Προτεινόμενες Γεωδιάδρομες στις Περιφερειακές Ενότητες (πρώην Νομούς) Χαλκιδικής και Σερρών

 

1. Εισαγωγή

Στο πλαίσιο του Γ΄ Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης (ΚΠΣ), το Ινστιτούτο Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών (ΙΓΜΕ) — σημερινή Ελληνική Αρχή Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών (ΕΑΓΜΕ) — ανέλαβε την υλοποίηση του Έργου «ΑΝΑΔΕΙΞΗ ΓΕΩΤΟΠΩΝ – ΓΕΩΠΑΡΚΩΝ: ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ» και του Υποέργου «ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗ, ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ, ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΓΕΩΤΟΠΩΝ ΓΙΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΓΕΩΤΟΠΩΝ ΚΑΙ ΔΥΝΗΤΙΚΩΝ ΓΕΩΠΑΡΚΩΝ ΕΛΛΑΔΑΣ». Υπεύθυνη του Έργου και του Υποέργου ήταν η γεωλόγος Ειρήνη Θεοδοσίου-Δρανδάκη.

2. Απογραφικό Δελτίο Γεωτόπων

Για κάθε ξεχωριστή γεωλογική θέση που μελετήθηκε, συμπληρώθηκε σχετικό «Απογραφικό Δελτίο Γεωτόπων» (ΑΔΓ), βάσει του οποίου χαράχθηκαν οι γεωδιαδρομές που παρατίθενται στη συνέχεια. Το ΑΔΓ περιλαμβάνει στοιχεία για:

·        την ταυτότητα του γεωτόπου,

·        τη γεωγραφική του θέση,

·        τα γεωλογικά του χαρακτηριστικά,

·        τη χρησιμότητά του ως προς τη φερόμενη επιστημονική του αξία.

3. Γεωδιαδρομές

3.1 Γεωδιαδρομή Μεταλλείων Κασσάνδρας

Α/Α	Κωδικός	Ονομασία – Περιγραφή
1	ΝΑ3	Μαγγάνια Χάντερ – Μονάδα Εμπλουτισμού Μαγγανίου Χάντερ
2	ΝΑ21Α	Μεταλλεία Πιαβίτσας – Περιοχή γεωτρήσεων και παλαιών μεταλλευτικών έργων
3	ΝΑ21Β	Μεταλλεία Πιαβίτσας – Θέσεις κατά μήκος του ρήγματος Α-Δ: Ρηξιγενής έλεγχος μαγγανιούχου μεταλλοφορίας
4	ΝΑ21C	Μεταλλεία Πιαβίτσας – Θέσεις κατά μήκος του ρήγματος: Υπεργενετικές μαγγανιούχες οξειδώσεις
5	ΝΑ21D	Μεταλλεία Πιαβίτσας – Θέσεις κατά μήκος του ρήγματος: Πυρολουσιτική μεταλλοφορία
6	ΝΑ8	Πορφύρης Σκουριών
7	ΝΑ61	Φράγμα Ολυμπιάδας
8	ΝΑ53	Μεταλλείο Ολυμπιάδας
9	ΝΑ16	Αρχαία Στοά Ζέπκου
10	ΝΑ20	Ρήγμα Στρατωνίου-Βαρβάρας
11	ΝΑ54	Αρχαίες Στοές / Πηγάδια Βίνας
12	ΝΑ55	Αρχαίες Στοές Βίνας
13	ΝΑ56	Αρχαίες Στοές Βίνας
14	ΝΑ67	Αρχαίες Στοές Βίνας
15	ΝΑ68	Αρχαίες Στοές Βίνας
16	ΝΑ60	Κοίτη Μαυρόλακκα

3.2 Γεωδιαδρομή Χερσονήσου Άθω

Α/Α	Κωδικός	Ονομασία – Περιγραφή
18	ΝΑ19	Γρανίτης Ιερισσού
19	ΝΑ17	Επαφή Γρανίτη Ιερισσού – Υπερβασικού
20	ΝΑ18	Διώρυγα Ξέρξη

