Προκήρυξη δημόσιου μεταλλείου χαλκού-χρυσού στο Κιλκίς

Το Υπουργείο ΠΕΚΑ, με στόχο τη συμβολή του Ορυκτού Πλούτου στην εθνική αναπτυξιακή προσπάθεια, προκηρύσσει Δημόσιο Διεθνή ανοικτό Πλειοδοτικό Διαγωνισμό για το Δημόσιο Μεταλλευτικό Χώρο που περιλαμβάνεται στις περιοχές Μεταξοχωρίου, Βάθης, Γερακαριού, Φύσκας, Κεντρικού, Μυλοχωρίου και Αντιγόνειας στην Περιφερειακή Ενότητα (Νομό) Κιλκίς. Στο συγκεκριμένο χώρο, έκτασης 91km2, εκτιμάται ότι τα αποθέματα μεταλλευμάτων χρυσού, χαλκού και άλλων μεταλλευμάτων είναι της τάξης του 1,5 δις € σε αξία περιεχόμενων μετάλλων, ενώ τα αναμενόμενα αποθέματα της τάξης των 7δις € αντίστοιχα.

Αναφορικά με το θέμα ο Υφυπουργός ΠΕΚΑ, κ. Γιάννης Μανιάτης, έκανε την ακόλουθη δήλωση:

«Ο ορυκτός πλούτος της χώρας αποτελεί βασικό αναπτυξιακό και οικονομικό πυλώνα στήριξης της κοινωνίας μας. Έχουμε κινητοποιήσει το σύνολο των δυνάμεων για να αξιοποιήσουμε τον πλούτο που απλόχερα μας χάρισε η φύση. Με απόλυτο σεβασμό στο περιβάλλον και με σημαντικά αντισταθμιστικά οφέλη για την τοπική κοινωνία, αναδεικνύουμε τους κρυμμένους και αναξιοποίητους πόρους της πατρίδας μας.

Μέσα στο πρώτο δεκαπενθήμερο του Ιανουαρίου θα καλέσουμε όλους τους θεσμικούς εκπροσώπους του Κιλκίς, προκειμένου να ξεκινήσει η ενημέρωση στις τοπικές κοινωνίες με επιστημονική τεκμηρίωση και πλήρη διαφάνεια».

Τα βασικά χαρακτηριστικά της πρόσκλησης εκδήλωσης ενδιαφέροντος είναι τα ακόλουθα:

1. Για πρώτη φορά προβλέπεται ελάχιστο ετήσιο μίσθωμα κατά το στάδιο των ερευνών και μάλιστα αυξανόμενο κάθε έτος με αλματώδη τρόπο. Στόχος είναι η προώθηση πραγματικών εργασιών, ώστε τελικά να αυξηθούν οι θέσεις εργασίας και τα έσοδα της Χώρας, με πλήρη λειτουργία και εκμετάλλευση του μεταλλείου το συντομότερο δυνατόν και όχι στη λογική των «δήθεν» ερευνών που διαρκούν για δεκαετίες.
2. Δίνεται ιδιαίτερη σημασία στην προστιθέμενη αξία του εθνικού ορυκτού πλούτου, ενθαρρύνοντας τις επιχειρήσεις για πλήρη καθετοποίηση. Αυτό προκύπτει από τον τρόπο υπολογισμού του ελάχιστου μισθώματος κατά τη λειτουργία του μεταλλείου, υιοθετώντας υψηλούς συντελεστές για πωλήσεις ανεπεξέργαστων προϊόντων και πολύ χαμηλούς για πλήρη καθετοποίηση. Από την άλλη, για πρώτη φορά τίθενται ως βάση των υπολογισμών και οι τιμές των μετάλλων, έτσι ώστε όταν αυτές αυξάνονται, (όπως τώρα συμβαίνει με το χρυσό), να απολαμβάνει το Δημόσιο μεγαλύτερο μίσθωμα, θέτοντας επιπλέον κάτω όριο, ώστε να διασφαλίζεται συνεχής ροή εσόδων από μισθώματα. Εκτός αυτών των ελάχιστων μισθωμάτων που ξεπερνούν στη συγκεκριμένη περίπτωση το 1.000.000€ κατ’ έτος (μετά από περίπου τριετή λειτουργία του μεταλλείου), οι επιχειρήσεις αυτές πληρώνουν επιπλέον και αναλογικό μίσθωμα σύμφωνα με το άρθρο 84 του Μεταλλευτικού Κώδικα, που είναι ποσοστό 1-6% (ανάλογα του βαθμού επεξεργασίας) επί της αξίας του πωλούμενου προϊόντος.
3. Για πρώτη φορά η τοπική κοινωνία είναι στην κορυφή μιας τέτοιας διαδικασίας, δεδομένου ότι αξιολογούνται οι υποψήφιοι επενδυτές για τις δεσμευτικές δράσεις που θα αναλάβουν στα πλαίσια της Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης και θα αφορούν αποκλειστικά κοινωνικές, οικονομικές και πολιτιστικές δράσεις σε τοπικό επίπεδο. Από την άλλη, τίθεται και κριτήριο αξιολόγησης για τις δράσεις που θα αναλάβουν στο χώρο του έργου και είναι αποκλειστικά επικεντρωμένες στο περιβάλλον. Δράσεις που και αυτές θα αποτελέσουν αντικείμενο συμβατικών όρων και είναι πέραν του ήδη θεσμοθετημένου νομικού πλαισίου για την προστασία του περιβάλλοντος. Παράλληλα, δίνεται προβάδισμα σε όσους υποψήφιους επενδυτές κάνουν τις περισσότερες προσλήψεις εργαζομένων από το Νομό Κιλκίς, ενώ προφανώς υπάρχουν πολλές έμμεσες ωφέλειες από τις συνέργειες που θα προκύψουν και την κινητοποίηση πολλών άλλων οικονομικών δραστηριοτήτων.
4. Τέλος, σημειώνεται ότι η λειτουργία ενός μεταλλείου αποφέρει στο ελληνικό δημόσιο επιπλέον τους αναλογούντες φόρους που είναι της τάξης του 20% επί του κύκλου εργασιών της εκμετάλλευσης.

ΒΕΛΤΙΣΤΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗΣ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΗΡΗΣΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΟΡΩΝ

Με βάση τα στοιχεία που προκύπτουν από την ανάλυση, επεξεργασία και αξιολόγηση των φυσιογνωμικών δεδομένων που χαρακτηρίζουν γενικότερα την δραστηριότητα, τους στόχους και τον ρόλο των Επιτροπών, τύπου ΕΠΙΤΗΡΩ, επιλέγεται και προτείνεται αντίστοιχα η ανάδειξη και εφαρμογή συγκεκριμένου πλαισίου βέλτιστων πρακτικών για την λειτουργική βιωσιμότητα της Επιτροπής που αναφέρεται στην τήρηση των περιβαλλοντικών όρων για την παραγωγική εκμετάλλευση των μεταλλείων Κασσάνδρας. Το συγκεκριμένο πλαίσιο δομικής αναδιάρθρωσης και λειτουργικής αναβάθμισης, όπως διαμορφώνεται παρακάτω, θα ισχύσει από εδώ και πέρα και για την ΕΠΙΤΗΡΩ, για όσο ακόμη έχει ενεργό παρουσία, και βέβαια μέχρι την στιγμή που θα υπάρξει απόφαση αντικατάστασης της.

Διαλειτουργικές σχέσεις και διασυνδέσεις

Οι περιβαλλοντικοί όροι που συνοδεύουν την έγκριση της ΜΠΕ προβλέπουν την σύσταση δύο Επιτροπών, αυτής (δηλαδή της ΕΠΙΤΗΡΩ και αργότερα της νέας Επιτροπής), που με απόφαση της πολιτείας παρακολουθεί και ελέγχει την τήρηση τους, και της επιστημονικής που αποφασίζεται με ευθύνη της εταιρίας. Πέρα από τον ελεγκτικό ρόλο και εποπτικές αρμοδιότητες, η ΕΠΙΤΗΡΩ / Επιτροπή οφείλει να συνεργάζεται με την επιστημονική ομάδα και το τμήμα περιβάλλοντος της εταιρίας ώστε τα στοιχεία, τα δεδομένα, τα αποτελέσματα και τα πορίσματα που προκύπτουν και αφορούν στις επιπτώσεις από την μεταλλευτική δραστηριότητα, αφού πρώτα αξιολογηθούν, εξακριβωθούν και τεκμηριωθούν, να μεταφέρονται και να δημοσιοποιούνται με αξιόπιστο τρόπο στο σύνολο των κοινωνικών εταίρων και των απλών πολιτών. Επίσης θεωρείται αναγκαίο και απαραίτητο για την ΕΠΙΤΗΡΩ / Επιτροπή να ενημερώνει και να συνεργάζεται συστηματικά με αρμόδιες δημόσιες υπηρεσίες, όπως για παράδειγμα είναι οι Επιθεωρητές Περιβάλλοντος, η Διεύθυνση Φυσικού Πλούτου του ΥΠΕΚΑ, η Επιθεώρηση Μεταλλείων Β. Ελλάδας, η Περιφερειακή Ενότητα Χαλκιδικής κλπ. Σε κάθε περίπτωση η ΕΠΙΤΗΡΩ / Επιτροπή αναζητεί επαφή και συνεργασία με κάθε μορφής θεσμικούς ή μη φορείς που μπορούν να συμβάλλουν σε μια σφαιρικότερη αντίληψη και εικόνα, και αντικειμενικότερη προσέγγιση θεμάτων που σχετίζονται με τους περιβαλλοντικούς όρους.

Επιχειρησιακή λειτουργία και συντονισμός

Η αποτελεσματική διαχείριση και ανάδειξη του αντικειμενικού ρόλου και στόχων της ΕΠΙΤΗΡΩ/Επιτροπής απαιτεί την διαμόρφωση και εφαρμογή ενός απόλυτα οργανωμένου σχεδίου/προγράμματος επιχειρησιακής λειτουργίας και δημιουργικού συντονισμού. Προτείνονται τα παρακάτω διαδικαστικά και μεθοδολογικά εργαλεία πολλά από τα οποία περιγράφονται στην «βιβλιογραφική» έρευνα, αναφορά και αξιολόγηση που προηγήθηκε.

Οργανωτική δομή και διάρθρωση

- Η ΕΠΙΤΗΡΩ συνεχίζει να λειτουργεί, μέχρι την στιγμή αντικατάστασης της, στην βάση της σημερινής της δομής και διάρθρωσης, αλλά και στο πλαίσιο του κανονισμού που διαμορφώθηκε από την αρχή και έκτοτε ισχύει .
- Η νέα επταμελής Επιτροπή, με την σύνθεση που προβλέπεται στην σχετική ΚΥΑ, συγκροτείται σε σώμα (πραγματοποιείται στο πλαίσιο της πρώτης εναρκτήριας συνάντησης την οποία συγκαλεί και συντονίζει ο πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου Αριστοτέλη) και αναθέτει αρμοδιότητες και ρόλους Πρόεδρου, Αντιπροέδρου, Υπεύθυνου Επικοινωνίας και τεσσάρων απλών μελών. Η επιλογή του Προέδρου, του Αντιπροέδρου, του Υπεύθυνου Επικοινωνίας και άλλων ενδεχόμενα συγκεκριμένων αρμοδιοτήτων γίνεται με δημοκρατικές διαδικασίες και στην βάση πλειοψηφικού αποτελέσματος που προκύπτει από σχετική ψηφοφορία. Πάντως κρίνεται σκόπιμο οι τρεις ειδικοί επιστήμονες της Επιτροπής να παραμείνουν διακριτικά στην ιδιότητα των απλών μελών με βασικό αντικείμενο τις συμβουλευτικές παρεμβάσεις, την τεκμηρίωση των στοιχείων και δεδομένων, και την αξιοπιστία των αποτελεσμάτων. Σε ορισμένες περιπτώσεις και για συγκεκριμένους λόγους, η θέση Υπεύθυνου Επικοινωνίας θα μπορούσε να δοθεί στον έναν από τους τρεις επιστήμονες. Ο εκπρόσωπος του κυρίου του έργου διατηρεί τον ρόλο του απλού μέλους με βασικό αντικείμενο να μεταφέρει τα επιχειρήματα και τις θέσεις της Εταιρίας, αλλά και να παρουσιάζει σχετικά στοιχεία ή μελέτες, με έμφαση στα αποτελέσματα του Τμήματος Περιβάλλοντος. Προτείνεται η διάρκεια θητείας μιας Επιτροπής, που έχει ίδια σύνθεση, να μην ξεπερνά τα πέντε χρόνια.

Περιοδικότητα εποπτικών ελέγχων και συναντήσεων

- Η Επιτροπή οφείλει να πραγματοποιεί εποπτικούς ελέγχους στο σύνολο των μεταλλευτικών έργων μία φορά τον μήνα (εκτός ειδικών περιπτώσεων που απαιτούν συχνότερη παρακολούθηση) σε διήμερη βάση. Την πρώτη ημέρα θα γίνονται οι επισκέψεις/αυτοψίες πεδίου και την δεύτερη ημέρα θα πραγματοποιείται σχετική συνάντηση, βάση συγκεκριμένης ατζέντας (παραδείγματα για το πιθανό περιεχόμενο της δίνονται παραπάνω) που θα γνωστοποιείται τουλάχιστον πέντε ημέρες νωρίτερα, ώστε να αποφασίζονται και να προετοιμάζονται έγκαιρα τα θέματα που θα συζητηθούν. Εφόσον κρίνεται απαραίτητο θα καλούνται κατά περίπτωση η Επιστημονική Ομάδα ή άλλοι υπεύθυνοι του κυρίου του έργου, αλλά και εκπρόσωποι κοινωνικών εταίρων και άλλων αρμόδιων φορέων ή οργανισμών. Προτείνεται οι Μηνιαίες Συναντήσεις (ΜΣ), εκτός ειδικών περιπτώσεων, να είναι ανοικτές για το κοινό και τους απλούς πολίτες.
- Η Επιτροπή καλεί κάθε έξη μήνες (στα μέσα Δεκεμβρίου και μέσα Ιουνίου, αντίστοιχα) διήμερη Γενική Συνέλευση (ΓΣ), με συμμετοχή της Επιστημονικής Ομάδας (ΕΟ) και του Τμήματος Περιβάλλοντος (ΤΠ) της Εταιρίας, των Επιθεωρητών Περιβάλλοντος (ΕΠ), της Διεύθυνσης Φυσικού Πλούτου (ΔΦΠ) του ΥΠΕΚΑ και της Επιθεώρησης Μεταλλείων Β. Ελλάδος (ΕΜΒΕ), στο πλαίσιο της οποίας θα πραγματοποιηθούν από κοινού επισκέψεις/αυτοψίες πεδίου και σχετικές συσκέψεις. Η εξαμηνιαία ΓΣ θα είναι δημόσια και ανοικτή στο σύνολο των εμπλεκόμενων και ενδιαφερόμενων κοινωνικών εταίρων της περιοχής και ευρύτερα.
- Η Επιτροπή οφείλει να προβλέπει και να τηρεί την διαδικασία σύνταξης πρακτικών τόσο στις ΜΣ όσο και στις εξαμηνιαίες ΓΣ. Τα πρακτικά πρέπει να εκδίδονται στην τελική τους μορφή σε 10 ημέρες από την διέλευση των ΜΣ και ΓΣ, και να δημοσιοποιούνται στην ιστοσελίδα της Επιτροπής.

Χρονοδιάγραμμα και περιεχόμενο παραδοτέων

- Η Επιτροπή εκδίδει Εξαμηνιαίες Εκθέσεις Προόδου (ΕΕΠ) και συντάσσει Ετήσιες Τεχνικές Εκθέσεις (ΕΤΕ), που αφορούν και αναφέρονται στις εξελίξεις των μεταλλευτικών έργων σε σχέση με τους ισχύοντες περιβαλλοντικούς όρους, και οι οποίες υποβάλλονται προς συζήτηση και τελική έγκριση δύο εβδομάδες περίπου πριν από τις προκαθορισμένες ημερομηνίες διενέργειας των αντίστοιχων ΓΣ. Οι ΕΕΠ και ΕΤΕ λαμβάνουν υπόψη και αξιολογούν όλα τα δεδομένα που παρέχει η Εταιρία, αλλά και στοιχεία που προκύπτουν από έρευνες που διεξάγει η ίδια Επιτροπή, αρμόδιοι φορείς και θεσμοθετημένοι κοινωνικοί εταίροι. Όλες οι μορφές εκθέσεων αναρτώνται και υπόκεινται σε δημόσια διαβούλευση μέσω της ιστοσελίδας της Επιτροπής. Η ΕΤΕ (υποβάλλεται πριν από την 2η χρονικά ΓΣ στα μέσα Δεκεμβρίου, οπότε συζητείται και εγκρίνεται τελικά) έχει κάθε φορά το περιεχόμενο, τα χαρακτηριστικά και την μορφή ετήσιου απολογισμού. Έντυπες μορφές όλων των ΕΕΠ και ΕΤΕ αποστέλλονται στους αρμόδιους φορείς και υπηρεσίες του κράτους, της αποκεντρωμένης διοίκησης Μακεδονίας-Θράκης, της περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας, της αντιπεριφέρειας Χαλκιδικής και του Δήμου Αριστοτέλη, καθώς και στους θεσμοθετημένους κοινωνικούς εταίρους. Μέσω της ιστοσελίδας παρέχεται η πρόσβαση τους και στο ευρύτερο κοινό, τους απλούς και κάθε είδους οργανωμένων κοινωνικών εκφάνσεων.
- Η Επιτροπή και ο Δήμος Αριστοτέλη, συνδιοργανώνουν μια φορά τον χρόνο, με την ευκαιρία διεξαγωγής κάθε δεύτερης εξαμηνιαίας ΓΣ (ίσως αυτής στα μέσα Δεκεμβρίου), δημόσια εκδήλωση όπου παρουσιάζονται και συζητούνται τα αποτελέσματα της εκάστοτε ετήσιας έκθεσης.
- Η Επιτροπή με δική της πρωτοβουλία επισκέπτεται και ενημερώνει τον Δήμαρχο ή/και Δημοτικό Συμβούλιο αμέσως μετά το τέλος κάθε εξαμηνιαίας συνάντησης, αλλά και ενδιάμεσα εφόσον υπάρξει σχετικό αίτημα από πλευράς Δήμου

Επικοινωνιακή στρατηγική

- Η Επιτροπή επιλέγει και διαμορφώνει πλήρως εξοπλισμένο γραφείο που αποτελεί τον χώρο συναντήσεων, συνεδριάσεων και υποδοχής επισκεπτών, και όπου αρχειοθετούνται όλα τα δεδομένα σε ηλεκτρονική και έντυπη μορφή. Η ΕΠΙΤΗΡΩ ξεκίνησε ήδη σχετικές έρευνες στην κατεύθυνση αυτή, προσπαθώντας να βρει την καλύτερη δυνατή περίπτωση στο Στρατώνι που πρέπει να θεωρείται η φυσική έδρα και της νέας Επιτροπής.
- Η Επιτροπή προσλαμβάνει με ανοικτές διαδικασίες (προκήρυξη, αξιολόγηση αιτήσεων βάση διαφανών κριτηρίων), και αποδεδειγμένες ικανότητες και δυνατότητες στα απαιτούμενα προσόντα (π.χ. γνώσεις ΗΥ και αγγλικών), υπάλληλο που θα παρέχει γραμματειακή υποστήριξη.
- Η Επιτροπή δημιουργεί και υποστηρίζει την λειτουργία δικής της ιστοσελίδας που κατασκευάζει και αναλαμβάνει να συντηρεί εξειδικευμένη εταιρία. Όλες οι δραστηριότητες της Επιτροπής αναρτώνται στον δικό της διαδυκτιακό τόπο, που παράλληλα αποτελεί και δυναμική πλατφόρμα επιστημονικού διαλόγου και δημόσιων διαβουλεύσεων. Επίσης θα δίνεται η δυνατότητα σύνδεσης με ιστοσελίδες που φιλοξενούν και αναφέρονται στην ευρωπαϊκή και εθνική νομοθεσία σχετικά με θέματα που αφορούν στην βιώσιμη λειτουργία της εξορυκτικής βιομηχανίας, με έμφαση στην διαχείριση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων, και τις «εν γένει» παραγωγικές διαδικασίες και οικονομικές εξελίξεις. Κάθε μέλος της Επιτροπής αποκτά προσωπική ηλεκτρονική διεύθυνση στην βάση των χαρακτηριστικών της ιστοσελίδας.
- Η Επιτροπή συντάσσει και εκδίδει δελτία τύπου πριν και μετά από κάθε μηνιαία και εξαμηνιαία συνάντηση, πριν και μετά από την εκδήλωση του δημόσιου διαλόγου, σε συνδυασμό με την υποβολή των τεχνικών εκθέσεων και γενικά όποτε και όταν αυτό κρίνεται σκόπιμο π.χ. πριν και μετά τις συναντήσεις με τον Δήμαρχο και το Δημοτικό Συμβούλιο. Όλα τα δελτία τύπου αναρτώνται στον διαδυκτιακό τόπο της Επιτροπής και διανέμονται στο σύνολο του έντυπου και ηλεκτρονικού τύπου της χώρας, ειδικότερα όμως στα ΜΜΕ της περιοχής.
- Η Επιτροπή, στην διάρκεια της θητείας της, λειτουργεί αυτόνομα, χωρίς διοικητικές, υπηρεσιακές ή άλλες παρεμβάσεις του κράτους, της περιφέρειας και της τοπικής αυτοδιοίκησης, οι φορείς και τα όργανα των οποίων συμμετέχουν μόνο συνεργαζόμενα και συμβουλευτικά, και δεν εμπλέκονται στις οποιεσδήποτε αποφάσεις. Η Επιτροπή έχει την αποκλειστική ευθύνη λήψης των εκάστοτε αποφάσεων, και της επιστημονικής-τεχνικής και επικοινωνιακής διαχείρισης των αποτελεσμάτων.
- Η Επιτροπή, με κάθε ευκαιρία, εκπροσωπείται επικοινωνιακά, π.χ. δημοσιογραφικές έρευνες και συνεντεύξεις, τηλεοπτικές συζητήσεις, από τον Πρόεδρο της, εκτός αν υπάρξει διαφορετική προσέγγιση και επιλογή. Στην περίπτωση που κριθεί αναγκαίο θα δίνονται συνεντεύξεις τύπου με συγκεκριμένο θεματικό και αντικειμενικό περιεχόμενο.
- Η Επιτροπή θα παρέχει μέσω της ιστοσελίδας νέα και ειδησεογραφία σχετικά με την δράση της στις περιπτώσεις θεμάτων και παρεμβάσεων που δεν εμπίπτουν στην προαναφερόμενη κανονική διαδικασία δημοσιοποίησης με τις μορφές των δελτίων τύπων και πρακτικών.



Βασικές αρχές και δυναμικές προτεραιότητες

- Η Επιτροπή μπορεί να αναδεικνύει και να επιτηρεί επιπρόσθετα περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά, δεδομένα και προϋποθέσεις πέρα των εγκεκριμένων Περιβαλλοντικών Όρων, έτσι ώστε να διασφαλίζεται η αντιμετώπιση επιπτώσεων που πιθανώς να μην έχουν προβλεφθεί μέσω της διαδικασίας της περιβαλλοντικής αδειοδότησης και να προκύψουν κατά την υλοποίηση του έργου.
- Η Επιτροπή ανεξάρτητα από την δεδομένη σύνθεση της πρέπει πάντα να διασφαλίζει τον επιστημονικό και αντικειμενικό της χαρακτήρα. Άλλωστε ο μηχανισμός ελέγχου και η περιβαλλοντική παρακολούθηση γίνεται με επιστημονικές μεθόδους.
- Η Επιτροπή γνωμοδοτεί στα θέματα περιβαλλοντικής αδειοδότησης που σχετίζονται με το έργο, και εισηγείται τροποποίηση των Περιβαλλοντικών Όρων ή ανάγκη θέσπισης επιπρόσθετων όρων, μετά από σαφή αιτιολογία που θα προκύπτει από τους περιβαλλοντικούς ελέγχους.
- Η Επιτροπή μέσα από την διαφανή και άμεση διαδικασία ενημέρωσης και συμμετοχής του κοινού συμβάλλει στην αναβάθμιση της γνώσης και της κατάρτισης των πολιτών σε θέματα προστασίας του περιβάλλοντος. Η θέσπιση συγκεκριμένων ορίων και παραμέτρων επιτρέπει ουσιαστικότερη συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων στην λήψη αποφάσεων και στον περιβαλλοντικό έλεγχο.

Επιτροπές παρακολούθησης και ελέγχου τήρησης περιβαλλοντικών όρων μεταλλευτικών έργων (3)

Προγραμματισμός και περιεχόμενο των συναντήσεων

Διαμόρφωση εκτελεστικού κώδικα

Οι Επιτροπές είναι καλό να συμφωνήσουν, κατά προτίμηση ομόφωνα, στην δημιουργία ενός κανονιστικού πλαισίου ή/και εκτελεστικού κώδικα διεξαγωγής των συναντήσεων. Ο κώδικας αυτός μπορεί να είναι διαφορετικός όταν αναφέρεται και αφορά στις Επιτροπές ξεχωριστών μεταλλευτικών έργων, αλλά περιλαμβάνει σε γενικές γραμμές τα παρακάτω,
- ένα κεντρικό μήνυμα που δίνει το στίγμα και υποδηλώνει το όραμα και τον στρατηγικό προσανατολισμό της Επιτροπής. Βέβαια στην περίπτωση που η Επιτροπή έχει ορισθεί στην βάση κάποιας διοικητικής απόφασης τότε αυτή συνοδεύεται συχνά και από περιγραφή των στόχων της
- σαφείς αρμοδιότητες, υπευθυνότητες και υποχρεώσεις του μεταλλειοκτήτη, των εκπροσώπων της τοπικής αυτοδιοίκησης, των στελεχών των δημοσίων φορέων/υπηρεσιών και άλλων διάφορων εμπλεκόμενων
- ανάλυση και περιγραφή της δομής της Επιτροπής, όπως είναι ο ρόλος των μελών και των όποιων εξωτερικών παρατηρητών, καθώς και θεμάτων που αφορούν σε πειθαρχικούς όρους και μέτρα στην περίπτωση λάθος χειρισμών και αδικαιολόγητων απουσιών
ανάδειξη κανόνων εσωτερικής λειτουργίας των συναντήσεων, όπως για παράδειγμα είναι ο προγραμματισμός, ο χρόνος διεξαγωγής και σύνταξη και έγκαιρη διανομή πρακτικών.

Διαμόρφωση ατζέντας

Η ατζέντα της συνάντησης και τα πρακτικά της προηγούμενης συνάντησης πρέπει να στέλνονται έγκαιρα σε όλα τα μέλη για να μπορούν να εισηγούνται τυχόν πρόσθετα θέματα για να ενταχθούν και αυτά στην ημερήσια διάταξη. Από την αρχή ο πρόεδρος πρέπει να ορίζει την διάρκεια της συνάντησης και τα διαθέσιμα χρονικά περιθώρια για το καθένα από τα επιμέρους θέματα. Κάθε συνάντηση ξεκινάει με την έγκριση των πρακτικών της προηγούμενης και ακολουθεί αναφορά στις θεματικές προτεραιότητες και δράσεις που τέθηκαν. Προτείνεται η μέση διάρκεια των συναντήσεων να μην ξεπερνά τις 3 ώρες.

Σύνταξη πρακτικών

Γενικά, η μεταλλειοκτήτρια Εταιρία έχει την υποχρέωση να παρέχει γραμματειακή υποστήριξη στην Επιτροπή, συμπεριλαμβανομένων της σύνταξης και διανομής των πρακτικών για όλες ανεξαίρετα τις συναντήσεις. Στα πρακτικά συνήθως περιλαμβάνονται και καταγράφονται τα ονόματα των παρόντων και των απόντων, και οι δράσεις/ενέργειες/πρωτοβουλίες που αποφασίσθηκαν στην προηγούμενη συνάντηση και βρίσκονται σε εξέλιξη. Θα αναφέρονται επίσης οι απόψεις, θέσεις και προτάσεις του κάθε μέλους ονομαστικά γύρω από τα θέματα που συζητούνται, ενέργειες που πρέπει να γίνουν και τα ονόματα των υπευθύνων που τις αναλαμβάνουν, καθώς και τις ημερομηνίες παράδοσης των αποτελεσμάτων. Επίσης θα σημειώνονται όλα τα θέματα, εντός και εκτός ημερήσιας διάταξης της ατζέντας, που στην συγκεκριμένη συνάντηση αποτελούν αντικείμενο συζήτησης και απασχολούν τα μέλη.

Ενημέρωση του ευρύτερου κοινού

Τα μέλη της Επιτροπής πρέπει να βρίσκονται πάντοτε σε ετοιμότητα για να ενημερώνουν επίσημα και ανεπίσημα την τοπική αυτοδιοίκηση, απλούς πολίτες και γενικότερα την τοπική κοινωνία για τα αποτελέσματα των συναντήσεων. Αυτό θα μπορούσε επίσης να γίνεται με την κοινοποίηση και δημοσιοποίηση των πρακτικών σε πίνακες ανακοινώσεων δημόσιων χώρων, με ηλεκτρονικά μηνύματα και σύνταξη/έκδοση εφημερίδας, ανοικτές εκδηλώσεις στις περιοχές των μεταλλείων, ημερίδες δημόσιου διαλόγου και δελτία τύπου.

Έναρξη λειτουργίας της Επιτροπής

Πρώτες κινήσεις και ανάγκες

- Ένας συνεδριακός χώρος για 10-15 άτομα σε μια εύκολα προσβάσιμη και ήσυχη τοποθεσία
- Ικανός αριθμός τραπεζιών και καρεκλών για τα μέλη, αλλά και τους άλλους που κατά καιρούς θα συμμετέχουν στις συναντήσεις, σε οβάλ διάταξη για να διευκολύνεται η συζήτηση
- Ύπαρξη ελεύθερου χώρου για την παρουσία κοινού και τυχόν παρατηρητών
- Φορητός υπολογιστής, μηχάνημα προβολής και λευκός πίνακας
- Γενικοί χάρτες/αεροφωτογραφίες των μεταλλευτικών χώρων και ευρύτερα
- Φωτοαντιγραφικό, εκτυπωτικό πολυμηχάνημα με σαρωτή και φαξ.

Εναρκτήρια συνάντηση

Στην πρώτη εναρκτήρια συνάντηση γίνεται ευρεία συζήτηση για τον ρόλο και τις αρμοδιότητες της νέας Επιτροπής, εκλέγεται ο πρόεδρος (αν δεν έχει ήδη γίνει), και συμφωνείτε ή έδρα της, καθώς και ο τόπος, ή ώρα και η διάρκεια των καθιερωμένων συναντήσεων. Επίσης μπορεί να προσδιορισθεί ο Εκτελεστικός Κώδικας και ένα προκαταρκτικό χρονοδιάγραμμα.
Βασικές προδιαγραφές λειτουργικής αποτελεσματικότητας
• Συμμετοχή εκπροσώπων που σχετίζονται με την εξέλιξη του μεταλλευτικού έργου και είναι εξουσιοδοτημένοι να τοποθετούνται με θεσμικό και έγκυρο τρόπο
• Ρητή δέσμευση διενέργειας ανοικτών συναντήσεων και άμεσης κοινοποίησης των πρακτικών τους στο τοπικό δημοτικό συμβούλιο και την τοπική κοινωνία
• Καταγραφή και αξιολόγηση του έργου της Επιτροπής από τις αρμόδιες δημόσιες υπηρεσίες και θεσμούς, κύρια σε ότι αφορά σε θέματα που εκκρεμούν
• Δυνατότητα να προσκαλούνται, συστηματικά ή όποτε το απαιτούν οι ανάγκες, στελέχη των Επιθεωρητών Περιβάλλοντος ή ανάλογων υπηρεσιών του κράτους
• Γνώση των μελών της Επιτροπής για την περιοχή με στόχο την αποτελεσματικότητα των εποπτικών ελέγχων
• Ικανότητα στην καλύτερη δυνατή ανάλυση και αξιολόγηση της πληροφορίας
• Δημόσια ανοικτές και διαφανείς διαδικασίες

Διαμόρφωση κυρίαρχων στόχων και προτεραιοτήτων

Για την ενίσχυση και διασφάλιση της συμμετοχικής ένταξης και παρουσίας της τοπικής κοινωνίας στον διάλογο επιλέγονται τέσσερεις στρατηγικοί στόχοι,
1ος στόχος: Βελτίωση της συνεργασίας και διαλλακτικής σχέσης μεταξύ επιχείρησης και κοινωνικών εταίρων, στην βάση του δημόσιουI συμφέροντος από την αξιοποίηση του ορυκτού πλούτου
2ος στόχος: Ενίσχυση του βαθμού εμπλοκής του τοπικού Δήμου σε σχέση με τις διαχειριστικές δυνατότητες και πρακτικές της μεταλλευτικής βιομηχανίας, αλλά και την διασύνδεση με τις αρμόδιες υπηρεσίες της δημόσιας διοίκησης
3ος στόχος: Αναβάθμιση της εσωτερικής διαδικασίας λήψης αποφάσεων και της δυνατότητας αποτελεσματικής αντιμετώπισης προβλημάτων λαμβάνοντας υπόψη και τις απόψεις των κοινωνικών εταίρων
4ος στόχος: Βελτιστοποίηση της επιχειρηματικής συμπεριφοράς και εταιρικής ευθύνης ώστε οι τοπικές και ευρύτερες κοινωνίες να έχουν ελεύθερη και εύκολη πρόσβαση στα διαθέσιμα στοιχεία και πληροφορίες, και ανοικτό δίαυλο επικοινωνίας με τους αρμόδιους φορείς της δημόσιας διοίκησης.

Επιτροπές παρακολούθησης και ελέγχου τήρησης περιβαλλοντικών όρων μεταλλευτικών έργων (3)

Επιτροπές παρακολούθησης και ελέγχου τήρησης περιβαλλοντικών όρων μεταλλευτικών έργων (3)

Επιτροπές παρακολούθησης και ελέγχου τήρησης περιβαλλοντικών όρων μεταλλευτικών έργων (2)

Στην συνέχεια της προηγούμενης παρέμβασης παρουσιάζεται στο δεύτερο ο τρόπος λειτουργίας των Επιτροπών, τύπου ΕΠΙΤΗΡΩ.

Ποια μπορεί να είναι η ατζέντα των συναντήσεων?

Όπως προαναφέρθηκε βασικό αντικείμενο των Επιτροπών, τύπου ΕΠΙΤΗΡΩ, είναι η αξιολόγηση των θεμάτων περιβαλλοντικής διαχείρισης και προστασίας που αφορούν και συνδέονται με λειτουργική παρουσία και εξέλιξη ενός μεταλλευτικού έργου. Σύμφωνα με την διεθνή πρακτική, στις εκάστοτε συναντήσεις των Επιτροπών ο μεταλλειοκτήτης και παραγωγός εταιρία καλείται να παρουσιάσει τα αποτελέσματα παρακολούθησης των βασικών περιβαλλοντικών παραμέτρων (θόρυβος, σκόνη, επιπτώσεις εκρήξεων / ανατινάξεων, ποιότητα επιφανειακών και υπογείων νερών, πρόοδος εργασιών αποκατάστασης και άλλα θέματα περιβαλλοντικής διαχείρισης που ενδεχόμενα περιλαμβάνονται και αναφέρονται στην ΜΠΕ. Τα στοιχεία που παρουσιάζονται και παρέχονται ελέγχονται και αντιπαραβάλλονται τόσο επιστημονικά όσο και σε σχέση με την τήρηση των θεσμοθετημένων και νομοθετημένων ορίων που ισχύουν αλλά και των περιβαλλοντικών όρων που προβλέπονται από κάποια ΚΥΑ ή άλλη μορφή επίσημης απόφασης. Τα μέλη των Επιτροπών, και κυρίως ο εκπρόσωπος της τοπικής κοινωνίας, υποβάλλουν ερωτήσεις, ζητούν διευκρινήσεις και απαιτούν την λήψη άμεσων μέτρων όπου χρειάζεται. Είναι σημαντικό τα αποτελέσματα αλλά και τα πρακτικά των συναντήσεων να συντάσσονται και να παρουσιάζονται με όσο το δυνατόν εκλαϊκευμένο και ευρύτερα κατανοητό τρόπο, να είναι εύκολα και γρήγορα προσβάσιμα, και να διατίθενται σε δημόσια διαβούλευση με τους κοινωνικούς εταίρους και τους άλλους εμπλεκόμενους. Πρέπει να λαμβάνει κανείς υπόψη του το γεγονός ότι, για παράδειγμα οι δημοτικοί εκπρόσωποι και οι περισσότεροι απλοί πολίτες δεν έχουν το επιστημονικό και τεχνικό υπόβαθρο για να αντιληφθούν και να αξιολογήσουν εξειδικευμένα δεδομένα, ερμηνείες και πορίσματα. Είναι λοιπόν απαραίτητο οι Επιτροπές αλλά και η επενδύτρια εταιρία, από το αρχικό στάδιο παρουσίας και λειτουργίας τους να αναζητήσουν πρακτικούς τρόπους και κώδικες επικοινωνίας με το κοινωνικό σύνολο αλλά μεταξύ τους. Ορισμένα βασικά σημεία αναφοράς και απλές προσεγγίσεις μπορεί να είναι,
- η σαφής περιγραφή της μεθοδολογίας και του τρόπου που προκύπτουν τα αποτελέσματα
- η παρουσίαση με χάρτες των σημείων / σταθμών που παίρνονται και είναι εγκατεστημένα τα όργανα μετρήσεων σε συνδυασμό με παραδείγματα και επιδείξεις του πραγματικού τρόπου λειτουργίας κάποιων συσκευών ώστε να γίνει κατανοητή η χρησιμότητα τους στην πράξη από τους κατοίκους της περιοχής αλλά και τα μη επιστημονικά μέλη των Επιτροπών
- η σύγκριση και αντιπαράθεση των πραγματικών μετρήσεων με τα θεσμοθετημένα ορίων που ισχύουν με απλούς πίνακες και γραφικές παραστάσεις
- η πρωτοβουλία και η σαφής απαίτηση και ανάγκη για περαιτέρω τεκμηριωμένες εξηγήσεις, πειστικές απαντήσεις και εμπεριστατωμένες αναλύσεις στις περιπτώσεις που καταγράφονται περιβαλλοντικοί παράμετροι που υπερβαίνουν τα όρια
- η διασφάλιση ότι τόσο η τοπική κοινωνία ευρύτερα όσο και οι εκπρόσωποι τους μέλη των Επιτροπών αντιλαμβάνονται τη σημασία, το μέγεθος και τα διάφορα επίπεδα των ορίων και πως γίνονται οι σχετικές μετρήσεις. Για παράδειγμα, πως εκτιμάται ποσοτικά και ποιοτικά η παρουσία 15 μικρογραμμαρίων αρσενικού στο υπόγειο νερό. Ίσως μέσα από συγκρίσεις με επίπεδα αντίστοιχων συγκεντρώσεων σε κανονικές συνθήκες να ενισχύσει τον βαθμό αντίληψης από την πλευρά των απλών πολιτών
- η ιστορική αναφορά στην μεταλλευτική δραστηριότητα της «εν λόγω» περιοχής είναι ενδεικτική του διαχρονικού οικονομικού ενδιαφέροντος και αναπτυξιακού της ρόλου, και παράλληλα δημιουργεί συνθήκες ευρύτερης κοινωνικής αποδοχής για την παρουσία πιο αξιόπιστων περιβαλλοντικών εργαλείων σήμερα, σε σχέση με το παρελθόν.
- η εύκολη και ελεύθερη πρόσβαση όλων σε όλα τα αποτελέσματα, και η διάθεση τους και σε έντυπη μορφή, χωρίς δυσκολονόητες έννοιες, χρήσεις συμβόλων και άγνωστων συντομογραφιών ή ξενόγλωσσης ορολογίας
- η μόνιμα θετική διάθεση για συμμετοχή σε διάλογο με πρακτικά όλες τις εκφάνσεις κοινωνικής δράσης και στην αντιμετώπιση τυχόν αντιδράσεων και παρεξηγήσεων ή παρερμηνειών με πειστικό και τεκμηριωμένο τρόπο
- η κοινή επίσκεψη (πέρα από τον καθιερωμένο και τακτικό εποπτικό έλεγχο και παρακολούθηση σύσσωμα από όλα τα μέλη των Επιτροπών) στους χώρους της μεταλλευτικής δραστηριότητας των εκάστοτε Επιτροπών τύπου ΕΠΙΤΗΡΩ, ή/και άλλων με παρόμοια ή ανάλογα χαρακτηριστικά, μαζί με άλλες θεσμικές (π.χ. δημοτικό συμβούλιο, περιφερειακό συμβούλιο) ή μη θεσμικές (π.χ. ΜΚΟ, ομάδες πολιτών) οντότητες, καθώς και συναρμόδιοι φορείς της περιφερειακής και κεντρικής διοίκησης (π.χ. επιθεωρήσεις περιβάλλοντος και μεταλλείων), σε συστηματική βάση
- η συμμετοχή όλων των άμεσα εμπλεκόμενων, όπως αναφέρονται στο αμέσως προηγούμενο σημείο, σε συγκεκριμένες χρονικά επιλεγμένες συναντήσεις των Επιτροπών, παρουσία και των αρμόδιων τμημάτων ή άλλων εσωτερικών οργάνων του μεταλλειοκτήτη.

Πόσο συχνά γίνονται οι συναντήσεις των Επιτροπών?

Κάθε Επιτροπή διαμορφώνει το χρονοδιάγραμμα και το πρόγραμμα των συναντήσεων της ανάλογα με τις απαιτήσεις και ανάγκες που προκύπτουν από την ροή και τις εξελίξεις του μεταλλευτικού έργου, αλλά κυρίως από την λειτουργική παρουσία και πορεία των περιβαλλοντικών όρων, την τήρηση των οποίων καλείται να παρακολουθήσει και να ελέγξει. Πολλές Επιτροπές επιλέγουν να έχουν κεντρικές συναντήσεις κάθε τρίμηνο με ευρύτερη συμμετοχή όλων των άμεσα εμπλεκόμενων και ενδιαφερόμενων θεσμικών και κοινωνικών εταίρων, αν και συχνά οι συνθήκες του έργου μπορεί να συντομεύσουν τον χρόνο διεξαγωγής και των συναντήσεων αυτών. Βασική προϋπόθεση της χρονικής καταλληλότητας και τόπου επιλογής μιας συνάντησης είναι η δυνατότητα συμμετοχής όλων των μελών, ειδικότερα δε των εκπροσώπων της τοπικής κοινωνίας. Οι συναντήσεις θα πρέπει να ορίζονται έγκαιρα, στην βάση χρονικών περιθωρίων τριμήνου, ώστε να διασφαλίζεται η ύπαρξη σωστού προγραμματισμού και απαρτίας όλων των μελών.

Ποιοι συμμετέχουν στις Επιτροπές?

Κάθε Επιτροπή μπορεί να έχει διαφορετική σύνθεση, αν και συχνά στον πυρήνα των μελών της βρίσκονται,
- ένα ή περισσότερα στελέχη αρμόδιων δημόσιων φορέων ή/και υπηρεσιών της κεντρικής ή περιφερειακής διοίκησης
- εκπρόσωπο ή εκπροσώπους της μεταλλευτικής Εταιρίας συμπεριλαμβανομένου του υπεύθυνου περιβάλλοντος
- εκπρόσωποι κοινωνικών εταίρων στην βάση του τοπικού Δήμου (2-3)
- εκπρόσωπο ή εκπροσώπους τοπικού (προφανώς δημοτικού) συμβουλίου ή άλλης θεσμοθετημένης αρχής
Άλλα, πιθανά υποψήφια, μέλη, στην κανονική ή διευρυμένη μορφή των Επιτροπών, μπορούν επιλεκτικά να προέρχονται από,
- υπηρεσία περιβάλλοντος π.χ. επιθεώρηση περιβάλλοντος, γενική γραμματεία ή διεύθυνση περιβάλλοντος, περιφερειακή διεύθυνση περιβάλλοντος
- υπηρεσία χωροταξίας με αναφορά στον ορθολογικό σχεδιασμό χρήσεων γης
- ινστιτούτο βιώσιμης ανάπτυξης και περιβάλλοντος (αν υπάρχει)
- ινστιτούτο γεωλογικών ερευνών
- τοπική ή περιφερειακή υπηρεσία υδάτων
- αγροτικούς συνεταιρισμούς
- τοπικές περιβαλλοντικές και κοινωνικές ομάδες ή σύνολα
- ΜΚΟ
Βασική αρχή, και στρατηγική επιδίωξη και επιλογή οφείλει και μπορεί να είναι η εμπλοκή και ενεργός συμμετοχή και άλλων σχετικών κυβερνητικών φορέων και οργανισμών, αλλά και ενδιαφερόμενων ομάδων ώστε να διασφαλίζεται η ευρύτερη δυνατή σύνθεση απόψεων και προτάσεων, κύρια σε ότι αφορά στην διαμόρφωση και υλοποίηση συγκεκριμένων παρεμβάσεων αντιμετώπισης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων (στην βάση των όρων που ισχύουν), αλλά και εφαρμογή αποτελεσματικών μέτρων προστασίας του περιβάλλοντος. Όπως προαναφέρθηκε, ανάλογα με το περιεχόμενο και την διάσταση των θεμάτων ορισμένοι από τους φορείς, υπηρεσίες ή ομάδες μπορεί να καλούνται σε κοινές συναντήσεις με τις Επιτροπές.

Πως επιλέγονται οι εκπρόσωποι των κοινωνικών εταίρων?

Η διασφάλιση διαφανούς διαδικασίας επιλογής απαιτεί την παρουσία και ουδετερότητα ενός κοινά αποδεκτού διοικητικού μηχανισμού όπως είναι το τοπικό δημοτικό συμβούλιο. Τα κριτήρια επιλογής οφείλουν να είναι αδιάτρητα και δημόσια ανακοινώσιμα, και να λαμβάνουν υπόψη τους την δημογραφική διάσταση, και την ανάγκη να εκπροσωπούνται και να αντιπροσωπεύονται τα ενδιαφέροντα όλων των εμπλεκόμενων εταίρων. Μία δημόσια και ανοικτή προκήρυξη/πρόσκληση για την εκδήλωση ενδιαφέροντος, σχετικά με την συγκέντρωση υποψηφιοτήτων για τις θέσεις των εκπροσώπων, θα μπορούσε να γνωστοποιηθεί με,
- δημοσίευση στο τοπικό τύπο, εφημερίδα του Δήμου ή της ευρύτερης περιοχής ή την κάποια σχετική ιστοσελίδα
- ανακοίνωση σε γνωστά και συχνά επισκέψιμα σημεία/περίπτερα πληροφόρησης π.χ. δημοτικά καταστήματα, ταχυδρομείο, δημοτικές βιβλιοθήκες ή πολιτιστικά κέντρα
- ταχυδρομικές επιστολές
Ανάλογα με τον αριθμό των υποψηφίων, το μέγεθος και την φυσιογνωμία του Δήμου, οι εκπρόσωποι μπορούν επίσης να επιλέγονται εσωτερικά μέσα από μια δημόσια συζήτηση και διαβούλευση ή ακόμη και μέσω συνέντευξης από σχετική επιτροπή αξιολόγησης.
Ποια πρέπει να είναι τα προσόντα των εκπροσώπων κοινωνικών εταίρων?
Οι εκπρόσωποι που θα επιλεγούν δεν χρειάζεται να διαθέτουν κάποιο ιδιαίτερο επιστημονικό και τεχνικό υπόβαθρο, αλλά πρέπει να έχουν στενούς και μόνιμους δεσμούς με τον τοπικό Δήμο τον οποίο αντιπροσωπεύουν. Στα προσόντα τους πρέπει να περιλαμβάνονται,
- έντονο ενδιαφέρον για το «υπό τήρηση» μεταλλευτικό έργο
- διάθεση να εποικοδομητικό διάλογο και θετική παρουσία στις συναντήσεις
- ικανότητα και θέληση να εκπροσωπεί και να υπερασπίζεται τα συμφέροντα και ενδιαφέροντα του Δήμου, και να είναι σε θέση να μεταφέρει τις θέσεις, ενέργειες, πρωτοβουλίες και προτάσεις της εκάστοτε Επιτροπής στα μέλη του δημοτικού συμβουλίου
- διακριτικότητα και δυνατότητα να ξεπερνάει και να ακυρώνει τα τυχόν δικά του προσωπικά συμφέροντα και ενδιαφέροντα
- διάθεση και θέληση να εργασθεί με ομαδικό πνεύμα για την πραγματοποίηση του κοινού στόχου.
Η ιδανική περίπτωση είναι οι εκπρόσωποι που επιλέγονται να ζουν δίπλα ή να προέρχονται από τις περιοχές όπου δραστηριοποιείται ή δέχονται το μεγαλύτερο βάρος της μεταλλευτικής παραγωγής. Βέβαια, όταν πρόκειται για περισσότερους από ένα εκπρόσωπο, τότε η ομάδα εκπροσώπησης που θα δημιουργηθεί πρέπει να λάβει υπόψη της την αντιπροσωπευτικότερη γεωγραφική κάλυψη, και όχι να αποτελείται μόνο από μέλη του ίδιου δημοτικού διαμερίσματος.

Πως ενημερώνονται οι άλλοι δημότες για τους εκπροσώπους τους?

Ο εκπρόσωπος ή οι εκπρόσωποι που επιλέγονται ενημερώνονται με επιστολές για το ορισμό τους, αλλά και για την διάρκεια της θητείας τους στην Επιτροπή. Το όνομα ή τα ονόματα τους θα δημοσιευθούν με ευθύνη του Δήμου στο τοπικό τύπο. Η μέσος χρόνος παρουσίας τους με την ιδιότητα του μέλους είναι 36 μήνες, αν και αυτό μπορεί σε να διαφέρει από περίπτωση σε περίπτωση.

Επιτρέπεται η παρουσία απλών πολιτών στις συναντήσεις των Επιτροπών?

Οι συναντήσεις των Επιτροπών τύπου ΕΠΙΤΗΡΩ μπορεί να είναι ανοικτές και επιτρέπουν την συμμετοχή απλών πολιτών ή παρατηρητών, ή να περιορίζονται μόνο στην παρουσία των διορισμένων εκπροσώπων, κάτι που αποφασίζεται στην πρώτη συνεδρίαση της εκάστου νέας Επιτροπής. Στην περίπτωση που αποφασίζεται η παρουσία παρατηρητών τότε αυτοί τοποθετούνται ξεχωριστές θέσεις, χωρίς να επιτρέπεται να διακόπτουν τις διεργασίες, κάτι το οποίο ανήκει στην αρμοδιότητα του προέδρου.

Πως επιλέγεται ο πρόεδρος?

Ο ρόλος του προέδρου είναι σημαντικός και κρίσιμος για την ομαλή και πετυχημένη διεξαγωγή των συναντήσεων των Επιτροπών. Ο πρόεδρος πρέπει να είναι δίκαιος, έμπιστος και αξιόπιστος. Οφείλει να έχει τον έλεγχο των συζητήσεων και να κρατάει την ατζέντα μέσα στο προγραμματισμένο χρόνο και θεματικό πλαίσιο. Ένας ανεξάρτητος πρόεδρος προστατεύει την διαφάνεια και την δημόσια εικόνα των συναντήσεων. Συχνά επιλέγονται για τον ρόλο του πρόεδρου ο εκπρόσωπος ή ένας εκ των εκπροσώπων του δημοτικού συμβουλίου. Στις περιπτώσεις που υπάρχει αδυναμία εσωτερικής επιλογής τότε ορίζεται στον ρόλο του πρόεδρου στέλεχος αρμόδιας υπηρεσίας/φορέα του δημοσίου.

Επιτροπές παρακολούθησης και ελέγχου τήρησης περιβαλλοντικών όρων μεταλλευτικών έργων (2)

Επιτροπές παρακολούθησης και ελέγχου τήρησης περιβαλλοντικών όρων μεταλλευτικών έργων (2)

Επιτροπές παρακολούθησης και ελέγχου τήρησης περιβαλλοντικών όρων μεταλλευτικών έργων (1)

Παρακάτω παρουσιάζονται οι βασικές αρχές και χαρακτηριστικά που διέπουν την φυσιογνωμία, την δομή, το αντικείμενο, τον ρόλο και τις αρμοδιότητες των Επιτροπών (τύπου ΕΠΙΤΗΡΩ) στο πλαίσιο ανάπτυξης και παραγωγικής λειτουργίας μεταλλευτικών έργων.

Που αναφέρονται οι Επιτροπές?

Οι επιτροπές για την παρακολούθηση και αξιολόγηση τήρησης των περιβαλλοντικών όρων (θα αναφέρονται στην συνέχεια σαν Επιτροπές) ενός μεταλλευτικού έργου αποτελούν βασική προϋπόθεση για την ομαλή και βιώσιμη λειτουργία της εξελισσόμενης εξορυκτικής, μεταλλουργικής και παραγωγικής δραστηριότητας, καθώς και για την δημιουργία μιας αναβαθμισμένης, εποικοδομητικής και διαφανούς επικοινωνιακής σχέσης του βιομηχανικού εταίρου με τις αρμόδιες κρατικές υπηρεσίες και την τοπική κοινωνία. Σύμφωνα με την διεθνή πρακτική και εμπειρία ανάλογες Επιτροπές για την παρακολούθηση και την τήρηση των περιβαλλοντικών όρων αποτελούνται από εκπροσώπους των εμπλεκόμενων στην μεταλλευτική δραστηριότητα, του τοπικού δημοτικού συμβουλίου, σχετικών κυβερνητικών και ΜΚΟ, και της τοπικής κοινωνίας. Τα περιβαλλοντικά θέματα που καλούνται συχνότερα να επιτηρούν αναφέρονται στον θόρυβο, στην σκόνη, στην οπτική ρύπανση, στην ποιοτική και ποσοτική κατάσταση των νερών, και στην διαχείριση των επιβλαβών επιπτώσεων και του σχετικού περιβαλλοντικού κινδύνου. Η απόφαση για την σύσταση των Επιτροπών μπορεί να είναι προαιρετική ή πολλές φορές να προκύπτει από συγκεκριμένο όρο και να αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την λειτουργία μιας μεταλλευτικής δραστηριότητας. Στην πλειοψηφία τους οι Επιτροπές αυτές αν και στερούνται νομοθετικής βάσης, συνιστούν την μοναδική θεσμοθετημένη δυνατότητα των θεσμικών και κοινωνικών εταίρων να καταθέσουν τις ανησυχίες και τις απόψεις τους, και να ζητήσουν διευκρινήσεις και απαντήσεις από τους μεταλλειοκτήτες. Οι Επιτροπές είναι επίσης σε θέση να διαμορφώσουν και να προτείνουν εναλλακτικές στρατηγικές, να δημιουργήσουν συνθήκες εποικοδομητικής και πρόσφορης συνεργασίας μεταξύ βιομηχανίας και κοινωνίας, και να συμβάλλουν στην βέλτιστη δυνατή λειτουργία της εκάστοτε μεταλλευτικής παραγωγής.

Ποιοι είναι οι άμεσα ενδιαφερόμενοι?

Μερικοί από τους άμεσα ενδιαφερόμενους στους οποίους απευθύνονται οι Επιτροπές μπορεί να είναι η ίδια η βιομηχανία, ο εμπλεκόμενος Δήμος, τοπικές/περιφερειακές/κεντρικές υπηρεσίες, κοινωνικές ομάδες, περιβαλλοντικές ομάδες, γειτονικοί Δήμοι, ΜΚΟ, μικρομεσαίες επιχειρήσεις και μεμονωμένοι πολίτες της ευρύτερης περιοχής. Επειδή το αντικείμενο των Επιτροπών επικεντρώνεται κύρια στην σχέση της μεταλλευτικής δραστηριότητας με φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον της τοπικής περιοχής, τα μέλη της προέρχονται σε μεγάλο βαθμό από εκπροσώπους αντίστοιχων ομάδων και δομών.

Ποιος είναι ο ρόλος τους?

Ο βασικός ρόλος των Επιτροπών είναι να παρακολουθούν και να ελέγχουν την τήρηση των περιβαλλοντικών όρων και της σχετικής νομοθεσίας σε σχέση με το μεταλλευτικό ή λατομικό έργο στο οποίο αναφέρονται και αφορούν. Στην καθημερινή εποπτική και ελεγκτική δράσης τους μπορούν να περιλαμβάνονται θέματα αδειοδότησης, εγκρίσεων, εργασιακών συνθηκών, στρατηγικής απασχόλησης, επιχειρησιακών σχεδίων, κατάρτισης προγράμματος περιβαλλοντικής διαχείρισης, καθώς και κάθε άλλης μορφής περιβαλλοντικών δεσμεύσεων και νομικών υποχρεώσεων (π.χ. ισχύοντες χωροταξικοί περιορισμοί) που αφορούν σε επιπτώσεις εντός και εκτός περιοχής μεταλλευτικής παρέμβασης. Οι Επιτροπές πέρα από την ιδιότητα του ελεγκτικού μηχανισμού που διαθέτουν, έχουν και την δυνατότητα δυναμικής παρουσίας για να,

- αξιολογούν τον βαθμό περιβαλλοντικής ετοιμότητας του εκάστοτε μεταλλευτικού έργου
- προβάλλουν και καταθέσουν νέες προτάσεις και επιλογές επιχειρησιακών σχεδίων
- παρέχουν πληροφορίες για την γενικότερη κατάσταση της παραγωγικής λειτουργίας
- συζητούν και προτείνουν διεξόδους και λύσεις για την αντιμετώπιση των κοινωνικών αντιθέσεων και ενστάσεων
- συμβάλλουν στην ενίσχυση της δυνατότητας της κοινωνίας να κατανοήσει τον ρόλο της κεντρικής διοίκησης στην κοιτασματολογική εκμετάλλευση
- διαμορφώσει καλές συνθήκες και σχέσεις συνεργασίας μεταξύ μεταλλειοκτήτη, κοινωνίας και άλλων εμπλεκόμενων.

Όπως προκύπτει από σχετική έρευνα και «εν μέρει» τα παραπάνω, ο ιστορικός ρόλος των Επιτροπών αφορά στην αξιολόγηση του βαθμού αποδοχής και τήρησης των περιβαλλοντικών όρων που επιβάλλονται. Οι πρόσφατες όμως νομοθετικές δεσμεύσεις και απαιτήσεις για την εμπλοκή και ενεργό συμμετοχή των κοινωνικών εταίρων διαφοροποιούν τις προτεραιότητες των Επιτροπών και αναγκάζουν τους μεταλλειοκτήτες να ανταποκριθούν στις νέες προκλήσεις και να προσαρμοσθούν στο νέο θεσμικό πλαίσιο. Στοιχεία, πρωτοβουλίες και δράσεις που χαρακτηρίζουν και συνοδεύουν τις εξελίξεις αυτές, σε σχέση με τις νέες φυσιογνωμικές τάσεις των Επιτροπών για αδιάλειπτη παρουσία της κοινωνικής διάστασης, είναι:

- Οι συμβουλευτικές παρεμβάσεις πέρα και πάνω από τον περιορισμό μόνο σε περιβαλλοντικά θέματα
- Ο ενδιάμεσος ρόλος παροχής και λήψης πληροφοριών μεταξύ τοπικής κοινωνίας και μεταλλειοκτήτη
- Οι δημόσιες διαβουλεύσεις και συναντήσεις τόσο για λόγους ενημέρωσης για πρωτοβουλίες, αποφάσεις και αποτελέσματα πάνω σε συγκεκριμένα θέματα, αλλά και συζήτησης και συνδιαχείρισης πληροφοριών σε επιμέρους θέματα
- Οι εκδηλώσεις ανοικτής πόρτας με την δυνατότητα ενεργούς συμμετοχής των πολιτών, με έμφαση στην μαθητική κοινότητα, για τις ιδιότητες και την χρησιμότητα των ορυκτών
- Οι δυνατότητες των τοπικών κοινωνιών και των θεσμικών εκπροσώπων τους να κάνουν τις δικές τους έγγραφες αναφορές κα να υποβάλλουν τις δικές τους εκθέσεις
- Οι επιτόπιες επισκέψεις εκπροσώπων και απλών πολιτών της τοπικής κοινωνίας για άμεση επαφή και καλύτερη άποψη σχετικά με την λειτουργία της μεταλλευτικής παραγωγής, το επίπεδο των εργασιακών συνθηκών και την κατάσταση του περιβάλλοντος.
- Η έκδοση περιοδικών (π.χ. κάθε τρεις μήνες) δελτίων ενημέρωσης ή εφημερίδας.
- Η δημιουργία ιστοσελίδας με όλα τα επικοινωνιακά πλεονεκτήματα που συνεπάγεται, πάντοτε βέβαια σαν συμπληρωματικό και όχι απόλυτο ενημερωτικό μέσο.

Σε τι εξυπηρετεί η σύσταση των Επιτροπών?

Οι Επιτροπές συστήνονται συνήθως στην βάση των περιβαλλοντικών όρων που αφορούν στο πλαίσιο εγκριτικής απόφασης για την παραγωγική λειτουργία ενός μεταλλευτικού έργου. Οι αρμόδιες αρχές μπορεί να αποφασίσουν η μη την δημιουργία Επιτροπής ανάλογα με ορισμένα γενικά χαρακτηριστικά του έργου όπως είναι,

- το παραγωγικό μέγεθος και δυναμικό
- η προβλεπόμενη διάρκεια ζωής
- η γειτνίαση σε ευαίσθητες περιβαλλοντικά θέσεις ή κατοικημένες περιοχές
- η δυναμική παρουσία δυσμενών επιπτώσεων
- η απαίτηση για επιμέρους εξειδικευμένες παρεμβάσεις σχετικά με την ΜΠΕ
Ποιος έχει την ευθύνη οικονομικής κάλυψης των Επιτροπών?

Γενικά, ο μεταλλειοκτήτης έχει την υποχρέωση να καλύπτει τις λειτουργικές δαπάνες των Επιτροπών, γεγονός που αφορά στις περισσότερες των περιπτώσεων και συνάδει με το ευρωπαϊκό περιβαλλοντικό κεκτημένο, «ο ρυπαίνων πληρώνει». Σε αρκετές χώρες η υποχρέωση αυτή προκύπτει και απορρέει από την εθνική μεταλλευτική νομοθεσία. Ακόμη ο μεταλλειοκτήτης μπορεί να συστήσει προαιρετικά ή με σχετική υπηρεσιακή απόφαση την δική του Επιτροπή με συγκεκριμένο αντικείμενο και αρμοδιότητες, που σε αρκετές περιπτώσεις καθορίζονται σε συνεργασία με την τοπική κοινωνία.

Ποιος θεωρείται ο καταλληλότερος χρόνος για τον ορισμό των Επιτροπών?

Οι Επιτροπές οφείλουν να δημιουργούνται λίγο πριν ή αμέσως μετά την έναρξη ενός μεταλλευτικού έργου. Το αρχικό στάδιο άλλωστε, που συχνά περιλαμβάνει σχετικά μεγάλα και σημαντικά τεχνικά έργα και κατασκευές, συνοδεύεται από τις πρώτες «ενοχλητικές» επιπτώσεις που βιώνουν οι τοπικές κοινωνίες μιας νέας μεταλλευτικής περιοχής, με την μορφή θορύβου, σκόνης και γενικότερων εργοταξιακών επιβαρύνσεων. Σε κάθε περίπτωση η έγκαιρη λειτουργική παρουσία των Επιτροπών θέτει σε σωστότερη βάση και προοπτική την σχέση με τους θεσμικούς εκπροσώπους και τους πολίτες σε ότι αφορά στην διαχείριση των περιβαλλοντικών και άλλων θεμάτων.

Ποιες είναι οι αρμοδιότητες των Επιτροπών?

Οι Επιτροπές δεν έχουν την νομική κατοχύρωση να παίρνουν αποφάσεις ή να επιβάλλουν κυρώσεις, αλλά σύμφωνα με την υπηρεσιακή διαδικασία που προβλέπει την σύσταση τους, είναι θεσμοθετημένες να παρακολουθούν και να ελέγχουν την τήρηση των περιβαλλοντικών όρων, και να αναφέρουν/καταγγέλλουν τυχόν παρατυπίες. Επίσης δεν μπορούν να εμπλακούν σε θέματα εγκρίσεων ή αλλαγών του επιχειρησιακού σχεδίου, τεχνικών μελετών ή περιβαλλοντικών όρων, μπορούν όμως να γνωμοδοτούν, και να υποβάλλουν σχετικές συστάσεις και προτάσεις. Βέβαια οι γνωμοδοτικές και συμβουλευτικές παρεμβάσεις τους οφείλουν να λαμβάνονται υπόψη και να αξιολογούνται από τις υπηρεσίες της κεντρικής και περιφερειακής διοίκησης, το τοπικό δημοτικό συμβούλιο και άλλους σχετικούς φορείς όταν πρόκειται για την λήψη νέων ή/και πρόσθετων αποφάσεων για την πορεία του έργου.