Το άρθρο πραγματεύεται την ανάγκη τήρησης ρόλων και την ακεραιότητα των θεσμών στο επενδυτικό περιβάλλον.
Γιατί οι δημόσιοι λειτουργοί και επενδυτές είναι δύο ρόλοι που δεν ταυτίζονται; Υπάρχει αλλοίωση του θεσμικού ρόλου μπροστά στις μεγάλες επενδύσεις; Πού οφείλει να σταθεί ο δημόσιος σύμβουλος; Πού σταματά η συμβουλή και πού αρχίζει η ταύτιση με τον επενδυτή; Γιατί η αντικειμενικότητα των θεσμών είναι κρίσιμη; Πότε και πως οι πολίτες αποδέχονται μια επένδυση; Γιατί η εμπιστοσύνη απέναντι στους θεσμούς αποτελεί θεμέλιο;
Η προοπτική μιας χώρας να προσελκύσει και να ολοκληρώσει με επιτυχία μια επενδυτική δραστηριότητα δεν είναι υπόθεση ενός μόνο παράγοντα. Είναι ένα σύνθετο εγχείρημα, ένα σύστημα αλληλεξαρτήσεων, όπου κάθε εμπλεκόμενος οφείλει να κινείται αυστηρά εντός των ορίων του ρόλου του. Όταν αυτή η ευθυγράμμιση διαταράσσεται, το τίμημα δεν είναι μόνο η αποτυχία της επένδυσης, αλλά η βαθύτατη διάβρωση της εμπιστοσύνης μεταξύ κράτους και πολίτη.
Ο καταμερισμός ευθυνών σε ένα υγιές επενδυτικό οικοσύστημα
Στο πεδίο, για παράδειγμα, της παραγωγικής αξιοποίησης κοιτασμάτων—από την εξόρυξη και επεξεργασία μεταλλικών και βιομηχανικών ορυκτών μέχρι την λατόμηση δομικών λίθων και αδρανών υλικών—οι ρόλοι θα έπρεπε να είναι διαυγείς:
• Ο επενδυτής περιγράφει και τεκμηριώνει το επιχειρηματικό του σχέδιο: οικονομικά δεδομένα, τεχνολογία, περιβαλλοντική διαχείριση, θέσεις εργασίας.
• Η Δημόσια Διοίκηση, οι γεωλογικοί και άλλοι σχετικοί ερευνητικοί φορείς, η πανεπιστημιακή κοινότητα οφείλουν να λειτουργήσουν σαν θεματοφύλακες του δημοσίου συμφέροντος. Η θέση τους δεν είναι να υπερασπιστούν ή να προωθήσουν το επενδυτικό σχέδιο, αλλά να το αξιολογήσουν με αντικειμενικά κριτήρια.
Αυτή η λειτουργία δεν είναι προαιρετική ή ευγενική χειρονομία. Αποτελεί βαθιά υποχρέωση, δεδομένου ότι οι φορείς αυτοί χρηματοδοτούνται από τους φορολογούμενους πολίτες. Είναι, με άλλα λόγια, σύμβουλοι αυτών που πληρώνουν. Και σαν τέτοιοι, οφείλουν να αναδεικνύουν τυχόν κενά, ρήγματα ή παραλείψεις: την απουσία προοπτικής καθετοποίησης, την εφαρμογή μη βιώσιμων πρακτικών, την περιβαλλοντική υπέρβαση.
Η θεμελιώδης σημασία της αντικειμενικότητας με την αξιοπιστία ζητούμενο
Η πίστη στην αντικειμενικότητα του ελέγχου και στη διαφάνεια είναι το θεμέλιο κάθε κοινωνικής αποδοχής. Όταν οι πολίτες αντιληφθούν ότι όσοι τους υπηρετούν είναι ικανοί να πουν «όχι» στον ισχυρό επενδυτή όταν το δημόσιο συμφέρον το απαιτεί, τότε ανοίγει ο δρόμος για μια γόνιμη και ειλικρινή συζήτηση. Μόνο μέσα από τη διασφάλιση εμπιστοσύνης μπορεί μια επένδυση να έχει θετικό τέλος.
