Κυριακή 27 Νοεμβρίου 2011
Τρίτη 1 Νοεμβρίου 2011
Μεταλλεία Κασσάνδρας-Σύμβολο Ιστορικής και Διαχρονικής Παρουσίας του Μεταλλευτικού Πολιτισμού στην Ελλάδα
Τα μεταλλεία Κασσάνδρας βρίσκονται στην ΒΑ Χαλκιδική, σε μία ευρύτερη περιοχή συνολικής έκτασης 200 Km2 μεταξύ Ολυμπιάδας, Στανού, Μ. Παναγίας και Ιερισσού. Περιλαμβάνουν τα θειούχα πολυμεταλλικά κοιτάσματα μολύβδου- ψευδαργύρου-χρυσού-αργύρου Ολυμπιάδας, Μαντέμ Λάκκου, Μαύρων Πετρών και Πιάβιτσας, τα κοιτάσματα μαγγανίου – χρυσού της Πιάβιτσας και Βαρβάρας και το κοίτασμα χαλκού – χρυσού των Σκουριών, Μεγάλης Παναγιάς. Τα τελευταία 12 και περισσότερα χρόνια, μετά την διαδοχική και σχετικά σύντομη παρουσία της TVX Hellas Α.Ε. και της KINROSS Gold Corporation, ανήκουν εδώ και 6 περίπου χρόνια στην εταιρεία Ελληνικός Χρυσός Α.Ε. με παραγωγικό κέντρο το μεταλλείο Μαύρων Πετρών και τις μεταλλευτικές εγκαταστάσεις Στρατωνίου.
Τα μεταλλεία χρυσού, αργύρου, μολύβδου, ψευδαργύρου, χαλκού και μαγγανίου της βόρειας Χαλκιδικής (Στρατώνι και Ολυμπιάδα) αποτέλεσαν τον κυρίαρχο χρηματοδότη του μακεδονικού βασιλείου και των εκστρατειών του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Στην περιοχή σώζονται περισσότερα από 300 πηγάδια και περίπου 200.000 m3 αρχαίων μεταλλουργικών απορριμμάτων, των κοινών «σκουριών» από την εκκαμίνευση των μεταλλευμάτων . Πλήθος παλαιών μεταλλευτικών έργων (στοές, πηγάδια) και σημαντικές ποσότητες μεταλλουργικών εκκαμινεύσεων (σκουριές) σε σωρούς, απαντούν στο Στρατονικό όρος κύρια στο ανατολικό τμήμα. Οι κύριες παλαιές μεταλλευτικές εργασίες (στοές, πηγάδια) απαντούν στις υποπεριοχές Τούμπα Καραγιάννη (δυτικά της Ολυμπιάδας), Βίνα – Ζέπκο (ανατολικά της Ολυμπιάδας), περιοχή Στρατονίκης (Μ. Λάκκος, Μαύρες Πέτρες), Τσαρκιά Λάκκος (δυτικά των Σταγείρων), κ.ά. Με βάση ιστορικές πηγές και τα αποτελέσματα άμεσων και έμμεσων αναλύσεων και προσδιορισμών που έχουν γίνει στις παραπάνω σκουριές η έναρξη της δραστηριότητας εντοπίζεται στις αρχές της κλασσικής αρχαιότητας
Από το 1705 με σουλτανικό φιρμάνι, παραχωρήθηκε στους κατοίκους της περιοχής, το δικαίωμα εκμετάλλευσης των μεταλλείων αργύρου. Παράλληλα στην περιοχή λειτουργούσε κρατικό νομισματοκοπείο. Με την εξόρυξη και την τήξη των θειούχων και των μαγγανιούχων μεταλλευμάτων, η περιοχή εξασφάλιζε χρυσό και ασήμι στην Μεγάλη Πύλη. Ο Belon μας μεταφέρει την εξαιρετικά ενδιαφέρουσα πληροφορία, της χρήσης στην περιοχή γερμανικής τεχνικής ορολογίας.
Η επωνυμία Μεταλλεία Κασσάνδρας εμφανίζεται το 1893 , χρονιά κατά την οποία η εκμετάλλευση της περιοχής παραχωρήθηκε σε Γάλλο-Οθωμανική εταιρεία με έδρα το Παρίσι. Η επωνυμία προφανώς οφείλεται στην τότε ονομασία του σημερινού Νομού Χαλκιδικής, Κασσάνδρα. Στα 600 περίπου καμίνια της περιοχής δούλευε μια πολυεθνική κοινότητα 6.000 εργατών, σε μία πρώιμη εκδοχή πενθημέρου καθώς οι Εβραίοι εργάτες είχαν αργία το Σάββατο ενώ οι Χριστιανοί την Κυριακή.
Ο 19ος αιώνας θα σημάνει για τα Μαδεμοχώρια , το πέρασμα από την αυτοδιοίκηση στην εξαρτημένη εργασία, κάτω από την εξουσία εταιρικής διοίκησης για την εκμετάλλευση των μεταλλείων. Στα καμίνια της εταιρείας είχαν επεξεργασθεί ως το 1900, 72.000 τόνοι μεταλλεύματος. Η επιχείρηση εκμεταλλευόταν τα δευτερογενή μεταλλεύματα μαγγανίου, των σιδηρούχων στρωμάτων των Μαύρων Πετρών, της Πιάβιτσας, του Μπασδεκίου και της Ολυμπιάδος. Στα 1901 άρχισε η επιφανειακή εκμετάλλευση του σιδηροπυρίτη στον Μαντέμ Λάκκο η οποία συνεχίστηκε ως το 1974, με υπόγεια κυρίως μέθοδο εκμετάλλευσης.
Στα 1920 τα μεταλλεία του Στρατωνίου περνούν στην προτελευταία σύγχρονη περίοδο εκμετάλλευσης. Την Γάλλο-Οθωμανική εταιρεία διαδέχεται η Ανώνυμη Ελληνική Εταιρεία Χημικών Προϊόντων & Λιπασμάτων . Η εταιρεία διέβλεψε εγκαίρως, την αναγκαιότητα ευρείας χρήσης λιπασμάτων για την ανάπτυξη της γεωργίας στην χώρα, και έτσι οδηγήθηκε στην αγορά μεταλλείων με στόχο την εξασφάλιση του θείου, της πρώτης ύλης για την παρασκευή τους. Αγοράζει τα μεταλλεία του Στρατωνίου, της Κύπρου, της Ερμιόνης, του Ωρωπού και της Κορώνης, και ιδρύει εργοστάσιο λιπασμάτων στην Δραπετσώνα.
Την περίοδο αυτή, οι εγκαταστάσεις στέγασης των εργαζομένων και οι απαραίτητοι χώροι κοινής εξυπηρέτησης βρίσκονται στην ευρύτερη περιοχή του μεταλλείου, χωροθετημένοι στο υψηλότερο σημείο με θέα στον κόλπο της Ιερισσού και κληροδοτήθηκαν στην ΑΕΕΧΠ & Λιπασμάτων από την Γάλλο-Οθωμανική Εταιρεία. Η χωροθέτηση τους σχετίζεται άμεσα με το γεγονός ότι η μεταλλευτική δραστηριότητα εκείνη την εποχή περιοριζόταν στην παρακείμενη, κλειστή ωστόσο σήμερα στοά 323. Το σημερινό Στρατώνι αποτελούσε τότε ουσιαστικά την σκάλα φορτώσεως του μεταλλεύματος, το οποίο μεταφερότανε με ένα Decauville μήκους 6 χιλιομέτρων. Αυτό στα 1932 αντικαταστάθηκε από ένα σύστημα εναέριας μεταφοράς.
Καθώς η μεταλλευτική δραστηριότητα αυξάνεται καινούργιες εγκαταστάσεις, αποκλειστικά λειτουργικού χαρακτήρα, δημιουργούνται στο επίπεδο της μέχρι σήμερα κύριας στοάς 262. Πρόκειται για την μονάδα διανομής ηλεκτρικού ρεύματος και παρασκευής πεπιεσμένου αέρα, το μηχανουργείο, τα γραφεία και τα φυλάκια. Η ατμοκίνητη μονάδα παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος βρισκόταν στην παραλία του Στρατωνίου.
Η αρχή της εξέλιξης του Στρατωνίου σε οικισμό γίνεται με την Μικρασιατική καταστροφή, οπότε πρόσφυγες από το μεταλλευτικό χωριό Μπάλια-Μαντέμ, κοντά στον Ελλήσποντο εγκαθίστανται σε πρόχειρα παραπήγματα στο Στρατώνι. Προφορικές μαρτυρίες μας βεβαιώνουν ότι οι κάτοικοι της Μπάλιας έρχονταν για δουλειά στα μεταλλεία του Στρατωνίου πολύ πριν την Μικρασιατική καταστροφή. Μετά τον ισχυρό σεισμό του 1932 που κατέστρεψε πολλούς οικισμούς της ευρύτερης περιοχής, ανοικοδομούνται και στο Στρατώνι οι γνωστής τυπολογίας κατοικίες – πυρήνες υπό την καθοδήγηση του Υπουργείου Ανοικοδομήσεως. Κάποια δείγματα σώζονται έως και σήμερα.
Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο η πλειοψηφία των μετοχών της ΑΕΕΧΠ & Λιπασμάτων περιέρχεται στην ιδιοκτησία του Μποδοσάκη Αθανασιάδη, ο οποίος με την δραστηριότητα του τόνωσε ιδιαίτερα τον μεταλλευτικό κλάδο και ειδικότερα το Στρατώνι.
Στα 1970 η ΑΕΕΧΠ & Λιπασμάτων κατασκεύασε στην παραλία του Στρατωνίου εργοστάσιο εμπλουτισμού και ξεκίνησε η παραγωγή μικτών θειούχων μεταλλευμάτων. Παράλληλα κατασκεύασε στο Στρατώνι συγκροτήματα διώροφων σε σειρά κατοικιών (110 στον αριθμό) για τους εργάτες καθώς και ανεξάρτητες μονοκατοικίες, πανταχόθεν ελεύθερες για το επιστημονικό προσωπικό.
Τον Φεβρουάριο του 1967 εγκαινιάστηκε η νέα σκάλα φορτώσεως η οποία κατασκευάστηκε σε χρονικό διάστημα μόλις 3 μηνών. Στα τέλη της δεκαετίας του 70 στην είσοδο του οικισμού, ο Οργανισμός Εργατικής Κατοικίας κατασκεύασε τα γνωστά συμπλέγματα εργατικών κατοικιών της εποχής.
Ήδη από το 1960 η εταιρεία είχε παραχωρήσει στον Άγγλο lουλιανό Χάντερ το δικαίωμα εκμετάλλευσης των κοιτασμάτων μαγγανίου στην Πιάβιτσα. Η μεταλλευτική δραστηριότητα του μαγγανίου εκφυλίζεται σταδιακά και παύει οριστικά στα μέσα της δεκαετίας του 1980. Απομεινάρια του μεταλλείου Πιάβιτσας του Χάντερ (το εργοστάσιο εμπλουτισμού και ο νεραύλακας), βρίσκονται στην διαδρομή μεταξύ Σταγείρων και Νεοχωρίου, καθώς και οι ανοιχτές εκσκαφές εξόρυξης των μαγγανιούχων μεταλλευμάτων, έχοντας ωστόσο αφήσει στους επερχόμενους το όνομα του ιδιοκτήτη ως τοπωνύμιο.
Το κοίτασμα μολύβδου , ψευδαργύρου και χρυσού – αργύρου της Ολυμπιάδας εντοπίσθηκε κατά τα τέλη της δεκαετίας του 1960 από την ΑΕΕΧΠ & Λιπασμάτων, η παραγωγή στο μεταλλείο άρχισε το 1972 και συνεχίσθηκε μέχρι το 1995.
