-ΙΟΥΡΑΣΙΚΟΙ ΚΡΥΣΤΑΛΛΙΚΟΙ ΑΣΒΕΣΤΟΛΙΘΟΙ, ΛΑΤΟΜΕΙΟ ΑΣΒΕΣΤΟΛΙΘΙΚΏΝ ΑΔΡΑΝΩΝ.

·       Γεώτοπος ΝΑ4- Γρανίτης Αρναίας

Ο γρανίτης Αρναίας έχει κυρίαρχη παρουσία στην γεωλογική δομή της βόρειας Χαλκιδικής, με επίκεντρο τον ομώνυμο Δήμο. Οι χαρακτηριστικότερες και εyκολότερα προσβάσιμες εμφανίσεις του είναι αυτές που εντοπίζονται σε εγκάρσιες τομές κατά μήκος της επαρχιακής οδού Παλαιόχωρας – Αρναίας, κύρια στο ύψος της θέσης Αγίας Παρασκευής. Στο συγκεκριμένο σημείο έχει κανείς τη δυνατότητα καλύτερης προσέγγισης και παρατήρησης. Πρόκειται για διμαρμαρυγιακό και  βιοτιτικό γρανίτη Μεσοζωϊκής ηλικίας, εμφανώς σχιστοποιημένο, με τμήματα  πηγματιτικών και απλιτικών διαφοροποιήσεων. Χαρακτηριστικές είναι οι φλεβικές αποφύσεις και διεισδύσεις του στα περιβάλλοντα μεταμορφωμένα πετρώματα, οι πυριτιωμένες ζώνες στο εσωτερικό του και οι κατά θέσεις ενδιαφέρουσες συγκεντρώσεις ραδιενεργών ορυκτών. Επίσης ιδιαίτερη επιστημονική αξία παρουσιάζουν οι εφιππευτικές επιφάνειες στην βορειοδυτική του ζώνη επαφής με γνευσιακούς σχηματισμούς. Ο συγκεκριμένος γεώτοπος μπορεί να εξελιχθεί σε εκπαιδευτικό αντικείμενο παρατήρησης και μελέτης ενός παραμορφωμένου γρανιτικού συστήματος. 

ΣΕΡΒΟΜΑΚΕΔΟΝΙΚΗ ΖΩΝΗ. ΜΑΓΜΑΤΙΚΑ ΕΚΡΗΞΙΓΕΝΗ ΠΕΤΡΩΜΑΤΑ ΜΕΣΟΖΩΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ. ΠΛΑΓΙΟΚΛΑΣΤΑ,ΟΡΘΟΚΛΑΣΤΑ,ΜΟΣΧΟΒΙΤΗΣ,ΒΙΟΤΙΤΗΣ

ΔΙΜΑΡΜΑΡΥΓΙΑΚΟΣ ΚΑΙ ΒΙΟΤΙΤΙΚΟΣ ΓΡΑΝΙΤΗΣ S-ΤΥΠΟΥ. ΦΙΛΟΧΕΝΕΙ ΝΕΩΤΕΡΕΣ ΟΥΡΑΝΙΟΦΟΡΕΣ ΦΛΕΒΕΣ. ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΥΣΕΣ ΡΗΞΙΓΕΝΕΙΣ ΔΟΜΕΣ ΠΥΡΙΤΙΩΜΕΝΩΝ ΖΩΝΩΝ. ΤΟΜΗ ΚΑΤΑ ΜΗΚΟΣ ΔΡΟΜΟΥ 10 ΧΛΜ.