Η αλλοίωση των ρόλων- Όταν ο σύμβουλος του δημοσίου συμφέροντος μοιάζει με «συνήγορο» του επενδυτή
Δυστυχώς, η εικόνα που ορισμένες φορές παρατηρούμε σήμερα είναι σε αρκετές περιπτώσεις ριζικά διαφορετική. Μια διάχυτη αλλοίωση και παραμόρφωση των θεσμικών ρόλων μπορεί να πάρει αδικαιολόγητες και αθέμιτες διαστάσεις. Αντί να διαχωρίσουν και να προστατεύσουν την αντικειμενικότητα του λόγου τους, ορισμένοι δημόσιοι φορείς συμπεριφέρονται σαν να είναι αρμόδιοι επικοινωνίας εκάστοτε επενδυτικών εταιρικών σχημάτων. Προβάλλουν αποφάσεις, δελτία τύπου και επιχειρήματα των επενδυτών, και εξυμνούν ιδιωτικές πρωτοβουλίες, χωρίς τον απαραίτητο κριτικό φακό.
Και βέβαια ο εργοδότης δεν είναι ο επενδυτής. Είναι οι ίδιοι οι φορολογούμενοι πολίτες. Αυτούς οφείλουν να υπηρετούν. Όταν για παράδειγμα οι αρμόδιοι δημόσιοι φορείς υποβαθμίζουν συστηματικά τις περιβαλλοντικές επιφυλάξεις και υιοθετουν αυτούσια την επιχειρηματολογία του ιδιώτη, δεν γίνεται απλώς «συνεργάσιμοι». Γίνονται στην πράξη για τον απλό πολίτη, θεσμική προέκταση επενδυτικών συμφερόντων.
Το τίμημα είναι η αξιοπιστία. Οι πολίτες, αντικρίζοντας αυτήν την «ταύτιση», αμφισβητούν πλέον κάθε γνώμη που εκφέρεται για μια επένδυση. Με την ίδια λογική, αμφισβητούν κάθε απάντηση σε ερωτήματα και απορίες που θέτουν. Αν ο δημόσιος λειτουργός είναι «προσωποποίηση» του επενδυτή, τότε πού μπορεί να στραφεί ο πολίτης για αμερόληπτη πληροφόρηση;
Οι κόκκινες γραμμές που δεν διαπερνώνται
Υπάρχουν διακριτές, ανυπέρβλητες κόκκινες γραμμές. Δεν είναι δυνατόν αυτός που ελέγχει να γίνεται «συνήγορος» του ελεγχόμενου. Η Πολιτεία, έχοντας την αποκλειστική ευθύνη της αδειοδότησης και της περιβαλλοντικής παρακολούθησης επενδύσεων, οφείλει απέναντι στους πολίτες και το δημόσιο συμφέρον γενικότερα, να τηρεί ακέραια το μονόπρακτο θεσμικό της ρόλο.
Η τήρηση αυτών των γραμμών δεν είναι πολυτέλεια. Είναι η μόνη εγγύηση για ένα κλίμα ουσιαστικής, όχι εικονικής, κοινωνικής αποδοχής. Χωρίς αυτήν, οι επενδύσεις είτε θα σταματούν, ίσως δικαίως, μπροστά στην κοινωνική αντίδραση, είτε θα προχωρούν υπό αμφισβήτηση, αφήνοντας πίσω τους ένα «τοξικό» έδαφος αντιπαραθέσεων.
Η αξιοπιστία χτίζεται δύσκολα και χάνεται εύκολα. Οι λειτουργοί που υπηρετούν το δημόσιο συμφέρον οφείλουν να θυμούνται καθημερινά το ρόκο τους σαν θεματοφύλακες της διαφάνειας. Η μόνη επένδυση που οφείλουν να προωθούν είναι η επένδυση της κοινωνίας στην ίδια την εμπιστοσύνη.