3.3 Γεωδιαδρομή Χερσονήσου Σιθωνίας

Α/Α	Κωδικός	Ονομασία – Περιγραφή
21	ΝΑ22	Δομικά χαρακτηριστικά γρανίτη Σιθωνίας
22	ΝΑ23	Ριζοειδείς διαβρώσεις στη βάση του γρανίτη
23	ΝΑ24	Επαφή γρανίτη με περιδοτικά πετρώματα
24	ΝΑ26	Γρανιτένιο ακρωτήρι Τορώνης
25	ΝΑ27	Φυσικό λιμάνι Πόρτο Κουφό
26	ΝΑ28	Επαφή γρανίτη με περιδοτικά πετρώματα
27	ΝΑ29	Επαφή γρανίτη με περιδοτικά πετρώματα
28	ΝΑ30	Δομές διάβρωσης γρανίτη
29	ΝΑ31	Επαφή γρανίτη με σχιστόλιθους
30	ΝΑ32	Γρανιτικά νησάκια στο Καλαμίτσι
31	ΝΑ33	Ριζοειδείς διαβρώσεις στη βάση του γρανίτη
32	ΝΑ34	Επαφή γρανίτη με σχιστόλιθους (Συκιά-Σάρτη)
33	ΝΑ35	Δίκτυο πηγματιτικών φλεβών μετά τη Σάρτη
34	ΝΑ36	Γρανιτικά γλυπτά στις Καβουρότρυπες
35	ΝΑ37	Δίκτυο πηγματιτών στον Αρμενιστή

3.4 Γεωδιαδρομή Χερσονήσου Κασσάνδρας

Α/Α	Κωδικός	Ονομασία – Περιγραφή
36	ΝΑ1	Λουτρά Αγίας Παρασκευής – Υποθαλάσσιες θερμές πηγές
37	ΝΑ9	Λουτρά Αγίας Παρασκευής – Ασβεστολιθικό νταμάρι με θέα στο Αιγαίο
38	ΝΑ10	Λουτρά Αγίας Παρασκευής – «Χωμάτινα» παλάτια στην κορυφή «Άνεμος»
39	ΝΑ11	Λουτρά Αγίας Παρασκευής – Ψαμμιτικά ριζοσπήλαια
40	ΝΑ12	Λουτρά Αγίας Παρασκευής – Στρογγυλόπετρη ακτή Αγίου Γεωργίου
41	ΝΑ38	Λουτρά Αγίας Παρασκευής – Χωμάτινα παλάτια στη Γιάννη Ράχη
42	ΝΑ39	Λουτρά Αγίας Παρασκευής – Λιθόγλυπτες θαλασσολείαντες μορφές ασβεστολίθου
43	ΝΑ40	Λουτρά Αγίας Παρασκευής – Ασβεστολιθικοί «πιγκουίνοι» στην ακτή
44	ΝΑ41	Λουτρά Αγίας Παρασκευής – Θαλάσσιες σπηλιές στον παράκτιο ασβεστόλιθο
45	ΝΑ2Α	Δομικοί λίθοι Αθύτου (Λατομείο)
46	ΝΑ2Β	Δομικοί λίθοι Αθύτου (Οικισμός)
47	ΝΑ2Γ	Δομικοί λίθοι Αθύτου (Στρωματογραφική τομή)
48	ΝΑ5	Παράκτιο περιβάλλον Ποσειδίου
49	ΝΑ51	Υπερβασικό Κανίστρου
50	ΝΑ25	Μαυρόμπαρα
51	ΝΑ52	Ασβεστόλιθος Κουρσάρου

3.5 Γεωδιαδρομή Μεταλλείων Λευκολίθου

Α/Α	Κωδικός	Ονομασία – Περιγραφή
52	ΝΑ7	Μεταλλείο Βαβδού
53	ΝΑ6	Λατομείο Γαλατίστας
54	ΝΑ13	Μεταλλεία Γερακινής – Δίκτυο φλεβών λευκολίθου
55	ΝΑ14	Μεταλλεία Γερακινής – Αποκατάσταση «ξοφλημένου» λατομείου
56	ΝΑ4	Γρανίτης Αρναίας