Στα 1976 κατασκευάστηκε στην Ολυμπιάδα το νέο εργοστάσιο εμπλουτισμού, οπότε τα προϊόντα της εκεί μεταλλευτικής δραστηριότητας έρχεται έτοιμο προς φόρτωση στην σκάλα του Στρατωνίου. Σήμερα τα Μεταλλεία Κασσάνδρας έχουν περιέλθει στην εταιρία Ελληνικός Χρυσός Α.Ε., όπως και το σύνολο των μεταλλευτικών εγκαταστάσεων και μεταλλευτικών δικαιωμάτων των Μεταλλείων Κασσάνδρας.
Η συμβολή των μετάλλων στην εξέλιξη του πολιτισμού μας καθίσταται σαφής και μόνο από το γεγονός ότι δύο πολύ σημαντικές ιστορικές χρονικές περίοδοι, πήραν το όνομα τους από τα μέταλλα, τα οποία καθόρισαν την εξέλιξη τους: πρόκειται για την εποχή του Χαλκού και την εποχή του Σιδήρου, δύο ορόσημα της ιστορίας του ανθρώπου.
Η ιστορία της μεταλλευτικής-εξορυκτικής δραστηριότητας στην Ελλάδα είναι πλούσια, και η μεταλλευτική δραστηριότητα αποτελεί ένα σημαντικό οικονομικό τομέα που συμμετέχει με ποσοστό 4,5% περίπου στο ακαθάριστο εθνικό προϊόν και συνιστά το 10,5% της αξίας των ελληνικών εξαγωγών.
Με δεδομένα τον οικονομικό, κοινωνικό και ιστορικό ρόλο που έχει διαδραματίσει στην Ελλάδα, η εξορυκτική-μεταλλευτική δραστηριότητα και την σημαντική μεταλλευτική κληρονομιά του Μαντέμ Λάκκου και γενικότερα των Μεταλλείων Κασσάνδρας, η πρόταση αξιοποίησης-δημοσιοποίησης της μεταλλευτικής κληρονομιάς της περιοχής κρίνεται εξαιρετικής σημασίας διότι απετέλεσε διαχρονικά την σημαντικότερη δραστηριότητα της περιοχής και συνέβαλε σημαντικά στην ανάπτυξη αλλά και στην κοινωνικό-πολιτισμική φυσιογνωμία της περιοχής.
Η ιστορία αλλά και η καθημερινή ζωή των ανθρώπων της περιοχής είναι στενά συνδεδεμένη με την λειτουργία των μεταλλείων από πολύ νωρίς. Η δημιουργία και υλοποίηση ενός πρότυπου μεταλλευτικού οικομουσείου θα επηρεάσει σημαντικά την αναπτυξιακή πορεία της περιοχής και ταυτόχρονα θα συμβάλλει στην διατήρηση της μεταλλευτικής κληρονομιάς της βορειανατολικής Χαλκιδικής.
Βιβλιογραφική αναφορά
1. Γ.Περαντώνης, Μικτά θειούχα μεταλλείων Κασσάνδρας Μ.Λάκκου και Ολυμπιάδας, Πρακτικά Ημερίδας: Ορυκτός Πλούτος Ν.Χαλκιδικής – Περιβάλλον, ΓΕΩΤΕΕ, Θεσσαλονίκη 1994, σελ. 113
2. Η συμμετοχή των Μαδεμοχωρίων στην επανάσταση του 1821 έχει σαν συνέπεια την εγκατάσταση στην περιοχή στρατιωτικού σώματος 10.000 ανδρών για την φύλαξη των μεταλλείων. Την συντήρηση της στρατιωτικής δύναμης υποχρεώνονται να αναλάβουν τα Μαδεμοχώρια. Έτσι στο δεύτερο μισό του 190υ αιώνα, τα μεταλλεία περνάνε σοβαρή κρίση από την οποία εξέρχονται με την ίδρυση της Γαλλο- Οθωμανικής εταιρείας με την επωνυμία Μεταλλεία Κασσάνδρας . Από το 1893 παραχωρούνται στην εταιρεία τα δικαιώματα εκμετάλλευσης των μεταλλείων αντιμονίου, αργυρούχου μολύβδου και μαγγανίου.
3. Ήδη από το 1705 με σουλτανικό φιρμάνι, παραχωρήθηκε στους κατοίκους της περιοχής, το δικαίωμα εκμετάλλευσης των μεταλλείων αργύρου. Παράλληλα στην περιοχή λειτουργούσε κρατικό νομισματοκοπείο. Στο Ιστορικό Αρχείο Μακεδονίας διαφυλάσσονται τα τεκμήρια του ορισμού των Μαδεμοχωρίων ως αυτοδιοικούμενης περιοχής.
4. Τα Μαδεμοχώρια ήταν 12 συνολικά: ειδικότερα ήταν οι οικισμοί Νεοχώρι, Στάγειρα, Στρατονίκη, Στρατώνι, ….
5. Η ΑΕΕΧΠ & Λιπασμάτων όπως ονομάζονταν για συντομία, ιδρύθηκε στα 1909 στην Αθήνα από τους Νικόλαο και Άγγελο Κανελλόπουλο, Λυσίμαχο Χαρίλαο, Αλέξανδρο Ζαχαρίου, Λέοντα Οικονομίδη και Λεωνίδα Αραπίδη. Παρήγαγε οξέα για βιομηχανική χρήση, υπερφοσφωρικά λιπάσματα και σύντομα επεκτάθηκε και στην υαλουργία.
6. Το 1956 η ΑΕΕΧΠ & Λιπασμάτων ίδρυσε Σχολή Μαθητείας και Επιμορφώσεως Στελεχών της εταιρείας στο Στρατώνι. Το 1966 η εταιρεία εξέδωσε το περιοδικό "Ο Κόσμος των Μεταλλείων» με αποκλειστικό σχεδόν κοινό τους εργαζόμενους της εταιρείας και τις οικογένειες τους, όπως φαίνεται από τα περιεχόμενα του πρώτου κιόλας τεύχους.
Τα μεταλλεία χρυσού, αργύρου, μολύβδου, ψευδαργύρου, χαλκού και μαγγανίου της βόρειας Χαλκιδικής (Στρατώνι και Ολυμπιάδα) αποτέλεσαν τον κυρίαρχο χρηματοδότη του μακεδονικού βασιλείου και των εκστρατειών του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Στην περιοχή σώζονται περισσότερα από 300 πηγάδια και περίπου 200.000 m3 αρχαίων μεταλλουργικών απορριμμάτων, των κοινών «σκουριών» από την εκκαμίνευση των μεταλλευμάτων . Πλήθος παλαιών μεταλλευτικών έργων (στοές, πηγάδια) και σημαντικές ποσότητες μεταλλουργικών εκκαμινεύσεων (σκουριές) σε σωρούς, απαντούν στο Στρατονικό όρος κύρια στο ανατολικό τμήμα. Οι κύριες παλαιές μεταλλευτικές εργασίες (στοές, πηγάδια) απαντούν στις υποπεριοχές Τούμπα Καραγιάννη (δυτικά της Ολυμπιάδας), Βίνα – Ζέπκο (ανατολικά της Ολυμπιάδας), περιοχή Στρατονίκης (Μ. Λάκκος, Μαύρες Πέτρες), Τσαρκιά Λάκκος (δυτικά των Σταγείρων), κ.ά. Με βάση ιστορικές πηγές και τα αποτελέσματα άμεσων και έμμεσων αναλύσεων και προσδιορισμών που έχουν γίνει στις παραπάνω σκουριές η έναρξη της δραστηριότητας εντοπίζεται στις αρχές της κλασσικής αρχαιότητας
Από το 1705 με σουλτανικό φιρμάνι, παραχωρήθηκε στους κατοίκους της περιοχής, το δικαίωμα εκμετάλλευσης των μεταλλείων αργύρου. Παράλληλα στην περιοχή λειτουργούσε κρατικό νομισματοκοπείο. Με την εξόρυξη και την τήξη των θειούχων και των μαγγανιούχων μεταλλευμάτων, η περιοχή εξασφάλιζε χρυσό και ασήμι στην Μεγάλη Πύλη. Ο Belon μας μεταφέρει την εξαιρετικά ενδιαφέρουσα πληροφορία, της χρήσης στην περιοχή γερμανικής τεχνικής ορολογίας.
Η επωνυμία Μεταλλεία Κασσάνδρας εμφανίζεται το 1893 , χρονιά κατά την οποία η εκμετάλλευση της περιοχής παραχωρήθηκε σε Γάλλο-Οθωμανική εταιρεία με έδρα το Παρίσι. Η επωνυμία προφανώς οφείλεται στην τότε ονομασία του σημερινού Νομού Χαλκιδικής, Κασσάνδρα. Στα 600 περίπου καμίνια της περιοχής δούλευε μια πολυεθνική κοινότητα 6.000 εργατών, σε μία πρώιμη εκδοχή πενθημέρου καθώς οι Εβραίοι εργάτες είχαν αργία το Σάββατο ενώ οι Χριστιανοί την Κυριακή.
Ο 19ος αιώνας θα σημάνει για τα Μαδεμοχώρια , το πέρασμα από την αυτοδιοίκηση στην εξαρτημένη εργασία, κάτω από την εξουσία εταιρικής διοίκησης για την εκμετάλλευση των μεταλλείων. Στα καμίνια της εταιρείας είχαν επεξεργασθεί ως το 1900, 72.000 τόνοι μεταλλεύματος. Η επιχείρηση εκμεταλλευόταν τα δευτερογενή μεταλλεύματα μαγγανίου, των σιδηρούχων στρωμάτων των Μαύρων Πετρών, της Πιάβιτσας, του Μπασδεκίου και της Ολυμπιάδος. Στα 1901 άρχισε η επιφανειακή εκμετάλλευση του σιδηροπυρίτη στον Μαντέμ Λάκκο η οποία συνεχίστηκε ως το 1974, με υπόγεια κυρίως μέθοδο εκμετάλλευσης.
Στα 1920 τα μεταλλεία του Στρατωνίου περνούν στην προτελευταία σύγχρονη περίοδο εκμετάλλευσης. Την Γάλλο-Οθωμανική εταιρεία διαδέχεται η Ανώνυμη Ελληνική Εταιρεία Χημικών Προϊόντων & Λιπασμάτων . Η εταιρεία διέβλεψε εγκαίρως, την αναγκαιότητα ευρείας χρήσης λιπασμάτων για την ανάπτυξη της γεωργίας στην χώρα, και έτσι οδηγήθηκε στην αγορά μεταλλείων με στόχο την εξασφάλιση του θείου, της πρώτης ύλης για την παρασκευή τους. Αγοράζει τα μεταλλεία του Στρατωνίου, της Κύπρου, της Ερμιόνης, του Ωρωπού και της Κορώνης, και ιδρύει εργοστάσιο λιπασμάτων στην Δραπετσώνα.
Την περίοδο αυτή, οι εγκαταστάσεις στέγασης των εργαζομένων και οι απαραίτητοι χώροι κοινής εξυπηρέτησης βρίσκονται στην ευρύτερη περιοχή του μεταλλείου, χωροθετημένοι στο υψηλότερο σημείο με θέα στον κόλπο της Ιερισσού και κληροδοτήθηκαν στην ΑΕΕΧΠ & Λιπασμάτων από την Γάλλο-Οθωμανική Εταιρεία. Η χωροθέτηση τους σχετίζεται άμεσα με το γεγονός ότι η μεταλλευτική δραστηριότητα εκείνη την εποχή περιοριζόταν στην παρακείμενη, κλειστή ωστόσο σήμερα στοά 323. Το σημερινό Στρατώνι αποτελούσε τότε ουσιαστικά την σκάλα φορτώσεως του μεταλλεύματος, το οποίο μεταφερότανε με ένα Decauville μήκους 6 χιλιομέτρων. Αυτό στα 1932 αντικαταστάθηκε από ένα σύστημα εναέριας μεταφοράς.
Καθώς η μεταλλευτική δραστηριότητα αυξάνεται καινούργιες εγκαταστάσεις, αποκλειστικά λειτουργικού χαρακτήρα, δημιουργούνται στο επίπεδο της μέχρι σήμερα κύριας στοάς 262. Πρόκειται για την μονάδα διανομής ηλεκτρικού ρεύματος και παρασκευής πεπιεσμένου αέρα, το μηχανουργείο, τα γραφεία και τα φυλάκια. Η ατμοκίνητη μονάδα παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος βρισκόταν στην παραλία του Στρατωνίου.
Η αρχή της εξέλιξης του Στρατωνίου σε οικισμό γίνεται με την Μικρασιατική καταστροφή, οπότε πρόσφυγες από το μεταλλευτικό χωριό Μπάλια-Μαντέμ, κοντά στον Ελλήσποντο εγκαθίστανται σε πρόχειρα παραπήγματα στο Στρατώνι. Προφορικές μαρτυρίες μας βεβαιώνουν ότι οι κάτοικοι της Μπάλιας έρχονταν για δουλειά στα μεταλλεία του Στρατωνίου πολύ πριν την Μικρασιατική καταστροφή. Μετά τον ισχυρό σεισμό του 1932 που κατέστρεψε πολλούς οικισμούς της ευρύτερης περιοχής, ανοικοδομούνται και στο Στρατώνι οι γνωστής τυπολογίας κατοικίες – πυρήνες υπό την καθοδήγηση του Υπουργείου Ανοικοδομήσεως. Κάποια δείγματα σώζονται έως και σήμερα.
Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο η πλειοψηφία των μετοχών της ΑΕΕΧΠ & Λιπασμάτων περιέρχεται στην ιδιοκτησία του Μποδοσάκη Αθανασιάδη, ο οποίος με την δραστηριότητα του τόνωσε ιδιαίτερα τον μεταλλευτικό κλάδο και ειδικότερα το Στρατώνι.
Στα 1970 η ΑΕΕΧΠ & Λιπασμάτων κατασκεύασε στην παραλία του Στρατωνίου εργοστάσιο εμπλουτισμού και ξεκίνησε η παραγωγή μικτών θειούχων μεταλλευμάτων. Παράλληλα κατασκεύασε στο Στρατώνι συγκροτήματα διώροφων σε σειρά κατοικιών (110 στον αριθμό) για τους εργάτες καθώς και ανεξάρτητες μονοκατοικίες, πανταχόθεν ελεύθερες για το επιστημονικό προσωπικό.
Τον Φεβρουάριο του 1967 εγκαινιάστηκε η νέα σκάλα φορτώσεως η οποία κατασκευάστηκε σε χρονικό διάστημα μόλις 3 μηνών. Στα τέλη της δεκαετίας του 70 στην είσοδο του οικισμού, ο Οργανισμός Εργατικής Κατοικίας κατασκεύασε τα γνωστά συμπλέγματα εργατικών κατοικιών της εποχής.
Ήδη από το 1960 η εταιρεία είχε παραχωρήσει στον Άγγλο lουλιανό Χάντερ το δικαίωμα εκμετάλλευσης των κοιτασμάτων μαγγανίου στην Πιάβιτσα. Η μεταλλευτική δραστηριότητα του μαγγανίου εκφυλίζεται σταδιακά και παύει οριστικά στα μέσα της δεκαετίας του 1980. Απομεινάρια του μεταλλείου Πιάβιτσας του Χάντερ (το εργοστάσιο εμπλουτισμού και ο νεραύλακας), βρίσκονται στην διαδρομή μεταξύ Σταγείρων και Νεοχωρίου, καθώς και οι ανοιχτές εκσκαφές εξόρυξης των μαγγανιούχων μεταλλευμάτων, έχοντας ωστόσο αφήσει στους επερχόμενους το όνομα του ιδιοκτήτη ως τοπωνύμιο.
Το κοίτασμα μολύβδου , ψευδαργύρου και χρυσού – αργύρου της Ολυμπιάδας εντοπίσθηκε κατά τα τέλη της δεκαετίας του 1960 από την ΑΕΕΧΠ & Λιπασμάτων, η παραγωγή στο μεταλλείο άρχισε το 1972 και συνεχίσθηκε μέχρι το 1995.
Στα 1976 κατασκευάστηκε στην Ολυμπιάδα το νέο εργοστάσιο εμπλουτισμού, οπότε τα προϊόντα της εκεί μεταλλευτικής δραστηριότητας έρχεται έτοιμο προς φόρτωση στην σκάλα του Στρατωνίου. Σήμερα τα Μεταλλεία Κασσάνδρας έχουν περιέλθει στην εταιρία Ελληνικός Χρυσός Α.Ε., όπως και το σύνολο των μεταλλευτικών εγκαταστάσεων και μεταλλευτικών δικαιωμάτων των Μεταλλείων Κασσάνδρας.
Η συμβολή των μετάλλων στην εξέλιξη του πολιτισμού μας καθίσταται σαφής και μόνο από το γεγονός ότι δύο πολύ σημαντικές ιστορικές χρονικές περίοδοι, πήραν το όνομα τους από τα μέταλλα, τα οποία καθόρισαν την εξέλιξη τους: πρόκειται για την εποχή του Χαλκού και την εποχή του Σιδήρου, δύο ορόσημα της ιστορίας του ανθρώπου.
Η ιστορία της μεταλλευτικής-εξορυκτικής δραστηριότητας στην Ελλάδα είναι πλούσια, και η μεταλλευτική δραστηριότητα αποτελεί ένα σημαντικό οικονομικό τομέα που συμμετέχει με ποσοστό 4,5% περίπου στο ακαθάριστο εθνικό προϊόν και συνιστά το 10,5% της αξίας των ελληνικών εξαγωγών.
Με δεδομένα τον οικονομικό, κοινωνικό και ιστορικό ρόλο που έχει διαδραματίσει στην Ελλάδα, η εξορυκτική-μεταλλευτική δραστηριότητα και την σημαντική μεταλλευτική κληρονομιά του Μαντέμ Λάκκου και γενικότερα των Μεταλλείων Κασσάνδρας, η πρόταση αξιοποίησης-δημοσιοποίησης της μεταλλευτικής κληρονομιάς της περιοχής κρίνεται εξαιρετικής σημασίας διότι απετέλεσε διαχρονικά την σημαντικότερη δραστηριότητα της περιοχής και συνέβαλε σημαντικά στην ανάπτυξη αλλά και στην κοινωνικό-πολιτισμική φυσιογνωμία της περιοχής.
Η ιστορία αλλά και η καθημερινή ζωή των ανθρώπων της περιοχής είναι στενά συνδεδεμένη με την λειτουργία των μεταλλείων από πολύ νωρίς. Η δημιουργία και υλοποίηση ενός πρότυπου μεταλλευτικού οικομουσείου θα επηρεάσει σημαντικά την αναπτυξιακή πορεία της περιοχής και ταυτόχρονα θα συμβάλλει στην διατήρηση της μεταλλευτικής κληρονομιάς της βορειανατολικής Χαλκιδικής.
Βιβλιογραφική αναφορά
1. Γ.Περαντώνης, Μικτά θειούχα μεταλλείων Κασσάνδρας Μ.Λάκκου και Ολυμπιάδας, Πρακτικά Ημερίδας: Ορυκτός Πλούτος Ν.Χαλκιδικής – Περιβάλλον, ΓΕΩΤΕΕ, Θεσσαλονίκη 1994, σελ. 113
2. Η συμμετοχή των Μαδεμοχωρίων στην επανάσταση του 1821 έχει σαν συνέπεια την εγκατάσταση στην περιοχή στρατιωτικού σώματος 10.000 ανδρών για την φύλαξη των μεταλλείων. Την συντήρηση της στρατιωτικής δύναμης υποχρεώνονται να αναλάβουν τα Μαδεμοχώρια. Έτσι στο δεύτερο μισό του 190υ αιώνα, τα μεταλλεία περνάνε σοβαρή κρίση από την οποία εξέρχονται με την ίδρυση της Γαλλο- Οθωμανικής εταιρείας με την επωνυμία Μεταλλεία Κασσάνδρας . Από το 1893 παραχωρούνται στην εταιρεία τα δικαιώματα εκμετάλλευσης των μεταλλείων αντιμονίου, αργυρούχου μολύβδου και μαγγανίου.
3. Ήδη από το 1705 με σουλτανικό φιρμάνι, παραχωρήθηκε στους κατοίκους της περιοχής, το δικαίωμα εκμετάλλευσης των μεταλλείων αργύρου. Παράλληλα στην περιοχή λειτουργούσε κρατικό νομισματοκοπείο. Στο Ιστορικό Αρχείο Μακεδονίας διαφυλάσσονται τα τεκμήρια του ορισμού των Μαδεμοχωρίων ως αυτοδιοικούμενης περιοχής.
4. Τα Μαδεμοχώρια ήταν 12 συνολικά: ειδικότερα ήταν οι οικισμοί Νεοχώρι, Στάγειρα, Στρατονίκη, Στρατώνι, ….
5. Η ΑΕΕΧΠ & Λιπασμάτων όπως ονομάζονταν για συντομία, ιδρύθηκε στα 1909 στην Αθήνα από τους Νικόλαο και Άγγελο Κανελλόπουλο, Λυσίμαχο Χαρίλαο, Αλέξανδρο Ζαχαρίου, Λέοντα Οικονομίδη και Λεωνίδα Αραπίδη. Παρήγαγε οξέα για βιομηχανική χρήση, υπερφοσφωρικά λιπάσματα και σύντομα επεκτάθηκε και στην υαλουργία.
6. Το 1956 η ΑΕΕΧΠ & Λιπασμάτων ίδρυσε Σχολή Μαθητείας και Επιμορφώσεως Στελεχών της εταιρείας στο Στρατώνι. Το 1966 η εταιρεία εξέδωσε το περιοδικό "Ο Κόσμος των Μεταλλείων» με αποκλειστικό σχεδόν κοινό τους εργαζόμενους της εταιρείας και τις οικογένειες τους, όπως φαίνεται από τα περιεχόμενα του πρώτου κιόλας τεύχους.
Παρασκευή 21 Οκτωβρίου 2011
«Τρίποντο» νίκης για την Ελλάδα με πρωταγωνιστή τον Ορυκτό Πλούτο
Μετά τις πρόσφατες θετικές εξελίξεις στο θέμα παραγωγικής εκμετάλλευσης των πολυμεταλλικών κοιτασμάτων ΒΑ Χαλκιδικής, αλλά και την έντονη κινητικότητα των επενδύσεων χρυσού στην Θράκη, η ανακοίνωση του ΥΠΕΚΑ για πρόσκληση-πρόκληση εκδήλωσης επενδυτικού ενδιαφέροντος με στόχο την εξορυκτική αξιοποίηση τριών Δημόσιων Μεταλλευτικών Χώρων (ΔΜΧ), βάζει τον Ορυκτό Πλούτο σε «θέση οδηγού» στην προσπάθεια αναπτυξιακής ανάκαμψης και οικονομικής ανάτασης της χώρας. Στην βάση του τριπλού αυτού χτυπήματος έχει ήδη ξεκινήσει η διαδικασία διαβούλευσης ενόψει διενέργειας διεθνούς διαγωνισμού για την εκμίσθωση των μεταλλοφόρων περιοχών Βάθης-Γερακαριού, Πολυκάστρου-Κούπας-Σκρα και Καλυντηρίου που στηρίζεται στα παρακάτω επιμέρους γεωλογικά και κοιτασματολογικά στοιχεία.
ΔΜΧ Βάθης-Γερακαριού
Το οικονομικό και επενδυτικό ενδιαφέρον εντοπίζεται στην παρουσία κοιτασματολογικών συγκεντρώσεων χαλκού και χρυσού σε μια περιοχή 167 τ.χλμ. Τα βεβαιωμένα αποθέματα (proven reserves), βάση προηγούμενων ερευνητικών εργασιών του ΙΓΜΕ, ανέρχονται συνολικά σε 28 εκ. τόνους με 0,4 % Cu και 0,9 γρ/τόνο Au, ενώ τα δυναμικά (potential resources) σε 180 εκ. τόνους με τις ίδιες περιεκτικότητες.
