Φαίνεται πως
ήρθε ο καιρός που η Ευρώπη διάλεξε την άμυνα έναντι της εμπλοκής
Με αφορμή την
κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή και την επίθεση με drone σε βρετανική βάση στην Κύπρο, είδαμε μια άνευ
προηγουμένου κινητοποίηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την προστασία του εδάφους
κράτους-μέλους της .
Πρόκειται για μια σημαντική εξέλιξη, που θυμίζει την αρχή μιας πιο ουσιαστικής
ευρωπαϊκής αμυντικής συνεργασίας, ανεξάρτητα -ή και παράλληλα- από τις ΗΠΑ.
Δείτε αναλυτικά
ποιες χώρες ανταποκρίθηκαν και τι δυνάμεις ανέπτυξαν:
·
Ελλάδα: Ανέπτυξε άμεσα 2 φρεγάτες ("Κίμων", "Ψαρά") και 4 μαχητικά F-16 στην αεροπορική βάση "Ανδρέας
Παπανδρέου" στην Πάφο .
·
Γαλλία: Έστειλε τη φρεγάτα "Languedoc" και απέπλευσε το αεροπλανοφόρο "Charles de Gaulle" προς την περιοχή .
·
Ηνωμένο
Βασίλειο: Ενίσχυσε τις
δυνάμεις του με το αντιτορπιλικό HMS "Dragon" και ελικόπτερα Wildcat .
·
Ισπανία: Ανακοίνωσε την αποστολή της φρεγάτας "Cristóbal Colón" για αποστολές προστασίας .
·
Ιταλία: Δεσμεύτηκε να στείλει ναυτικές μονάδες
για την προστασία της Κύπρου .
·
Ολλανδία: Εξετάζει την αποστολή της φρεγάτας "Evertsen" για συνοδεία του γαλλικού αεροπλανοφόρου .
Η Ευρωπαϊκή διάσταση-
από τη θεωρία στην πράξη
Αυτή η
κινητοποίηση δεν είναι απλά μια συλλογή διμερών βοηθειών. Σηματοδοτεί μια
στροφή στην ευρωπαϊκή αμυντική σκέψη για τρεις βασικούς λόγους:
·
Ενεργοποίηση
του Άρθρου 42(7): Η
επίθεση στην Κύπρο έφερε στο προσκήνιο τη ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής της ΕΕ. Αν
και επισήμως δεν έχει ενεργοποιηθεί πλήρως, η συζήτηση γύρω από αυτήν δείχνει
μια νέα βούληση για συλλογική άμυνα .
·
Ανεξαρτητοποίηση
από τις ΗΠΑ: Η επίθεση
ΗΠΑ-Ισραήλ στο Ιράν φαίνεται να έγινε χωρίς προειδοποίηση των Ευρωπαίων
συμμάχων, βάζοντάς τους προ τετελεσμένων γεγονότων . Η ευρωπαϊκή αντίδραση, με επίκεντρο την
προστασία της Κύπρου, διαβάζεται ως μια κίνηση να προστατεύσουν τα δικά τους
συμφέροντα και την ασφάλεια του εδάφους τους, ανεξάρτητα από τον αμερικανικό
σχεδιασμό .
·
Αλληλεγγύη
χωρίς εμπλοκή: Η βοήθεια
που στάλθηκε είναι ξεκάθαρα αμυντική (φρεγάτες,
αντιαεροπορικά συστήματα), με στόχο την προστασία της Κύπρου και όχι τη
συμμετοχή στις πολεμικές επιχειρήσεις .
Συνοψίζοντας, η
ανάπτυξη δυνάμεων από έξι ευρωπαϊκές χώρες για την προστασία της Κύπρου είναι
μια ισχυρή κίνηση. Δείχνει ότι η ΕΕ, έστω και με αργά βήματα, αρχίζει να χτίζει
μια πιο αυτόνομη αμυντική ταυτότητα, απαντώντας στις κρίσεις με πρωτοβουλίες
προστασίας και όχι με άκριτη συμπόρευση.
Σε σχέση με τα
παραπάνω θα ήθελα να καταθέσω την προσωπική μου άποψη για την πρόσφατη κινητικότητα του Ισπανού
πρωθυπουργού Πέδρο Σάντσεθ. Η στάση του δεν είναι αντιφατική, όπως βιαστικά
μπορεί να την χαρακτήριζε κάποιος. Αντιθέτως, αγγίζει την καρδιά της σύγχρονης
ευρωπαϊκής γεωπολιτικής αμηχανίας, είναι βαθιά συνεπής και αντιπροσωπεύει ένα νέο, ώριμο ευρωπαϊκό δόγμα.
Θέλω λοιπόν να αναλύσω και εξηγήσω γιατί η διττή αυτή προσέγγιση δεν είναι μόνο
σωστή, αλλά και στρατηγικά αναγκαία για την Ευρώπη:
Η κυρίαρχη άρνηση
χρήσης Ισπανικών βάσεων και αποτροπή εμπλοκής
Η απόφαση του
Σάντσεθ να μην επιτρέψει τη χρήση ισπανικών βάσεων (κυρίως της Ρότα) για την
επίθεση κατά του Ιράν ήταν μια πράξη εθνικής κυριαρχίας.
·
Αποφυγή
συνενοχής: Η
Ισπανία, όπως και οι περισσότερες ευρωποϊκές χώρες, δεν είχε καμία ανάμειξη
στον σχεδιασμό της αμερικανο-ισραηλινής επίθεσης. Το να επιτρέψει τη χρήση του
εδάφους της για μια επιχείρηση την οποία δεν ενέκρινε και δεν συμμετείχε στον
σχεδιασμό της, θα την καθιστούσε de facto συμμέτοχο σε μια πολεμική ενέργεια.
·
Αποτροπή
αντιποίνων: Σε μια
περιοχή που φλέγεται, η Ισπανία προστάτευσε τον εαυτό της. Το να επιτρέψει τη
χρήση των βάσεών της για επίθεση στο Ιράν θα μετέτρεπε τις ισπανικές
εγκαταστάσεις (και κατ' επέκταση το ισπανικό έδαφος) σε νόμιμο στόχο για
αντίποινα από την πλευρά του Ιράν ή των συμμάχων του. Αυτό είναι ένα θεμελιώδες
καθήκον κάθε ηγέτη: να μην εκθέτει τους πολίτες του σε κίνδυνο για λογαριασμό
τρίτων.
Η Υποστήριξη
στην Κύπρο αποτελεί Ευρωπαϊκή υποχρέωση
Η αποστολή της
φρεγάτας "Cristóbal Colón" για την
προστασία της Κύπρου είναι η άλλη όψη του ίδιου νομίσματος.
·
Άμυνα,
όχι Επίθεση: Εδώ δεν μιλάμε για συμμετοχή σε επίθεση,
αλλά για συλλογική
άμυνα. Η Κύπρος είναι έδαφος της ΕΕ που δέχθηκε απειλή. Η προστασία της είναι
υποχρέωση βάσει της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης (Άρθρο 42.7).
·
Προστασία
των συνόρων: Η ενίσχυση της Κύπρου είναι ουσιαστικά
προστασία των νοτιοανατολικών θαλάσσιων συνόρων ολόκληρης της ΕΕ. Δεν πρόκειται
για επιθετική ενέργεια κατά του Ιράν, αλλά για αμυντική θωράκιση απέναντι σε
έναν κίνδυνο που δημιουργήθηκε από μια κρίση την οποία η Ευρώπη δεν προκάλεσε.
Οι δύο
αποφάσεις είναι αλληλένδετες
Η κίνηση του
Σάντσεθ δείχνει ακριβώς την ευρωπαϊκή προσέγγιση να παίρνει πρωτοβουλίες
προστασίας, όχι συμμετοχής στον πόλεμο.
·
Λέει
"ΟΧΙ" στην πολεμική μηχανή Τραμπ-Ισραήλ: Αρνούμενος να συμμετάσχει στην επίθεση, στέλνει μήνυμα ότι η Ευρώπη δεν
είναι προέκταση των αμερικανικών πολεμικών σχεδιασμών, ειδικά όταν αυτοί
γίνονται χωρίς διαβούλευση.
·
Λέει
"ΝΑΙ" στην προστασία της Ευρώπης: Στέλνοντας βοήθεια στην Κύπρο, δείχνει ότι η Ευρώπη είναι έτοιμη να
προστατεύσει τον εαυτό της από τις συνέπειες αυτών των κρίσεων.
Σχετικά με την
κριτική από υποστηρικτές του Τραμπ
Η κριτική τους είναι
αναμενόμενη, αλλά βασίζεται σε μια αντίληψη όπου οι σύμμαχοι θεωρούνται απλοί
"βοηθοί" στις αμερικανικές αποφάσεις. Ο Σάντσεθ (και μαζί του μεγάλο
μέρος της ΕΕ) απέρριψε αυτόν τον ρόλο. Δεν έκανε "πίσω", όπως και
πολλοί άλλοι ισχυρίζονται. Απλώς αρνήθηκε να συρθεί σε έναν πόλεμο που δεν ήταν
δικός του. Αντίθετα, μπήκε
μπροστά για να
προστατεύσει τα κυριαρχικά δικαιώματα και την ασφάλεια της Ευρώπης. Συμπερασματικά,
η διττή αυτή στάση δεν είναι σχιζοφρένεια, αλλά ο ορισμός μιας ώριμης, υπεύθυνης
και ανεξάρτητης ευρωπαϊκής εξωτερικής πολιτικής που ξεχωρίζει την άμυνα από την
επιθετικότητα.