 

3.6 Γεωδιαδρομή Βροντούς-Μενοικίου

Α/Α	Κωδικός	Ονομασία – Περιγραφή
57	ΝΑ44	Γρανίτης Βρόντους
58	ΝΑ45	Γρανίτης Βρόντους
59	ΝΑ47	Χρυσωρυχεία Αλιστράτης (Δίκτυο αρχαίων στοών)
60	ΝΑ48	Χρυσωρυχεία Αλιστράτης (Μεγάλη αρχαία στοά)
61	ΝΑ46	Λουτρά Θερμών Νιγρίτας
62	ΝΑ50	Φαράγγι Αγγίτη
63	ΝΑ42	Πηγές Αγίου Ιωάννη
64	ΝΑ49	Σπήλαιο Αλιστράτης
65	ΝΑ43	Φαράγγι Σερρών / Ελαιώνα

3.7 Γεωδιαδρομή Σειχ Σου

Α/Α	Κωδικός	Ονομασία – Περιγραφή
66	ΝΑ15	Άσπρη Πέτρα, Σειχ Σου

4. Χάρτης Γεωτόπων

Οι χάρτες απεικονίζουν με τα χαρακτηριστικά ΝΑ (Νίκος Αρβανιτίδης) τις θέσεις (με ροζ και πράσινο) των γεωτόπων, ενώ η αρίθμηση αντιστοιχεί στους γεωτόπους που συμπεριλαμβάνονται στις προαναφερόμενες γεωδιαδρομές.

5. Παρατηρήσεις – Επεξηγήσεις Όρων

·        Γεωτόπος: Θέση με ιδιαίτερη γεωλογική, εκπαιδευτική ή πολιτιστική αξία.

·        Γεωδιαδρομή: Διαδρομή που συνδέει γεωτόπους με κατά κανόνα κοινά γεωλογικά ή μεταλλευτικά χαρακτηριστικά.

·        Ριζοσπήλαια: Σπήλαια που σχηματίζονται στη βάση βράχων λόγω διάβρωσης.

·        Πηγματιτικές φλέβες: Φλέβες ορυκτών μεγάλου μεγέθους, συνήθως σε γρανιτικά πετρώματα.

·        Ξοφλημένο λατομείο: Λατομείο του οποίου τα αποθέματα έχουν εξαντληθεί.

·        Θαλασσολείανση: Λείανση βράχων από τη δράση των κυμάτων.

·        Περιδοτικά πετρώματα: Υπερβασικά πετρώματα πλούσια σε ολιβίνη και πυροξένους.

6. Συμπεράσματα

Το παρόν άρθρο αναφέρεται συνολικά και συγκεντρωτικά στα χαρακτηριστικά του Έργου/Υποέργου και παρουσιάζει επιγραμματικά τις γεωδιαδρομές που προέκυψαν. Θα ακολουθήσουν επιμέρους παρεμβάσεις για κάθε γεωδιαδρομή ξεχωριστά.

7. Βιβλιογραφία – Πηγές

·        ΙΓΜΕ/ΕΑΓΜΕ, Αρχείο Έργου «ΑΝΑΔΕΙΞΗ ΓΕΩΤΟΠΩΝ – ΓΕΩΠΑΡΚΩΝ».

·        Θεοδοσίου-Δρανδάκη, Ε. (Υπεύθυνη Έργου), Απογραφικά Δελτία Γεωτόπων.

·        Αρβανιτίδης, Ν., Χάρτες γεωτόπων Περιφερειακών Ενοτήτων Χαλκιδικής και Σερρών.

From deposit to National asset: The Skouries project and the case for a Pre-Tender Integrated Assessment Protocol in Greece

Discussion paper drafted for governmental bodies/authorities, using the Skouries project as a positive case study to demonstrate how the successful integration of geological and non-geological data can lead to a major, strategically important mining investment.

Executive Summary

As Greece positions itself as a key supplier of Critical Raw Materials (CRMs) for Europe, it is crucial to learn from both past challenges and recent successes. While other projects have stalled due to non-geological factors, the Skouries copper-gold project in Halkidiki stands as a testament to what can be achieved when a comprehensive, integrated approach is taken. After years of setbacks, the project has successfully navigated regulatory hurdles, secured social license, and is now on the verge of commercial production, with first copper-gold concentrate already achieved in September 2026.

This paper argues that the Skouries project provides a clear, replicable model for success. It demonstrates that by proactively addressing environmental, social, and governance (ESG) factors alongside geological and technical considerations, the government and investors can transform a contentious project into a strategic national asset. I (We) propose codifying the lessons learned from Skouries into a standardized Pre-Tender Integrated Assessment (PTIA) protocol for all future mineral tenders. This will ensure that Greece and the EU can sustainably and efficiently develop their mineral wealth for the benefit of the national economy and local communities.

The Skouries Project - a case study in successful integration

The Skouries project, part of the Kassandra Mines Complex, is one of Europe's largest copper-gold projects. It is a high-grade porphyry deposit that will be mined using a combination of surface and underground methods. The project is a cornerstone of a larger investment by Eldorado Gold (parent company of Hellas Gold) in Greece, exceeding €2,6 billion.

The path to success was not straightforward. Construction was suspended for four years between 2017 and 2021 amid permitting delays and local opposition. However, the project was revitalized through a revised investment agreement with the Greek government in 2021 and a renewed commitment to a comprehensive approach that addressed the very non-geological factors that have plagued other projects.

The result is a project that is now 97%* complete, employs approximately 3,000* people during its construction phase, and has already produced its first copper-gold concentrate. It is projected to produce an average of 140,000 ounces of gold and 67 million pounds of copper annually over its initial expected 20-year mine life, positioning Greece as a significant gold-producing country in Europe and establishing it as a reliable producer of strategic metals.

(*) As at June 30, 2026

The pillars of success at Skouries- an integrated approach

The success of the Skouries project can be attributed to the effective management of four key pillars of data, moving beyond a purely geological focus.

Pillar 1: Geological & technical data
The foundation of the project is a world-class ore body. Total proven and probable reserves stand at 741,000 tonnes of copper and 3.6 million ounces of gold. The project's design incorporates state-of-the-art technology and best-in-class sustainable practices, ensuring efficient and responsible extraction.

Pillar 2: Environmental & ecological data
Hellas Gold has demonstrated a strong commitment to environmental stewardship. The project operates under a comprehensive Environmental and Social Impact Study and the regulatory Environmental Impact Study (EIA) that was approved in 2023. Key environmental management practices include:

·        Environmental monitoring program: Environmental monitoring data is measured through 700 checkpoints and made publicly accessible through a dedicated platform, demonstrating a commitment to transparency and accountability.

·        Filtered tailings: The Skouries project uses safer, more environmentally beneficial filtered tailings, reducing water and storage needs so that only one tailings management facility is required instead of the two originally planned, resulting in up to a 40% smaller environmental footprint.

·        Parallel rehabilitation & Backfilling: The solid form of the tailings allows to regenerate the disposal facilities in parallel with mining activities gradually. That means that the site will be rehabilitated and ready to be handed back to the local community sooner after the end of mining activity. Mining tailings will be used to fill in the areas that were mined out in the underground mine, as well as the open pit, to restore the original terrain.

·        Protection of water and facilities: Water consumption is reduced with targeted projects, such as filtering and recycling through a water treatment plant. Water diversion channels keep surface waters from even entering the mine site, while groundwater inflows are reduced by pre-draining waters and re-injecting them into the aquifer.

Pillar 3: Social & community data
This is arguably the most significant factor in the project's turnaround. The company has made substantial efforts to build and maintain a Social License to Operate (SLO).

·        Local employment: The vast majority of the 3,000 people working at the Kassandra Mines are drawn from the local region, providing stable, well-paid jobs and embedding the local workforce in the project's success. At its peak, including the construction period, the project has employed around 5,200 workers.

·        Community investment: Hellas Gold's social investment program has delivered projects worth €36.4 million so far, with a projected total of approximately €69 million over the project's lifespan. The project is also expected to contribute €509 million in royalties to the Municipality of Aristotle through the life of mine.

·        Skills development: An innovative training center worth more than €3 million, the ‘Prometheus Mining Academy’, has been established, using advanced simulation technologies to equip local people with the skills needed for lasting careers in the mining sector.

·        Continuous engagement: The company actively involves local communities in decision-making and has hosted several stakeholder and media visits to foster open dialogue and provide first-hand insight into the project's progress and benefits. During the ESIA consultation in 2022, more than 300 stakeholder meetings were held to inform and engage local communities in the company’s planning.

Pillar 4: Legal & governance data
The project's success has been underpinned by a stable and predictable legal and governance framework, particularly following the amended investment agreement in 2021. This provided the regulatory certainty needed for Eldorado Gold's board to approve the restart of construction in 2022. The partnership between the company, the Greek government, local banks, and EBRD has been crucial in reaching development milestones.

Recommendations for governmental authorities

The Skouries project serves as a blueprint for successful resource development. To replicate this success and avoid the pitfalls seen in other cases (e.g., Chios antimony), we recommend the following:

·       Adopt the Skouries model as a best practice: Formally recognize the integrated, multi-stakeholder approach used at Skouries as the standard for future large-scale mining investments in Greece.

·       Mandate a Pre-Tender Integrated Assessment (PTIA): As previously recommended, require a comprehensive PTIA before any public tender is published. The Skouries case shows that this assessment should include:

o   Environmental baseline studies: Mapping sensitive areas, assessing water resources, and planning for climate risks.

o   Social license mapping: Proactively engaging with local communities to understand their concerns, expectations, and potential for partnership.

o   Economic impact assessment: Quantifying the potential benefits for the local and national economy, including jobs, tax revenues, and procurement opportunities.

o   Governance & legal review: Ensuring a stable and transparent regulatory framework is in place.

·       Prioritize early and transparent community engagement: The government should work with investors to facilitate early, meaningful consultation with local communities. The goal is to co-create a shared vision for the project that aligns with local development priorities, as demonstrated by Hellas Gold's commitment to local hiring and community investment.

·       Integrate ESG commitments into concession agreements: Use the PTIA findings to inform the terms of the concession. Require binding commitments to:

o   Local employment and training: Prioritize hiring from the local region and invest in skills development.

o   Community royalties and Corporate Social Responsibility (CSR) Programs: Establish a clear and transparent mechanism for sharing the financial benefits of the project with the host municipality.

o   Environmental protection and monitoring: Enforce the highest environmental standards and ensure public access to monitoring data.

·       Foster a stable and predictable investment climate: The revised investment agreement was a critical turning point for Skouries. The government should continue to ensure that its regulatory and fiscal policies provide the certainty needed to attract and retain long-term, strategic investments in the mining sector.

Conclusion

The Skouries project clearly demonstrates that successfully developing Greece's Critical and Strategic Mineral Raw Materials is achievable. It shows that by moving beyond a purely geological focus and integrating environmental, social, and governance data into every stage of the process, a project can overcome significant obstacles and deliver substantial benefits for the country and its local communities.

The first copper-gold concentrate from Skouries is not just a technical milestone; it is a symbol of what can be accomplished with a comprehensive, partnership-driven approach. By adopting the lessons learned from Skouries and codifying them into a standardized Pre-Tender Integrated Assessment protocol, Greece can ensure that its mineral resources potential becomes a cornerstone of sustainable economic growth and a key contributor to Europe's strategic autonomy.

The EU has built the engine- now Member States and investors must drive it

 

"The views expressd in this article approach the policies, regulatory and strategic initiatives, and instruments for mineral development established in Europe. Consequently, they dos not relate to other areas of European social and economic policy".

A familiar complaint echoes through the corridors of Europe’s mining, processing, and manufacturing sectors. It goes something like this: "The EU doesn't provide answers. We don't receive financial support. We don't get help with energy costs." This briefing, amplified by debates among miners, battery makers, and permanent magnet producers, paints a picture of a passive and unresponsive Brussels. But this framing misses the forest for the trees. It fundamentally misunderstands the division of labour required to secure Europe’s raw materials future.

Since the launch of the Raw Materials Initiative (RMI) in 2008 and culminating in the recent Critical Raw Materials Act (CRMA), the European Union has constructed one of the most sophisticated regulatory and strategic frameworks for resource security in the world. The architecture is in place. The strategy is clear. What is missing is not EU action, but execution by member states and private-sector investment.

The architecture of ambition

Let us be clear about what the EU has actually delivered. The RMI was the first to put raw materials on the political map, recognizing that access to resources was not just an environmental or trade issue, but a strategic one. It introduced the concept of a "critical raw materials" list, updated regularly to reflect changing technologies and supply risks. This list is not a bureaucratic exercise; it is a signal to the market of where strategic vulnerabilities lie.

The CRMA took this a step further, establishing clear benchmarks for 2030: 10% extraction, 40% processing, and 25% recycling of strategic raw materials within the EU. It streamlined permitting processes, designated strategic projects, and called for diversification of supply chains. It is a robust, comprehensive, and legally binding framework.

This is not the work of an inactive bureaucracy. This is the work of a union that has done its homework. The EU has provided the answers to the question of what needs to be done. It has built the engine.

Strategic Projects are the EU's execution mechanism for the Critical Raw Materials Act

Within the EU's critical raw materials toolbox, Strategic Projects are a central mechanism. A common criticism is that the EU identifies problems but does not deliver solutions. The Strategic Projects mechanism introduced under the CRMA is the clearest rebuttal to that claim. They are not a new bureaucratic exercise from Brussels—they are the execution channel through which the CRMA moves from paper to reality. Understanding what Strategic Projects do is key to understanding why the bottleneck is not at the EU level.

What does Strategic Project status actually deliver? Three things. First, permitting acceleration: extraction projects face a 27-month limit, while processing and recycling projects face 15 months, compared to current cycles that can run five to ten years. This does not lower environmental standards—projects must still comply with all applicable legislation, and member state authorities remain responsible for environmental impact assessments. What is accelerated is the predictability of the process. Second, financing facilitation: Strategic Projects gain priority access to the European Investment Bank, EU funds, and private financial institutions. The RESourceEU Action Plan mobilizes approximately €3 billion in EU funding over 12 months, with €300 million dedicated to the battery supply chain. But the Commission has been explicit—these instruments are "not designed to guarantee raw material supply volumes." Their role is to develop novel technological solutions and leverage private capital, not to replace it. Third, offtake facilitation: through the Raw Materials Mechanism, the EU helps projects connect with potential buyers, facilitating offtake agreements and joint purchasing—critical for de-risking projects, since no investor will fund a mine or refinery without offtake commitments.

What Strategic Project status does not provide is equally important: direct subsidies, energy cost relief, or a substitute for private investment decisions. These are not EU functions.

The existence of the Strategic Projects mechanism proves the EU has done what it was supposed to do: establish selection criteria, provide accelerated pathways, and build financing bridges. What remains is the responsibility of three actors. Project promoters need to convert strategic status into bankable proposals—the strategic label reduces risk but does not eliminate it. Member states need to make accelerated permitting actually accelerate; the 27-month statutory limit is on paper, and if national authorities do not adjust internal processes, allocate sufficient staff, and treat Strategic Projects as priorities, that limit remains just a number. And private capital needs to move—the €22.5 billion in expected investment will not materialize on its own.

The EU never promised to be the builder and financier of Europe's critical raw materials. It promised to be the rule-setter, the risk-reducer, and the coordinator. Strategic Projects are the embodiment of that promise. Now the ball is in the feet of member states and investors.

The missing piece- Member States and Private Capital

So why the frustration? Because a framework is not a factory. A regulation is not a mine. A directive is not a gigafactory.

The EU is not, and should not be, a venture capital fund for private companies. It does not have the mandate or the taxpayer money to subsidize individual mining operations or battery plants. That is the role of the private sector, and it is the role of member states to create the enabling conditions.

Considering the energy costs complaint, energy policy is a national competence. The price of electricity in Germany, