Κοιτασματολόγος: 10/15/26

Οι προτεινόμεμες γεωδιαδρομές που αφορούν στη χερσόνησο Κασσάνδρας αναφέρονται σε γεωτόπους στα Λουτρά Αγίας Παρασκευής, στους δομικούς λίθους Αθύτου, στο παράκτιο περιβάλλον Ποσειδίου, στο υπερβασικό Κανίστρου και στους ασβεστόλιθους Κουρσάρου.

Α/Α	Κωδικός	Ονομασία – Περιγραφή
36	ΝΑ1	Λουτρά Αγίας Παρασκευής – Υποθαλάσσιες θερμές πηγές
37	ΝΑ9	Λουτρά Αγίας Παρασκευής – Ασβεστολιθικό νταμάρι με θέα στο Αιγαίο
38	ΝΑ10	Λουτρά Αγίας Παρασκευής – «Χωμάτινα» παλάτια στην κορυφή «Άνεμος»
39	ΝΑ11	Λουτρά Αγίας Παρασκευής – Ψαμμιτικά ριζοσπήλαια
40	ΝΑ12	Λουτρά Αγίας Παρασκευής – Στρογγυλόπετρη ακτή Αγίου Γεωργίου
41	ΝΑ38	Λουτρά Αγίας Παρασκευής – Χωμάτινα παλάτια στη Γιάννη Ράχη
42	ΝΑ39	Λουτρά Αγίας Παρασκευής – Λιθόγλυπτες θαλασσολείαντες μορφές ασβεστολίθου
43	ΝΑ40	Λουτρά Αγίας Παρασκευής – Ασβεστολιθικοί «πιγκουίνοι» στην ακτή
44	ΝΑ41	Λουτρά Αγίας Παρασκευής – Θαλάσσιες σπηλιές στον παράκτιο ασβεστόλιθο
45	ΝΑ2Α	Δομικοί λίθοι Αθύτου (Λατομείο)
46	ΝΑ2Β	Δομικοί λίθοι Αθύτου (Οικισμός)
47	ΝΑ2Γ	Δομικοί λίθοι Αθύτου (Στρωματογραφική τομή)
48	ΝΑ5	Παράκτιο περιβάλλον Ποσειδίου
49	ΝΑ51	Υπερβασικό Κανίστρου
50	ΝΑ25	Μαυρόμπαρα
51	ΝΑ52	Ασβεστόλιθος Κουρσάρου

1. Γεωλογία χερσονήσου Κασσάνδρας

Η χερσόνησοςΚασσάνδρας είναι περισσότερο γεωλογική από την αρχική εντύπωση που κάποιος σχηματίζει. Τα λατομεία, η παρουσία και ο ρόλος της γνωστής πέτρας Αθύτου είναι εμφανής και επιβλητική σε όλα τα μήκη και πλάτη του «νησιού». Οι γεωενεργειακές αποθεματικές ενδείξεις προηγούμενων ερευνών για την παρουσία φυσικού αερίου έχουν την δική τους σημασία και αξία. Στο νοτιότερο άκρο της έχει και η Κασσάνδρα τα δικά της υπερβασικά πετρώματα και τους δικούς της ασβεστόλιθους, που με μαζί με την ευρεία παρουσία ψαμμιτικών ιζήματων, χαρακτηρίζουν γενικά την γεωλογία της χερσονήσου.

Αυτό όμως που κάνει τη διαφορά και αποτελεί αποκλειστικά δικό της γνώρισμα είναι η διάχυτη γεωθερμικότητα και οι θερμές πηγές, τα γνωστά λουτρά Αγίας Παρασκευής. Η παρουσία ρηγμάτων σε ξηρά και θάλασσα, και η συνεχιζόμενη μαγματική/ηφαιστειακή δραστηριότητα, αποτέλεσμα της σύγκρουσης των τεκτονικών πλακών Αφρικής και Ευρασίας, δημιουργούν γεωθερμικές συνθήκες με παρουσία υψηλών θερμοκρασιών πολύ κοντά κάτω από την επιφάνεια εδάφους και βυθού. Στην περιοχή Αγίας Παρασκευής λοιπόν η εξέλιξη αυτή οδηγεί στον σχηματισμό θερμών πηγών που ελέγχονται από την διαδραστική σχέση βορειονατολικών (ΒΑ) ρήγματων με καρστικές ασυνέχειες ασβεστολίθων. Συγκεκριμένα οι πηγές, με ζεστό υφάλμυρο νερό στη θέση των λουτρών, ξεκινούν από τον γειτονικό βυθό του Βόρειου Αιγαίου και επεκτείνονται ακολουθώντας τη ΒΑ κατεύθυνση του ρήγματος μέχρι το Παλιούρι, και την ανατολική ακτή της Κασσάνδρας. Και βέβαια έχει διαπιστωθεί ότι δεν είναι απλά θερμές αλλά θερμομεταλλικές πηγές με υδροθερμικά χαρακτηριστικά και σχετικά υψηλές περιεκτικότητες θείου και μετάλλων, όπως αρσενικού και σιδήρου. Στην περιοχή των λουτρών είναι εμφανής ο σχηματισμός οξειδίων και θείου, που κάτω από άλλες συνθήκες θα μπορούσε να γίνεται λόγος για θειούχο μεταλλοφορία τύπου Ολυμπιάδας. Αυτό είναι πολύ πιθανό να συμβαίνει και σήμερα σε βαθύτερα τμήματα του ρήγματος ή/και στην νότιο-νοτιοδυτική επέκταση του στο εσωτερικό του Βορείου Αιγαίου, όπου ενδεχόμενα επικρατούν υψηλότερες θερμοκρασίες και γενικά άλλες φυσικοχημικές συνθήκες στα υδροθερμικά διαλύματα. Ένα υδροθερμικό σύστημα δηλαδή που ξεκίνησε εκατομμύρια χρόνια πριν και το οποίο λειτουργεί ακόμη και σήμερα. Στο γεγονός αυτό έχει την βάση της και η τοπική μυθοπλαστική παράδοση που μιλάει για ηφάστειο στην περιοχή, στο οποίο προφανώς οφείλει την προέλευση του και το ιστορικό όνομα της Κασσάνδρας, Φλέγρη. Έτσι λοιπόν η Κασσάνδρα δεν σφίζει μόνο από ξέφρενη διασκέεδαση και νεανική ζωή, αλλά «φλέγεται» και παραμένει το ίδιο ζωντανή και ανήσυχη τόσο γεωλογικά όσο και θερμομεταλλικά.

1.1 Γεωδιαδρομή Λουτρών Αγίας Παρασκευής

Ø Γεωλογικά χαρακτηριστικά

Στο Δ-ΒΔ άκρο της χερσονήσου Κασσάνδρας, εμφανίζεται το ασβεστολιθικό υπόβαθρο της ζώνης Αξιού που χαρακτηρίζει το γεωπεριβάλλον της ευρύτερης περιοχής. Η παρουσία του ελέγχεται από ένα σύστημα ΒΒΑ ρηγμάτων που ευθύνονται και για την υποθαλάσσια ανάβλυση καρστικών θερμών πηγών στη θέση των λουτρών Αγίας Παρασκευής στις παρυφές του οικισμού Αγίου Νικολάου (ΝΑ1). Οι θερμές πηγές προσεγγίζουν την θερμοκρασία των 40^ο περίπου βαθμών Κελσίου και είναι πλούσιες σε θείο και αρσενικό. Ανήκουν στην κατηγορία των ιαματικών και του θεραπευτικού τουρισμού, γεγονός που συνέβαλε τόσο στη διακίνηση αρκετών επισκεπτών, όσο και στην ανέγερση νέων κτιριακών εγκαταστάσεων και άλλων υποδομών. Οι θερμές πηγές δημιουργούν στο υπερκείμενο και άμεσα περιβάλλον αυξημένες θερμοκρασίες στο νερό της θάλασσας και τροφοδοτούν με αντλίες, αλλά και γεώτρηση που κατασκεύασε το ΙΓΜΕ, τις απαραίτητες ποσότητες νερού οι οποίες παρέχονται στους λουτροχώρους. Γενικά τα συχνά εξαλλοιωμένα (σιδηρουδροξειδώσεις, θειοαποθέσεις) ασβεστολιθικά πετρώματα ατενίζουν το βόρειο Αιγαίο, στην θάλασσα του οποίου βυθίζονται, σε μία προσπάθεια να διεκδικήσουν τον χώρο που τ’ ανήκει. Μέσα από μία διαχρονική σχέση αλληλοσεβασμού και αμοιβαίων υποχωρήσεων οι ασβεστόλιθοι δέχονται και υποδέχονται τις δυναμικές παρεμβάσεις των θαλάσσιων κυμάτων, με τη δημιουργία γλυπτών φυσικών μορφών αλλά και εξαιρετικών καρστικών σπηλιών (ΝΑ41) με σταλακτικά καλλιτεχνήματα στο εσωτερικό τους. Χαρακτηριστικά παραδείγματα ασβεστολιθικής γλυπτικής αποτελούν το «μοναχικό ζευγάρι ναυαγών» και «η ακτή πιγκουΐνων» (ΝΑ40).

Στην βόρεια εξέλιξη της συγκεκριμένης γεωδιαδρομής εντάσσονται το εγκατελλειμένο νταμάρι(ΝΑ9), που βλέπει πανοραμικά της απέραντη θάλασσα του βόρειου Αιγαίου, και η ακτή του Αγίου Γεωργίου (ΝΑ12) με τις χαρακτηριστικές ποταμοχειμάριες κροκάλες, των οποίων τα στρογγυλόμορφα και λεία χαρακτηριστικά συγκεντρώνουν το ενδιαφέρον αρκετών επισκεπτών.

Ακόμη βορειότερα απομακρυνόμενοι από το περιβάλλον των ασβεστολίθων, συναντάται ο γεώτοπος που χαρακτηρίζεται από την παρουσία Ηωκαινικής σειράς κροκαλοπαγών,μαργών και ψαμμιτών. Στη βάση κύρια των σχηματισμών αυτών εντοπίζονται σπηλαιώδεις μορφές, τις οποίες οι ντόπιοι ονομάζουν «Ριζοσπήλια» (ΝΑ11). Χαρακτηριστικές με την ίδια μορφή είναι οι φωλιές μελισσοφάγων, πουλιών των οποίων βασική τροφή είναι οι μέλισσες, που απλώνονται διάσπαρτα με προτίμηση τις επαφές διαφορετικών ιζηματογενών στρωμάτων. Στο ίδιο γεωλογικό περιβάλλον παρατηρούνται απολιθώματα θαλάσσιων οργανισμών.

Ο επόμενος σταθμός της γεωδιαδρομής είναι ο γεώτοπος που οι κάτοικοι της περιοχής ονομάζουν «Παλάτια»(ΝΑ10).Αποτελείται από ανάγλυφα σχήματα που αναπτύσσονται τρισδιάστατα στην επιφάνεια των ιζημάτων. Το γεγονός της εκτεταμένης παρουσίας τους σε συνδυασμό με την κατακόρυφη διάταξή τους διαμέσου διαφόρων στρωμάτων, δημιουργεί πραγματικά μία εικόνα που παραπέμπει σε «παλάτια αραβικής αρχιτεκτονικής». Ο σχηματισμός τους είναι αποτέλεσμα διεργασιών μηχανικής διάβρωσης των συγκεκριμένων ιζηματογενών ακολουθιών από βρόχινα επιφανειακά νερά, με την μορφή καταρρακτωδών ροών. Παρόμοια γλυπτά δημιουργήματα παρατηρούνται και στον τελευταίο γεώτοπο πριν από το τέλος της γεωδιαδρομής στο χωριό Παλιούρι (ΝΑ38).

Όπως προαναφέρθηκε η περιοχή κυριαρχείται από μελισσοφάγους, ενώ έντονη είναι και η παρουσία τρυγονιών. Υπάρχουν σε μεγάλο βαθμό ελαιώνες και σχετικά πυκνή βλάστηση από πεύκα και φυτά, μεταξύ των οποίων και ρίγανη. Όλη η γεωδιαδρομή εξελίσσεται κατά μήκος αγρίων και απότομων ακτών που φιλοξενούν την θάλασσα του βόρειου Αιγαίου.Η δεδομένη γεωτοπική αξία μπορεί να συνδιασθεί περίφημα με την έντονη τουριστική κίνηση της περιοχής.

Η γεωδιαδρομή των Λουτρών Αγίας Παρασκευής με την αρίθμηση να αντιστοιχεί στους γεώτοπους που αναφέρονται στο παραπάνω πίνακα. Η χάραξη της γεωδιαδρομής προκύπτει από τον παραλληλισμό με τον επάνω που δείχνει τη γεωγραφική θέση των Λουτρών.

· Γεώτοπος ΝΑ1-Λουτρά Αγίας Παρασκευής – Υποθαλάσσιες θερμές πηγές

Όλες οι φωτογραφίες περιλαμβάνονται στα αντίστοιχα επιμέρους Απογραφικά Δελτία Γεωτόπων. Η λήψη τους έγιεν από το Νικόλαο Αρβανιτίδη στο προσωπικό αρχείο του οποίου είναι καταχωρημένες. Η χρήση των φωτογραφιών που περιλαμβάνονται στο συγκεκριμένο άρθρο έγινε επιλεγμέν ώστε να είναι αντιπροσωπευτικές και να ανταποκρίνονται στους γεωτόπους που παρουσιάζονται.

· Γεώτοπος ΝΑ 9- Λουτρά Αγίας Παρασκευής – Ασβεστολιθικό νταμάρι με θέα στο Αιγαίο

· Γεώτοπος ΝΑ 10- Λουτρά Αγίας Παρασκευής – «Χωμάτινα» παλάτια στην κορυφή «Άνεμος»

· Γεώτοπος ΝΑ 11- Λουτρά Αγίας Παρασκευής – Ψαμμιτικά ριζοσπήλαια

· Γεώτοπος ΝΑ 12- Λουτρά Αγίας Παρασκευής – Στρογγυλόπετρη ακτή Αγίου Γεωργίου

· Γεώτοπος ΝΑ 38- Λουτρά Αγίας Παρασκευής – Χωμάτινα παλάτια στη Γιάννη Ράχη

· Γεώτοπος ΝΑ 40- Λουτρά Αγίας Παρασκευής – Ασβεστολιθικοί «πιγκουίνοι» στην ακτή

· Γεώτοπος ΝΑ 41- Λουτρά Αγίας Παρασκευής – Θαλάσσιες σπηλιές στον παράκτιο ασβεστόλιθο

· Γεώτοπος ΝΑ 51- Υπερβασικό Κανίστρου

· Γεώτοπος ΝΑ 52- Ασβεστόλιθος Κουρσάρου

1.2 Γεωδιαδρομή Δομικών Λίθων Αθύτου

Ø Γεωλογικά χαεακτηριστικά

Μετατεκτονικα ιζήματα Μειωκαινικής-Πλειοκαινικής ηλικίας. Γεωλογικοί σχηματισμοί και πετρώματα με κυρίαρχη την ανάπτυξη από κροκαλοπαγή, μάργες, άμμους, μαργαίκούς ασβεστόλιθους, άργιλλους και γύψο.

· Γεώτοπος ΝΑ 2Α - Δομικοί λίθοι Αθύτου (Λατομείο)