Η ακαθάριστη αξία των περιεχόμενων μετάλλων (gross metal value) χαλκού και χρυσού στα βέβαια αποθέματα ανέρχεται «in situ» σε 1,5 δισ. ευρώ, ενώ στα δυναμικά η αξία αυτή εκτοξεύεται στα 7 δισ. ευρώ. Στην μελλοντική εξέλιξη της περιοχής αυτής θα πρέπει να συμπεριληφθεί το πρόσθετο αποθεματικό δυναμικό των 4 δισ. ευρώ που αναμένεται να προκύψει από τις έρευνες του ΙΓΜΕ στο γειτονικό κοίτασμα της Ποντοκερασιάς στο πλαίσιο έργου του ΕΣΠΑ.
ΔΜΧ Πολυκάστρου – Σκρα
Το μεταλλείο του Πολυκάστρου-Σκρα βρίσκεται στην περιφέρεια Κ. Μακεδονίας στο Νομό Κιλκίς, περίπου 25 χιλιόμετρα ΒΔ της Αξιούπολης. Το κοιτασματολογικό ενδιαφέρον του ΔΜΧ, έκτασης 29 τ.χλμ., μετά από συστηματική έρευνα του ΙΓΜΕ, εντοπίζεται στα βέβαια αποθέματα 4.700.000 τόνων με 7,7% Zn+Pb, που περιέχουν 113.000 τόνους μολύβδου (Pb), 172.000 τόνους ψευδαργύρου (Zn) και 80 τόνους αργύρου (Ag). Τα δυναμικά αποθέματα εκτιμώνται σε 12.000.000 τόνους με 7,5% Zn+ Pb. Η «in situ» αξία των περιεχόμενων μετάλλων μολύβδου, ψευδαργύρου και αργύρου στα βέβαια αποθέματα ανέρχεται περίπου σε 1 δισ. ευρώ και στα δυναμικά εκμεταλλεύσιμα αποθέματα σε 2,5 δισ. ευρώ. Σε σχέση με τις σημερινές προοδευτικές τάσεις της αγοράς και την διαρκώς αυξανόμενη ζήτηση σε κρίσιμα μέταλλα προτείνεται η διερεύνηση για την παρουσία ινδίου (In) και γερμανίου (Ge) που συχνά εμπλουτίζονται στα μικτά θειούχα κοιτάσματα τύπου Πολυκάστρου. Στην ίδια δημοπράτηση εντάσσεται και το κοίτασμα μολυβδαινίου (Μο) Μαύρου Δέντρου με δυναμικά αποθέματα περιεχομένου Μο «in situ» αξίας περίπου 0.2 δισ. ευρώ. Στην περιοχή αυτή η παρουσία χαλκού και βολφραμίου χρήζει περεταίρω ερευνητικού ενδιαφέροντος.
ΔΜΧ Καλυντηρίου
Το κοιτασματολογικό ενδιαφέρον της περιοχής εντοπίζεται στην παρουσία μεταλλοφορίας αντιμονίτη και των περιεχομένων μετάλλων Sb, Pb, Zn, As, Cu, Ag, ενώ στον ευρύτερο ΔΜΧ υπάρχουν ενδείξεις και για μεταλλοφορία χρυσού (Au). H αξία σε περιεχόμενα μέταλλα Sb, Ag και Au, στα δυναμικά αποθέματα ανέρχεται σε περίπου 0, 5 δισ. ευρώ.
Συνολικά η αξία των περιεχομένων μετάλλων και στους τρεις ΔΜΧ είναι περίπου 2, 5 δισ. ευρώ στα βέβαια αποθέματα και 10 δισ. ευρώ στα δυναμικά.
Σημειώνεται ότι σύμφωνα με διεθνείς μελέτες, περίπου το 60-65% των παραπάνω εκτιμήσεων αποτελεί την καθαρή αξία (net return), και σε κάθε περίπτωση αυτό ισχύει μόνο όταν πρόκειται για καθετοποιημένη μεταλλευτική-μεταλλουργική παραγωγή.
Δυναμικά αποθέματα θεωρούνται αυτά των οποίων η εκμετάλλευση είναι δυνατή τόσο στις σημερινές συνθήκες αγοράς όσο και στο μέλλον.
Βέβαια θεωρούνται τα αποθέματα που είναι κοιτασματολογικά εκμεταλλεύσιμα για βιώσιμη και παραγωγική εξόρυξη με τις σημερινές οικονομικές συνθήκε
ΔΜΧ Βάθης-Γερακαριού
Το οικονομικό και επενδυτικό ενδιαφέρον εντοπίζεται στην παρουσία κοιτασματολογικών συγκεντρώσεων χαλκού και χρυσού σε μια περιοχή 167 τ.χλμ. Τα βεβαιωμένα αποθέματα (proven reserves), βάση προηγούμενων ερευνητικών εργασιών του ΙΓΜΕ, ανέρχονται συνολικά σε 28 εκ. τόνους με 0,4 % Cu και 0,9 γρ/τόνο Au, ενώ τα δυναμικά (potential resources) σε 180 εκ. τόνους με τις ίδιες περιεκτικότητες.
Η ακαθάριστη αξία των περιεχόμενων μετάλλων (gross metal value) χαλκού και χρυσού στα βέβαια αποθέματα ανέρχεται «in situ» σε 1,5 δισ. ευρώ, ενώ στα δυναμικά η αξία αυτή εκτοξεύεται στα 7 δισ. ευρώ. Στην μελλοντική εξέλιξη της περιοχής αυτής θα πρέπει να συμπεριληφθεί το πρόσθετο αποθεματικό δυναμικό των 4 δισ. ευρώ που αναμένεται να προκύψει από τις έρευνες του ΙΓΜΕ στο γειτονικό κοίτασμα της Ποντοκερασιάς στο πλαίσιο έργου του ΕΣΠΑ.
ΔΜΧ Πολυκάστρου – Σκρα
Το μεταλλείο του Πολυκάστρου-Σκρα βρίσκεται στην περιφέρεια Κ. Μακεδονίας στο Νομό Κιλκίς, περίπου 25 χιλιόμετρα ΒΔ της Αξιούπολης. Το κοιτασματολογικό ενδιαφέρον του ΔΜΧ, έκτασης 29 τ.χλμ., μετά από συστηματική έρευνα του ΙΓΜΕ, εντοπίζεται στα βέβαια αποθέματα 4.700.000 τόνων με 7,7% Zn+Pb, που περιέχουν 113.000 τόνους μολύβδου (Pb), 172.000 τόνους ψευδαργύρου (Zn) και 80 τόνους αργύρου (Ag). Τα δυναμικά αποθέματα εκτιμώνται σε 12.000.000 τόνους με 7,5% Zn+ Pb. Η «in situ» αξία των περιεχόμενων μετάλλων μολύβδου, ψευδαργύρου και αργύρου στα βέβαια αποθέματα ανέρχεται περίπου σε 1 δισ. ευρώ και στα δυναμικά εκμεταλλεύσιμα αποθέματα σε 2,5 δισ. ευρώ. Σε σχέση με τις σημερινές προοδευτικές τάσεις της αγοράς και την διαρκώς αυξανόμενη ζήτηση σε κρίσιμα μέταλλα προτείνεται η διερεύνηση για την παρουσία ινδίου (In) και γερμανίου (Ge) που συχνά εμπλουτίζονται στα μικτά θειούχα κοιτάσματα τύπου Πολυκάστρου. Στην ίδια δημοπράτηση εντάσσεται και το κοίτασμα μολυβδαινίου (Μο) Μαύρου Δέντρου με δυναμικά αποθέματα περιεχομένου Μο «in situ» αξίας περίπου 0.2 δισ. ευρώ. Στην περιοχή αυτή η παρουσία χαλκού και βολφραμίου χρήζει περεταίρω ερευνητικού ενδιαφέροντος.
ΔΜΧ Καλυντηρίου
Το κοιτασματολογικό ενδιαφέρον της περιοχής εντοπίζεται στην παρουσία μεταλλοφορίας αντιμονίτη και των περιεχομένων μετάλλων Sb, Pb, Zn, As, Cu, Ag, ενώ στον ευρύτερο ΔΜΧ υπάρχουν ενδείξεις και για μεταλλοφορία χρυσού (Au). H αξία σε περιεχόμενα μέταλλα Sb, Ag και Au, στα δυναμικά αποθέματα ανέρχεται σε περίπου 0, 5 δισ. ευρώ.
Συνολικά η αξία των περιεχομένων μετάλλων και στους τρεις ΔΜΧ είναι περίπου 2, 5 δισ. ευρώ στα βέβαια αποθέματα και 10 δισ. ευρώ στα δυναμικά.
Σημειώνεται ότι σύμφωνα με διεθνείς μελέτες, περίπου το 60-65% των παραπάνω εκτιμήσεων αποτελεί την καθαρή αξία (net return), και σε κάθε περίπτωση αυτό ισχύει μόνο όταν πρόκειται για καθετοποιημένη μεταλλευτική-μεταλλουργική παραγωγή.
Δυναμικά αποθέματα θεωρούνται αυτά των οποίων η εκμετάλλευση είναι δυνατή τόσο στις σημερινές συνθήκες αγοράς όσο και στο μέλλον.
Βέβαια θεωρούνται τα αποθέματα που είναι κοιτασματολογικά εκμεταλλεύσιμα για βιώσιμη και παραγωγική εξόρυξη με τις σημερινές οικονομικές συνθήκε
Πέμπτη 20 Οκτωβρίου 2011
Βιώσιμη ανάπτυξη – Επαναστατική Ευρωπαϊκή πρωτοβουλία – Εξειδίκευση στην αξιοποίηση του Ορυκτού Πλούτου
Η οικονομική πρόοδος, η κοινωνική συνοχή και η περιβαλλοντική προστασία αποτελούν τους τρεις πυλώνες της βιώσιμης ανάπτυξης, που στην περίπτωση της μεταλλευτικής βιομηχανίας έχουν συγκεκριμένο περιεχόμενο και χαρακτηριστικά.
Οικονομική πρόοδος
Στην βάση αξιοποίησης πλουτοπαραγωγικών πηγών όπως είναι ο ελληνικός ορυκτός πλούτος. Οι περισσότεροι γνωρίζουν σήμερα (κύρια από έρευνες του ΙΓΜΕ) ότι η χώρα διαθέτει βεβαιωμένα αποθέματα ΟΠΥ με σημαντικό μεταλλευτικό περιεχόμενο και οικονομική αξία. Υπάρχουν επίσης περιοχές με νέα δυναμικά αποθέματα κοιτασμάτων. Χώρες με υψηλούς δείκτες ευαισθησίας στο περιβάλλον και κορυφαίες επιδόσεις στην καινοτομία και τις υψηλές τεχνολογίες όπως είναι η Σουηδία και η Φινλανδία επιστρέφουν στην παραγωγική εντατικοποίηση των ορυκτών πρώτων υλών που διαθέτουν σε συνύπαρξη πολλές φορές με τον τουρισμό.
Κοινωνική συνοχή
Σίγουρα περιλαμβάνει την διάσταση της απασχόλησης. Η αξιοποίηση του ορυκτού πλούτου προσφέρει πολλές και σημαντικές θέσεις εργασίες, σε ένα γενικότερο περιβάλλον ανεργίας, ενώ ενισχύει την προοπτική επαγγελματικής αποκατάστασης πολλών «καταδικασμένων» σήμερα πτυχίων ανώτατης εκπαίδευσης (παραδείγματα Καναδάς, Αυστραλία, Σκανδιναβία όπου υπάρχει μεγάλη ζήτηση γεω-επιστημόνων). Ο κοινωνικός πυλώνας της ΒΑ περιλαμβάνει επίσης την κοινωνική συναίνεση από πλευράς τοπικών κοινωνιών. Σε πρόσφατες σχετικές εκθέσεις ευρωπαϊκών επιτροπών αναφέρεται ότι οι απόψεις και προτάσεις των τοπικών κοινωνιών πρέπει να λαμβάνονται υπόψη, αλλά σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να είναι αποφασιστικές για την παραγωγική εκμετάλλευση του ορυκτού πλούτου.
Περιβαλλοντική προστασία
Πολλοί επικαλούνται αλλά λίγοι κατανοούν και σέβονται στην πραγματικότητα. Η περιβαλλοντική διάσταση δηλαδή, με άλλα λόγια η ποιότητα ζωής, αποτελεί σημαντική και αναπόσπαστη παράμετρο κάθε ανθρωπογενούς δραστηριότητας. Οι επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον συνοδεύουν κάθε είδους παραγωγική / βιομηχανική δραστηριότητα. Το ζητούμενο λοιπόν είναι να εφαρμόσουμε τεχνολογίες, να αναδείξουμε μηχανισμούς και να τηρήσουμε κανόνες για να ελαχιστοποιήσουμε, και όπου είναι δυνατόν, να εκμηδενίσουμε τους περιβαλλοντικούς κινδύνους και απειλές. Είναι επίσης γεγονός ότι στο παρελθόν οι βιομηχανικές δραστηριότητες συμπεριλαμβανομένης της μεταλλευτικής παραγωγής, όχι μόνο δεν σεβάστηκαν αλλά «τραυμάτισαν», πολλές φορές ανεπανόρθωτα, το περιβάλλον. Σήμερα τα πράγματα είναι εντελώς διαφορετικά. Η μεταλλευτική βιομηχανία λειτουργεί με άλλους όρους και περιορισμούς. Η «ευρωποποίηση» του περιβάλλοντος έχει φέρει και θέσει σε εφαρμογή την τήρηση αυστηρών μέτρων για την προστασία του εξορυκτικού και μεταλλευτικού περιβάλλοντος. Υπάρχουν θεσμοθετημένα, μετρημένα και συγκεκριμένα όρια για την ποιότητα των νερών, του αέρα, των εδαφών, που απαιτούν την συστηματική παρακολούθηση και έλεγχο της ποιότητας των φυσικών αποδεκτών, τις περισσότερες φορές σε πραγματικό χρόνο. Υπάρχουν νέες τεχνολογίες που μπορούν να ανατρέψουν, ακόμη και να ακυρώσουν, συγκεκριμένες περιβαλλοντικές επιπτώσεις και να λύσουν περιβαλλοντικά προβλήματα. Υπάρχει δηλαδή ένα ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο και επιμέρους τεχνολογικές πλατφόρμες που σε συνδυασμό με ένα αυξημένο σήμερα βαθμό εταιρικής ευθύνης, εγγυώνται περισσότερο από ποτέ την ασφαλέστερη λειτουργία της μεταλλευτικής παραγωγής. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει, όπως συμβαίνει με κάθε ανθρωπογενή περίπτωση, ότι δεν θα υπάρξουν στο μέλλον βιομηχανικά ατυχήματα. Αυτό όμως που είναι σίγουρο είναι ότι υπάρχουν σήμερα μέθοδοι και εποπτικά εργαλεία που μπορούν έγκαιρα να προβλέψουν τον κίνδυνο, θωρακίζοντας με τον τρόπο αυτό την παραγωγική και γενικά την βιομηχανική λειτουργία από «εν δυνάμει» απειλές και επιπτώσεις για το περιβάλλον και τον άνθρωπο.
Οικονομική πρόοδος
Στην βάση αξιοποίησης πλουτοπαραγωγικών πηγών όπως είναι ο ελληνικός ορυκτός πλούτος. Οι περισσότεροι γνωρίζουν σήμερα (κύρια από έρευνες του ΙΓΜΕ) ότι η χώρα διαθέτει βεβαιωμένα αποθέματα ΟΠΥ με σημαντικό μεταλλευτικό περιεχόμενο και οικονομική αξία. Υπάρχουν επίσης περιοχές με νέα δυναμικά αποθέματα κοιτασμάτων. Χώρες με υψηλούς δείκτες ευαισθησίας στο περιβάλλον και κορυφαίες επιδόσεις στην καινοτομία και τις υψηλές τεχνολογίες όπως είναι η Σουηδία και η Φινλανδία επιστρέφουν στην παραγωγική εντατικοποίηση των ορυκτών πρώτων υλών που διαθέτουν σε συνύπαρξη πολλές φορές με τον τουρισμό.
Κοινωνική συνοχή
Σίγουρα περιλαμβάνει την διάσταση της απασχόλησης. Η αξιοποίηση του ορυκτού πλούτου προσφέρει πολλές και σημαντικές θέσεις εργασίες, σε ένα γενικότερο περιβάλλον ανεργίας, ενώ ενισχύει την προοπτική επαγγελματικής αποκατάστασης πολλών «καταδικασμένων» σήμερα πτυχίων ανώτατης εκπαίδευσης (παραδείγματα Καναδάς, Αυστραλία, Σκανδιναβία όπου υπάρχει μεγάλη ζήτηση γεω-επιστημόνων). Ο κοινωνικός πυλώνας της ΒΑ περιλαμβάνει επίσης την κοινωνική συναίνεση από πλευράς τοπικών κοινωνιών. Σε πρόσφατες σχετικές εκθέσεις ευρωπαϊκών επιτροπών αναφέρεται ότι οι απόψεις και προτάσεις των τοπικών κοινωνιών πρέπει να λαμβάνονται υπόψη, αλλά σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να είναι αποφασιστικές για την παραγωγική εκμετάλλευση του ορυκτού πλούτου.
Περιβαλλοντική προστασία
Πολλοί επικαλούνται αλλά λίγοι κατανοούν και σέβονται στην πραγματικότητα. Η περιβαλλοντική διάσταση δηλαδή, με άλλα λόγια η ποιότητα ζωής, αποτελεί σημαντική και αναπόσπαστη παράμετρο κάθε ανθρωπογενούς δραστηριότητας. Οι επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον συνοδεύουν κάθε είδους παραγωγική / βιομηχανική δραστηριότητα. Το ζητούμενο λοιπόν είναι να εφαρμόσουμε τεχνολογίες, να αναδείξουμε μηχανισμούς και να τηρήσουμε κανόνες για να ελαχιστοποιήσουμε, και όπου είναι δυνατόν, να εκμηδενίσουμε τους περιβαλλοντικούς κινδύνους και απειλές. Είναι επίσης γεγονός ότι στο παρελθόν οι βιομηχανικές δραστηριότητες συμπεριλαμβανομένης της μεταλλευτικής παραγωγής, όχι μόνο δεν σεβάστηκαν αλλά «τραυμάτισαν», πολλές φορές ανεπανόρθωτα, το περιβάλλον. Σήμερα τα πράγματα είναι εντελώς διαφορετικά. Η μεταλλευτική βιομηχανία λειτουργεί με άλλους όρους και περιορισμούς. Η «ευρωποποίηση» του περιβάλλοντος έχει φέρει και θέσει σε εφαρμογή την τήρηση αυστηρών μέτρων για την προστασία του εξορυκτικού και μεταλλευτικού περιβάλλοντος. Υπάρχουν θεσμοθετημένα, μετρημένα και συγκεκριμένα όρια για την ποιότητα των νερών, του αέρα, των εδαφών, που απαιτούν την συστηματική παρακολούθηση και έλεγχο της ποιότητας των φυσικών αποδεκτών, τις περισσότερες φορές σε πραγματικό χρόνο. Υπάρχουν νέες τεχνολογίες που μπορούν να ανατρέψουν, ακόμη και να ακυρώσουν, συγκεκριμένες περιβαλλοντικές επιπτώσεις και να λύσουν περιβαλλοντικά προβλήματα. Υπάρχει δηλαδή ένα ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο και επιμέρους τεχνολογικές πλατφόρμες που σε συνδυασμό με ένα αυξημένο σήμερα βαθμό εταιρικής ευθύνης, εγγυώνται περισσότερο από ποτέ την ασφαλέστερη λειτουργία της μεταλλευτικής παραγωγής. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει, όπως συμβαίνει με κάθε ανθρωπογενή περίπτωση, ότι δεν θα υπάρξουν στο μέλλον βιομηχανικά ατυχήματα. Αυτό όμως που είναι σίγουρο είναι ότι υπάρχουν σήμερα μέθοδοι και εποπτικά εργαλεία που μπορούν έγκαιρα να προβλέψουν τον κίνδυνο, θωρακίζοντας με τον τρόπο αυτό την παραγωγική και γενικά την βιομηχανική λειτουργία από «εν δυνάμει» απειλές και επιπτώσεις για το περιβάλλον και τον άνθρωπο.
Κυριακή 16 Οκτωβρίου 2011
Εθνική πολιτική για την αξιοποίηση του Ορυκτού Πλούτου
Η Εθνική Πολιτική (ΕΠ) για το στρατηγικό σχεδιασμό και την εκμετάλλευση του ορυκτού πλούτου αναγνωρίζει την σημασία των Ορυκτών Πρώτων Υλών (ΟΠΥ) για την πρόοδο, την διασφάλιση ενός υψηλού βιοτικού επιπέδου, τη δημιουργία ανταγωνιστικής περιφερειακής οικονομίας και νέων θέσεων απασχόλησης. Παράλληλα πρέπει να διασφαλίζει με συνέπεια ότι η παραγωγή και η διάθεση των ΟΠΥ στην κοινωνία διενεργείται σύμφωνα με τους όρους της συνταγματικά κατοχυρωμένης αρχής της αειφόρου ανάπτυξης.
H ΕΠ οφείλει να είναι σταθερή και διαφανής, αλλά και με δυνατότητα αναπροσαρμογής, σύμφωνα με τις εκάστοτε κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες ή για λόγους προστασίας του φυσικού και ανθρωπογενούς περιβάλλοντος. Πρέπει επίσης να δένει αρμονικά με τις υπόλοιπες Εθνικές Πολιτικές, αμβλύνοντας διενέξεις που αποτελούν τροχοπέδη για την ανάπτυξη της Εθνικής Οικονομίας. Μια τέτοια πολιτική, αλλά και όλες οι εκφάνσεις εφαρμογής της, δεν μπορεί παρά να είναι αποτέλεσμα διαλόγου και ενημέρωσης, το δυνατόν ευρύτερης, τόσο σε εθνικό όσο και σε τοπικό επίπεδο. Επιπλέον, η πολιτική αυτή απαιτεί ως βασικό εργαλείο ένα απλοποιημένο, κωδικοποιημένο και εκσυγχρονισμένο κανονιστικό (θεσμικό) πλαίσιο.
Οι βασικοί επιμέρους στόχοι της πολιτικής αυτής πρέπει να είναι :
• Η επαρκής και σταθερή διάθεση ΟΠΥ στην κοινωνία με βιώσιμο οικονομικά τρόπο, εναρμονισμένο με τις εθνικές τομεακές πολιτικές ανάπτυξης άλλων δραστηριοτήτων
• Η ανάδειξη και εφαρμογή βέλτιστων πρακτικών που προλαμβάνουν ή μειώνουν και τελικά αποκαθιστούν, στο μέτρο του δυνατού, τις επιπτώσεις της εξόρυξης και των συναφών δραστηριοτήτων στο περιβάλλον και στη ανθρώπινη υγεία.
• Η εξοικονόμηση των ΟΠΥ μέσα από βέλτιστες οικο-αποδοτικές πρακτικές παραγωγής.
• Η διασφάλιση της χρήσης των ΟΠΥ για όσο το δυνατόν περισσότερο χρονικό διάστημα μέσα από κατάλληλες πρακτικές αποτελεσματικής χρήσης, αύξησης του κύκλου ζωή τους και ανακύκλωσης.
• Η μεγιστοποίηση του αναπτυξιακού οφέλους και η ελαχιστοποίηση των αρνητικών επιπτώσεων της εξορυκτικής δραστηριότητας.
• Η εναρμόνιση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών και αναγκών των τοπικών κοινωνιών με τις αναπτυξιακές δυνατότητες που δημιουργούν οι εκμεταλλεύσεις σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο.
• Η διαμόρφωση των χώρων των λατομείων και μεταλλείων, ώστε να είναι αυτοί δεκτικοί άλλων προγραμματισμένων χρήσεων, μετά την ολοκλήρωση των εκμεταλλεύσεων.
• Η χωροταξική οργάνωση της μεταποίησης πρώτων υλών, όταν αυτή συντελείται εκτός των μεταλλευτικών ή λατομικών χώρων.
Επίσης, η ΕΠ για την αξιοποίηση των ΟΠΥ πρέπει:
• Να στηρίζεται στη γνώση του αποθεματικού δυναμικού των ορυκτών της χώρας. Η γνώση αυτή προϋποθέτει ότι όλα τα κοιτάσματα ΟΠΥ είναι καταγεγραμμένα με τεκμηριωμένο τρόπο και ότι τα σχετικά στοιχεία είναι διαθέσιμα σε ένα διαλειτουργικό γεωχωρικό πληροφοριακό σύστημα και συμβατό με την πανευρωπαϊκή βάση γεωχωρικών δεδομένων ΟΠΥ.
• Να λαμβάνει υπόψη τις ιδιαιτερότητες της εξορυκτικής δραστηριότητας, που επηρεάζουν καθοριστικά τη χωροθέτηση και τη «βιώσιμη» διαχείρισή της απαιτώντας ειδικές παρεμβάσεις, που προκύπτουν από α) τον γεωγραφικό εντοπισμό τους σε θέσεις που έχει επιλέξει η ίδια η Φύση β) το γεγονός ότι οι ΟΠΥ δεν είναι «ανανεώσιμες» παρά μόνον σε κλίμακα γεωλογικού χρόνου και γ) Το γεγονός ότι η εκμετάλλευση των ΟΠΥ οδηγεί σε ορατό αποτύπωμα, οι επιπτώσεις του οποίου πρέπει να ελαχιστοποιούνται.
• Να λαμβάνει υπόψη ότι η εξορυκτική βιομηχανία είναι ευάλωτη και άρρηκτα συνδεδεμένη με τις εθνικές και διεθνείς οικονομικοπολιτικές συγκυρίες και συνεπώς να συνεκτιμά τις τάσεις και διακυμάνσεις της παγκόσμιας αγοράς πρώτων υλών.
• Να παρακολουθεί τις ευρωπαϊκές εξελίξεις σε θέματα που αφορούν στις κατευθύνσεις και όρους στρατηγικής ανάπτυξης των ΟΠΥ.
• Να δημιουργεί αξιόπιστο και κατάλληλο κλίμα για την προσέλκυση και πραγματοποίηση παραγωγικών επενδύσεων αξιοποίησης του ορυκτού πλούτου της χώρας.
H ΕΠ οφείλει να είναι σταθερή και διαφανής, αλλά και με δυνατότητα αναπροσαρμογής, σύμφωνα με τις εκάστοτε κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες ή για λόγους προστασίας του φυσικού και ανθρωπογενούς περιβάλλοντος. Πρέπει επίσης να δένει αρμονικά με τις υπόλοιπες Εθνικές Πολιτικές, αμβλύνοντας διενέξεις που αποτελούν τροχοπέδη για την ανάπτυξη της Εθνικής Οικονομίας. Μια τέτοια πολιτική, αλλά και όλες οι εκφάνσεις εφαρμογής της, δεν μπορεί παρά να είναι αποτέλεσμα διαλόγου και ενημέρωσης, το δυνατόν ευρύτερης, τόσο σε εθνικό όσο και σε τοπικό επίπεδο. Επιπλέον, η πολιτική αυτή απαιτεί ως βασικό εργαλείο ένα απλοποιημένο, κωδικοποιημένο και εκσυγχρονισμένο κανονιστικό (θεσμικό) πλαίσιο.
Οι βασικοί επιμέρους στόχοι της πολιτικής αυτής πρέπει να είναι :
• Η επαρκής και σταθερή διάθεση ΟΠΥ στην κοινωνία με βιώσιμο οικονομικά τρόπο, εναρμονισμένο με τις εθνικές τομεακές πολιτικές ανάπτυξης άλλων δραστηριοτήτων
• Η ανάδειξη και εφαρμογή βέλτιστων πρακτικών που προλαμβάνουν ή μειώνουν και τελικά αποκαθιστούν, στο μέτρο του δυνατού, τις επιπτώσεις της εξόρυξης και των συναφών δραστηριοτήτων στο περιβάλλον και στη ανθρώπινη υγεία.
• Η εξοικονόμηση των ΟΠΥ μέσα από βέλτιστες οικο-αποδοτικές πρακτικές παραγωγής.
• Η διασφάλιση της χρήσης των ΟΠΥ για όσο το δυνατόν περισσότερο χρονικό διάστημα μέσα από κατάλληλες πρακτικές αποτελεσματικής χρήσης, αύξησης του κύκλου ζωή τους και ανακύκλωσης.
• Η μεγιστοποίηση του αναπτυξιακού οφέλους και η ελαχιστοποίηση των αρνητικών επιπτώσεων της εξορυκτικής δραστηριότητας.
• Η εναρμόνιση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών και αναγκών των τοπικών κοινωνιών με τις αναπτυξιακές δυνατότητες που δημιουργούν οι εκμεταλλεύσεις σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο.
• Η διαμόρφωση των χώρων των λατομείων και μεταλλείων, ώστε να είναι αυτοί δεκτικοί άλλων προγραμματισμένων χρήσεων, μετά την ολοκλήρωση των εκμεταλλεύσεων.
• Η χωροταξική οργάνωση της μεταποίησης πρώτων υλών, όταν αυτή συντελείται εκτός των μεταλλευτικών ή λατομικών χώρων.
Επίσης, η ΕΠ για την αξιοποίηση των ΟΠΥ πρέπει:
• Να στηρίζεται στη γνώση του αποθεματικού δυναμικού των ορυκτών της χώρας. Η γνώση αυτή προϋποθέτει ότι όλα τα κοιτάσματα ΟΠΥ είναι καταγεγραμμένα με τεκμηριωμένο τρόπο και ότι τα σχετικά στοιχεία είναι διαθέσιμα σε ένα διαλειτουργικό γεωχωρικό πληροφοριακό σύστημα και συμβατό με την πανευρωπαϊκή βάση γεωχωρικών δεδομένων ΟΠΥ.
• Να λαμβάνει υπόψη τις ιδιαιτερότητες της εξορυκτικής δραστηριότητας, που επηρεάζουν καθοριστικά τη χωροθέτηση και τη «βιώσιμη» διαχείρισή της απαιτώντας ειδικές παρεμβάσεις, που προκύπτουν από α) τον γεωγραφικό εντοπισμό τους σε θέσεις που έχει επιλέξει η ίδια η Φύση β) το γεγονός ότι οι ΟΠΥ δεν είναι «ανανεώσιμες» παρά μόνον σε κλίμακα γεωλογικού χρόνου και γ) Το γεγονός ότι η εκμετάλλευση των ΟΠΥ οδηγεί σε ορατό αποτύπωμα, οι επιπτώσεις του οποίου πρέπει να ελαχιστοποιούνται.
• Να λαμβάνει υπόψη ότι η εξορυκτική βιομηχανία είναι ευάλωτη και άρρηκτα συνδεδεμένη με τις εθνικές και διεθνείς οικονομικοπολιτικές συγκυρίες και συνεπώς να συνεκτιμά τις τάσεις και διακυμάνσεις της παγκόσμιας αγοράς πρώτων υλών.
• Να παρακολουθεί τις ευρωπαϊκές εξελίξεις σε θέματα που αφορούν στις κατευθύνσεις και όρους στρατηγικής ανάπτυξης των ΟΠΥ.
• Να δημιουργεί αξιόπιστο και κατάλληλο κλίμα για την προσέλκυση και πραγματοποίηση παραγωγικών επενδύσεων αξιοποίησης του ορυκτού πλούτου της χώρας.
Παρασκευή 14 Οκτωβρίου 2011
Έργο SARMa-Απόλυτο εργαλείο βέλτιστων πρακτικών για την εξορυκτική βιομηχανία αδρανών υλικών
Τα αδρανή υλικά βρίσκονται στην κορυφή της ζήτησης μεταξύ των ορυκτών πρώτων υλών που καταναλώνουν οι ευρωπαϊκές χώρες για να καλύψουν τις αναπτυξιακές τους ανάγκες. Η ζήτηση αυτή της κατασκευαστικής βιομηχανίας τείνει αυξανόμενη με ρυθμό μεγαλύτερο του 4,2% τον χρόνο σε ότι αφορά στην κατασκευαστική βιομηχανία των νέων κρατών μελών της Ε.Ε Την ίδια στιγμή οι πολιτικές και πρακτικές διαχείρισης των αδρανών υλικών στις συγκεκριμένες χώρες δεν είναι στο ίδιο βαθμό συμβατές με το περιβάλλον, και γενικότερα την βιώσιμη εκμετάλλευση και χρήση των φυσικών πόρων. Θέματα που συνδέονται με την παράνομη λατομική δραστηριότητα, την αξιοποίηση απορριμμάτων και παρα-προϊόντων και την ορθολογική χρήση γης δεν αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο.
Βασικός σκοπός του έργου SARMa -Sustainable Aggregates Resource Management- που ολοκληρώθηκε πρόσφατα ήταν να προσεγγίσει και να εφαρμόσει ενιαία στρατηγική διαχείρισης, εκμετάλλευσης και χρήσης των αδρανών υλικών διασφαλίζοντας με τον τρόπο αυτό την βιωσιμότητα των διαθέσιμων αποθεμάτων τους σε σχέση με τις υφιστάμενες και μελλοντικές ανάγκες. Η μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων μαζί με τις απαιτήσεις για κοινωνική συναίνεση βρίσκονται στο επίκεντρο σχετικών ευρωπαϊκών οδηγιών που μεταξύ άλλων προτρέπουν στην «ανακύκλωση» εξορυκτικών απορριμμάτων, βιομηχανικών αποβλήτων και οικοδομικών μπαζών με την μορφή αδρανών υλικών. Στην περίπτωση της διασυνοριακής/διακρατικής διάστασης των θεμάτων αυτών οι παραλείψεις τεχνογνωσίας και συντονισμού στην παραγωγή και διακίνηση των αδρανών υλικών είναι ακόμη μεγαλύτερες.
Οι επιμέρους αντικειμενικοί στόχοι του έργου SARMa περιλάμβαναν,
• την ανάπτυξη ενιαίας διασυνοριακής στρατηγικής εκμετάλλευσης και διαχείρισης των αδρανών υλικών
• την διασφάλιση βιωσιμότητας των αδρανών υλικών, στην βάση της σχέσης κόστους/οφέλους και σε συνδυασμό με την βέλτιστη αξιοποίηση των πρωτογενών αποθεμάτων αλλά και των δευτερογενών πηγών που αναφέρονται στα «εν γένει» απορρίμματα, απόβλητα και παρα-προϊόντα
• τον συντονισμό διάχυσης και μεταφοράς της «ευρωπαϊκής» τεχνογνωσίας, αλλά και οργάνωσης και προώθησης μηχανισμών κατάρτισης στην βέλτιστη πρακτική εκμετάλλευσης, διαχείρισης και παραγωγικής λειτουργίας λατομικών επιχειρήσεων, και στην θεσμική παρέμβαση αρμόδιων κυβερνητικών υπηρεσιών και κοινωνικών εταίρων.
• την δημιουργία κοινής βάσης δεδομένων και δικτύου ενημέρωσης σύμφωνα με κείμενες ευρωπαϊκές πρακτικές και οδηγίες, συμπεριλαμβανομένων αυτών που αφορούν τις οικολογικά προστατευόμενες περιοχές, τις χρήσεις γης και τις διεθνείς υποδομές μεταφορών
• την σύσταση και καθιέρωση και εδραίωση περιφερειακού κέντρου SARMa με την συμμετοχή όλων των θεσμικών εταίρων που εκπροσωπούν τις αρμόδιες υπηρεσίες, τις οικονομικές δυνάμεις και την κοινωνία
Σε τοπικό επίπεδο οι προηγούμενοι στόχοι εξειδικεύονται συγκεκριμένα,
• στην ορθολογική εκμετάλλευση πρωτογενών αδρανών υλικών
• στην πρόληψη η/και μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων και στην αποτελεσματικότερη αποκατάσταση
• στον περιορισμό της παράνομης λατομικής δραστηριότητας
• στην προώθηση της διαδικασίας ανακύκλωσης
• στην σχετική ενημέρωση και κατάρτιση του κοινού
Οι εθνικοί/περιφερειακοί στόχοι αφορούν,
• στην αποθεματική εκτίμηση των αδρανών υλικών και καταγραφή των δικτύων μεταφοράς τους
• στην εναρμόνιση των υφιστάμενων πολιτικών και την διαμόρφωση διαπεριφερειακής στρατηγικής στα θέματα προστατευόμενων περιοχών και χρήσεων γης
• στην ανάπτυξη βέλτιστων πρακτικών «χωροταξικής» και οικονομοτεχνικής προσέγγισης σύνθετων πηγών αδρανών υλικών
Οι διακρατικοί/διασυνοριακοί στόχοι επικεντρώνονται,
• στην ανάδειξη και καθορισμό μεθόδων διακρατικής εναρμόνισης των πρακτικών SARMa
• στην «αρχιτεκτονική» σχεδίαση ενός πολυεπίπεδου και πολυθεματικού Πληροφοριακού Συστήματος Αδρανών Υλικών (Aggregates Intelligence System) σαν ένα βιώσιμο και διαρκές εργαλείο μεταφοράς τεχνογνωσίας
• στην οργάνωση συνεδρίων ενημέρωσης και σεμιναρίων κατάρτισης και εκπαίδευσης στο πλαίσιο λειτουργίας του Περιφερειακού Κέντρου SARMa
Η μεθοδολογία SARMa, σε σχέση με τους προηγούμενους στόχους και επίπεδα παρέμβασης που πραγματοποίησε, εφαρμόσθηκε σε λατομικά κέντρα αδρανών υλικών στις νοτιοανατολικοευρωπαϊκές χώρες που συμμετείχαν στο έργο. Η διακρατική/διαπεριφερειακή εναρμόνιση, στο πλαίσιο ενός ενιαίου συστήματος βέλτιστων πρακτικών εκμετάλλευσης και βιώσιμης διαχείρισης αδρανών υλικών, βασίσθηκε στην πραγματοποίηση σεμιναρίων επιμόρφωσης και κατάρτισης, και την έκδοση σχετικών πολυγλωσσικών εγχειριδίων. Η υιοθέτηση της μεθοδολογίας SARMa στην παραγωγική λειτουργία των λατομικών επιχειρήσεων και στο κανονιστικό πλαίσιο των αρμόδιων εθνικών υπηρεσιών είναι βασικό ζητούμενο αλλά και απαραίτητη προϋπόθεση για παραπέρα σύγκλιση με τις ισχύουσες ευρωπαϊκές πολιτικές βιώσιμης ανάπτυξης. Για το λόγο αυτό η άμεση εμπλοκή όλων των «εν δυνάμει» ενδιαφερόμενων ομάδων χρηστών αποτέλεσε βασική προτεραιότητα του έργου. Σε κάθε περίπτωση το έργο SARMa εντάχθηκε απόλυτα στο στρατηγικό πλαίσιο που διαμορφώνεται σήμερα από τις πολιτικές για την βιωσιμότητα των φυσικών πόρων και την πρωτοβουλία για ανταγωνιστικές ορυκτές πρώτες ύλες στην Ευρώπη.
Το ΙΓΜΕ ήταν υπεύθυνο για τις ερευνητικές εργασίες που αφορούν στον καθορισμό βέλτιστων πρακτικών εκμετάλλευσης και κοιτασματολογικής βιωσιμότητας των αδρανών υλικών, στον περιορισμό των παράνομων εξορυκτικών δραστηριοτήτων και εμπορικής αξιοποίησης των λατομικών και άλλων απορριμμάτων. Επίσης επέλεξε και παρείχε επιστημονικά δεδομένα για τα ελληνικά λατομεία αδρανών υλικών, στα οποία πραγματοποιήθηκε πιλοτική εφαρμογή της μεθοδολογίας SARMa, και συντάχθηκε σχετική μελέτη. Το ΙΓΜΕ συντόνισε την προγραμματική παρουσία της Περιφέρειας Κ. Μακεδονίας και της Νομαρχίας Αχαΐας, καθώς και δύο ιδιωτικών επιχειρήσεων του κλάδου που συμμετείχαν με τον ρόλο του παρατηρητή. Γενικά το ΙΓΜΕ με τον ρόλο του ειδικού σε θέματα οικονομικής γεωλογίας και λατομικής νομοθεσίας παρενέβη συνολικά στην εσωτερική επιστημονική λειτουργία του έργου.
Δύο ήταν τα βασικά αποτελέσματα,
• η προσπάθεια εναρμόνισης των μεταλλευτικών πολιτικών στις χώρες των δυτικών Βαλκανίων, στην Ιταλία και την Αυστρία
• η σύνταξη βέλτιστων πρακτικών για την εξορυκτική βιομηχανία αδρανών υλικών
Βασικός σκοπός του έργου SARMa -Sustainable Aggregates Resource Management- που ολοκληρώθηκε πρόσφατα ήταν να προσεγγίσει και να εφαρμόσει ενιαία στρατηγική διαχείρισης, εκμετάλλευσης και χρήσης των αδρανών υλικών διασφαλίζοντας με τον τρόπο αυτό την βιωσιμότητα των διαθέσιμων αποθεμάτων τους σε σχέση με τις υφιστάμενες και μελλοντικές ανάγκες. Η μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων μαζί με τις απαιτήσεις για κοινωνική συναίνεση βρίσκονται στο επίκεντρο σχετικών ευρωπαϊκών οδηγιών που μεταξύ άλλων προτρέπουν στην «ανακύκλωση» εξορυκτικών απορριμμάτων, βιομηχανικών αποβλήτων και οικοδομικών μπαζών με την μορφή αδρανών υλικών. Στην περίπτωση της διασυνοριακής/διακρατικής διάστασης των θεμάτων αυτών οι παραλείψεις τεχνογνωσίας και συντονισμού στην παραγωγή και διακίνηση των αδρανών υλικών είναι ακόμη μεγαλύτερες.
Οι επιμέρους αντικειμενικοί στόχοι του έργου SARMa περιλάμβαναν,
• την ανάπτυξη ενιαίας διασυνοριακής στρατηγικής εκμετάλλευσης και διαχείρισης των αδρανών υλικών
• την διασφάλιση βιωσιμότητας των αδρανών υλικών, στην βάση της σχέσης κόστους/οφέλους και σε συνδυασμό με την βέλτιστη αξιοποίηση των πρωτογενών αποθεμάτων αλλά και των δευτερογενών πηγών που αναφέρονται στα «εν γένει» απορρίμματα, απόβλητα και παρα-προϊόντα
• τον συντονισμό διάχυσης και μεταφοράς της «ευρωπαϊκής» τεχνογνωσίας, αλλά και οργάνωσης και προώθησης μηχανισμών κατάρτισης στην βέλτιστη πρακτική εκμετάλλευσης, διαχείρισης και παραγωγικής λειτουργίας λατομικών επιχειρήσεων, και στην θεσμική παρέμβαση αρμόδιων κυβερνητικών υπηρεσιών και κοινωνικών εταίρων.
• την δημιουργία κοινής βάσης δεδομένων και δικτύου ενημέρωσης σύμφωνα με κείμενες ευρωπαϊκές πρακτικές και οδηγίες, συμπεριλαμβανομένων αυτών που αφορούν τις οικολογικά προστατευόμενες περιοχές, τις χρήσεις γης και τις διεθνείς υποδομές μεταφορών
• την σύσταση και καθιέρωση και εδραίωση περιφερειακού κέντρου SARMa με την συμμετοχή όλων των θεσμικών εταίρων που εκπροσωπούν τις αρμόδιες υπηρεσίες, τις οικονομικές δυνάμεις και την κοινωνία
Σε τοπικό επίπεδο οι προηγούμενοι στόχοι εξειδικεύονται συγκεκριμένα,
• στην ορθολογική εκμετάλλευση πρωτογενών αδρανών υλικών
• στην πρόληψη η/και μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων και στην αποτελεσματικότερη αποκατάσταση
• στον περιορισμό της παράνομης λατομικής δραστηριότητας
• στην προώθηση της διαδικασίας ανακύκλωσης
• στην σχετική ενημέρωση και κατάρτιση του κοινού
Οι εθνικοί/περιφερειακοί στόχοι αφορούν,
• στην αποθεματική εκτίμηση των αδρανών υλικών και καταγραφή των δικτύων μεταφοράς τους
• στην εναρμόνιση των υφιστάμενων πολιτικών και την διαμόρφωση διαπεριφερειακής στρατηγικής στα θέματα προστατευόμενων περιοχών και χρήσεων γης
• στην ανάπτυξη βέλτιστων πρακτικών «χωροταξικής» και οικονομοτεχνικής προσέγγισης σύνθετων πηγών αδρανών υλικών
Οι διακρατικοί/διασυνοριακοί στόχοι επικεντρώνονται,
• στην ανάδειξη και καθορισμό μεθόδων διακρατικής εναρμόνισης των πρακτικών SARMa
• στην «αρχιτεκτονική» σχεδίαση ενός πολυεπίπεδου και πολυθεματικού Πληροφοριακού Συστήματος Αδρανών Υλικών (Aggregates Intelligence System) σαν ένα βιώσιμο και διαρκές εργαλείο μεταφοράς τεχνογνωσίας
• στην οργάνωση συνεδρίων ενημέρωσης και σεμιναρίων κατάρτισης και εκπαίδευσης στο πλαίσιο λειτουργίας του Περιφερειακού Κέντρου SARMa
Η μεθοδολογία SARMa, σε σχέση με τους προηγούμενους στόχους και επίπεδα παρέμβασης που πραγματοποίησε, εφαρμόσθηκε σε λατομικά κέντρα αδρανών υλικών στις νοτιοανατολικοευρωπαϊκές χώρες που συμμετείχαν στο έργο. Η διακρατική/διαπεριφερειακή εναρμόνιση, στο πλαίσιο ενός ενιαίου συστήματος βέλτιστων πρακτικών εκμετάλλευσης και βιώσιμης διαχείρισης αδρανών υλικών, βασίσθηκε στην πραγματοποίηση σεμιναρίων επιμόρφωσης και κατάρτισης, και την έκδοση σχετικών πολυγλωσσικών εγχειριδίων. Η υιοθέτηση της μεθοδολογίας SARMa στην παραγωγική λειτουργία των λατομικών επιχειρήσεων και στο κανονιστικό πλαίσιο των αρμόδιων εθνικών υπηρεσιών είναι βασικό ζητούμενο αλλά και απαραίτητη προϋπόθεση για παραπέρα σύγκλιση με τις ισχύουσες ευρωπαϊκές πολιτικές βιώσιμης ανάπτυξης. Για το λόγο αυτό η άμεση εμπλοκή όλων των «εν δυνάμει» ενδιαφερόμενων ομάδων χρηστών αποτέλεσε βασική προτεραιότητα του έργου. Σε κάθε περίπτωση το έργο SARMa εντάχθηκε απόλυτα στο στρατηγικό πλαίσιο που διαμορφώνεται σήμερα από τις πολιτικές για την βιωσιμότητα των φυσικών πόρων και την πρωτοβουλία για ανταγωνιστικές ορυκτές πρώτες ύλες στην Ευρώπη.
Το ΙΓΜΕ ήταν υπεύθυνο για τις ερευνητικές εργασίες που αφορούν στον καθορισμό βέλτιστων πρακτικών εκμετάλλευσης και κοιτασματολογικής βιωσιμότητας των αδρανών υλικών, στον περιορισμό των παράνομων εξορυκτικών δραστηριοτήτων και εμπορικής αξιοποίησης των λατομικών και άλλων απορριμμάτων. Επίσης επέλεξε και παρείχε επιστημονικά δεδομένα για τα ελληνικά λατομεία αδρανών υλικών, στα οποία πραγματοποιήθηκε πιλοτική εφαρμογή της μεθοδολογίας SARMa, και συντάχθηκε σχετική μελέτη. Το ΙΓΜΕ συντόνισε την προγραμματική παρουσία της Περιφέρειας Κ. Μακεδονίας και της Νομαρχίας Αχαΐας, καθώς και δύο ιδιωτικών επιχειρήσεων του κλάδου που συμμετείχαν με τον ρόλο του παρατηρητή. Γενικά το ΙΓΜΕ με τον ρόλο του ειδικού σε θέματα οικονομικής γεωλογίας και λατομικής νομοθεσίας παρενέβη συνολικά στην εσωτερική επιστημονική λειτουργία του έργου.
Δύο ήταν τα βασικά αποτελέσματα,
• η προσπάθεια εναρμόνισης των μεταλλευτικών πολιτικών στις χώρες των δυτικών Βαλκανίων, στην Ιταλία και την Αυστρία
• η σύνταξη βέλτιστων πρακτικών για την εξορυκτική βιομηχανία αδρανών υλικών
Τρίτη 11 Οκτωβρίου 2011
Έργο ProMine-Εντοπισμός νέων πλούσιων κοιτασμάτων για νανο-προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας
Το έργο ProMine-“Nano-particle products from new mineral resources in Europe” αποτελεί την σημαντικότερη σήμερα προγραμματική πρωτοβουλία της ευρωπαϊκής εξορυκτικής βιομηχανίας μη ενεργειακών μεταλλικών ορυκτών, που ανέλαβαν 5 μεταλλευτικές εταιρίες (παράγουν περισσότερο από το 70% βασικών και πολυτίμων μετάλλων στην Ε.Ε.) σε συνεργασία με γεωλογικά ινστιτούτα, ακαδημαϊκά κέντρα και επιχειρήσεις καινοτόμων υλικών και νανο-τεχνολογικών προϊόντων. Με την έγκριση και χρηματοδότηση του το έργο ProMine επωμίζεται και αναλαμβάνει να παίξει πρωταγωνιστικό ρόλο στην βιώσιμη λειτουργία και ανάπτυξη της μεταλλευτικής παραγωγής. Νέες μέθοδοι κοιτασματολογικής έρευνας, καινοτόμες τεχνολογίες διαχείρισης των αποβλήτων και εκτίμησης του περιβαλλοντικού κινδύνου, και υψηλής προστιθέμενης αξίας προϊόντα έρχονται να υποστηρίξουν τις συγκεκριμένες προτεραιότητες που θέτει η νέα Πρωτοβουλία και να συμβάλλουν στην εφαρμογή της.
Βασικός σκοπός του ProMine είναι να περιορίσει το αρνητικό ισοζύγιο της Ε.Ε. στην εμπορική διακίνηση μεταλλικών πρώτων υλών σε συνδυασμό με την τεχνολογική ανάπτυξη και την βιομηχανική διάθεση 5 νέων προϊόντων υψηλής προστιθέμενης αξίας. Παράλληλα με την εφαρμογή καινοτόμων μεθόδων κοιτασματολογικής έρευνας και εκμετάλλευσης , καθώς και επαναξιοποίησης των αποβλήτων να αυξήσει το διαθέσιμο μεταλλευτικό δυναμικό της Ευρώπης, να ενισχύσει την ανταγωνιστική της ετοιμότητα και να ελαχιστοποιήσει τις επιπτώσεις στο περιβάλλον.
Η στρατηγική λειτουργικής ροής του έργου ProMine χαρακτηρίζεται και διαρθρώνεται από την συνεκτική δομή και την ολοκληρωμένη αλλά και συνεκτική εξέλιξη και μετάβαση από τις νέες τεχνολογικές προσεγγίσεις εντοπισμού και εξόρυξης μη ενεργειακών μεταλλικών ορυκτών, μέχρι την ανάπτυξη και παραγωγή καινοτόμων προϊόντων. Η διαδικασία αυτή συνοδεύεται στο σύνολο της από την διάχυση της γνώσης που προκύπτει, την βιώσιμη διαχείριση του περιβάλλοντος και την προοπτική αξιοποίησης και εφαρμογής του μοντέλου ProMine.
Στους επιμέρους αντικειμενικούς στόχους και κύρια παραδοτέα περιλαμβάνονται,
• η δημιουργία πανευρωπαϊκής GIS-βάσης δεδομένων ορυκτών πρώτων υλών με έμφαση στα στρατηγικής σημασίας μη ενεργειακά μεταλλικά ορυκτά τόσο σε πρωτογενείς όσο και δευτερογενείς κοιτασματολογικές πηγές
• η αποθεματική/κοιτασματολογική εκτίμηση στρατηγικών μετάλλων και ορυκτών που δεν εξορύσσονται σήμερα στην Ευρώπη π.χ. Nb, PGE, REE
• η ανάπτυξη 3D/4D μοντέλων κοιτασματολογικής έρευνας για τον εντοπισμό μεταλλοφοριών μεγάλου βάθους με εφαρμογή σε μεταλλευτικές περιοχές της Σκανδιναβίας, της Κ. Ευρώπης, της Ιβηρικής και της Βαλκανικής/Ελλάδας
• η παραγωγή 5 νέων προϊόντων υψηλής προστιθέμενης αξίας σε συνδυασμό με σχετικές δοκιμές βιομηχανικών χρήσεων και μελέτες LCA (Life Cycle Analysis), και έμφαση στην περιβαλλοντική διάσταση
• η ανάπτυξη φιλικών στο περιβάλλον μεθόδων εμπλουτισμού και διαχείρισης αποβλήτων συμπεριλαμβανομένης της βιουδρομεταλλουργίας
• η διάχυση και αξιοποίηση των αποτελεσμάτων προς όφελος των «εν γένει» χρηστών και του κοινωνικού συνόλου
Το ΙΓΜΕ μαζί με τις μεταλλευτικές εταιρείες Ελληνικός Χρυσός και Ελληνικοί Λευκόλιθοι συμμετέχουν ενεργά στην υλοποίηση όλων των προαναφερόμενων προγραμματικών στόχων του έργου με το σύνολο των ερευνητικών και αναπτυξιακών δραστηριοτήτων να επικεντρώνονται σε μεταλλευτικά κέντρα με δυναμική παραγωγική παρουσία και ενδιαφέρον. Συγκεκριμένα οι νέες προτεινόμενες μέθοδοι κοιτασματολογικής έρευνας για τον εντοπισμό χρυσοφόρων μετασωματικών πολυμεταλλικών συγκεντρώσεων και μεταλλοφοριών πορφυρικού χαλκού σε μεγάλο βάθος θα δοκιμασθούν ευρύτερα σε περιοχές της ΒΑ Χαλκιδικής. Στο πλαίσιο της τρέχουσας μεταλλευτικής δραστηριότητας στις περιοχές Στρατωνιου-Στρατονίκης και μεταλλείων Γερακινής, θα αναπτυχθούν και θα εφαρμοσθούν καινοτόμες τεχνολογίες περιβαλλοντικής διαχείρισης των αποβλήτων και παραπροϊόντων σε μια προοπτική αξιοποίησης τους για την παραγωγή «νανο-πυριτικών» προϊόντων. Τέλος θα υπάρξει σεμιναριακή και ενημερωτική προσέγγιση της τοπικής κοινωνίας για την συμβολή του ProMine στην βιώσιμη ανάπτυξη.
Βασικός σκοπός του ProMine είναι να περιορίσει το αρνητικό ισοζύγιο της Ε.Ε. στην εμπορική διακίνηση μεταλλικών πρώτων υλών σε συνδυασμό με την τεχνολογική ανάπτυξη και την βιομηχανική διάθεση 5 νέων προϊόντων υψηλής προστιθέμενης αξίας. Παράλληλα με την εφαρμογή καινοτόμων μεθόδων κοιτασματολογικής έρευνας και εκμετάλλευσης , καθώς και επαναξιοποίησης των αποβλήτων να αυξήσει το διαθέσιμο μεταλλευτικό δυναμικό της Ευρώπης, να ενισχύσει την ανταγωνιστική της ετοιμότητα και να ελαχιστοποιήσει τις επιπτώσεις στο περιβάλλον.
Η στρατηγική λειτουργικής ροής του έργου ProMine χαρακτηρίζεται και διαρθρώνεται από την συνεκτική δομή και την ολοκληρωμένη αλλά και συνεκτική εξέλιξη και μετάβαση από τις νέες τεχνολογικές προσεγγίσεις εντοπισμού και εξόρυξης μη ενεργειακών μεταλλικών ορυκτών, μέχρι την ανάπτυξη και παραγωγή καινοτόμων προϊόντων. Η διαδικασία αυτή συνοδεύεται στο σύνολο της από την διάχυση της γνώσης που προκύπτει, την βιώσιμη διαχείριση του περιβάλλοντος και την προοπτική αξιοποίησης και εφαρμογής του μοντέλου ProMine.
Στους επιμέρους αντικειμενικούς στόχους και κύρια παραδοτέα περιλαμβάνονται,
• η δημιουργία πανευρωπαϊκής GIS-βάσης δεδομένων ορυκτών πρώτων υλών με έμφαση στα στρατηγικής σημασίας μη ενεργειακά μεταλλικά ορυκτά τόσο σε πρωτογενείς όσο και δευτερογενείς κοιτασματολογικές πηγές
• η αποθεματική/κοιτασματολογική εκτίμηση στρατηγικών μετάλλων και ορυκτών που δεν εξορύσσονται σήμερα στην Ευρώπη π.χ. Nb, PGE, REE
• η ανάπτυξη 3D/4D μοντέλων κοιτασματολογικής έρευνας για τον εντοπισμό μεταλλοφοριών μεγάλου βάθους με εφαρμογή σε μεταλλευτικές περιοχές της Σκανδιναβίας, της Κ. Ευρώπης, της Ιβηρικής και της Βαλκανικής/Ελλάδας
• η παραγωγή 5 νέων προϊόντων υψηλής προστιθέμενης αξίας σε συνδυασμό με σχετικές δοκιμές βιομηχανικών χρήσεων και μελέτες LCA (Life Cycle Analysis), και έμφαση στην περιβαλλοντική διάσταση
• η ανάπτυξη φιλικών στο περιβάλλον μεθόδων εμπλουτισμού και διαχείρισης αποβλήτων συμπεριλαμβανομένης της βιουδρομεταλλουργίας
• η διάχυση και αξιοποίηση των αποτελεσμάτων προς όφελος των «εν γένει» χρηστών και του κοινωνικού συνόλου
Το ΙΓΜΕ μαζί με τις μεταλλευτικές εταιρείες Ελληνικός Χρυσός και Ελληνικοί Λευκόλιθοι συμμετέχουν ενεργά στην υλοποίηση όλων των προαναφερόμενων προγραμματικών στόχων του έργου με το σύνολο των ερευνητικών και αναπτυξιακών δραστηριοτήτων να επικεντρώνονται σε μεταλλευτικά κέντρα με δυναμική παραγωγική παρουσία και ενδιαφέρον. Συγκεκριμένα οι νέες προτεινόμενες μέθοδοι κοιτασματολογικής έρευνας για τον εντοπισμό χρυσοφόρων μετασωματικών πολυμεταλλικών συγκεντρώσεων και μεταλλοφοριών πορφυρικού χαλκού σε μεγάλο βάθος θα δοκιμασθούν ευρύτερα σε περιοχές της ΒΑ Χαλκιδικής. Στο πλαίσιο της τρέχουσας μεταλλευτικής δραστηριότητας στις περιοχές Στρατωνιου-Στρατονίκης και μεταλλείων Γερακινής, θα αναπτυχθούν και θα εφαρμοσθούν καινοτόμες τεχνολογίες περιβαλλοντικής διαχείρισης των αποβλήτων και παραπροϊόντων σε μια προοπτική αξιοποίησης τους για την παραγωγή «νανο-πυριτικών» προϊόντων. Τέλος θα υπάρξει σεμιναριακή και ενημερωτική προσέγγιση της τοπικής κοινωνίας για την συμβολή του ProMine στην βιώσιμη ανάπτυξη.
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)
.jpg)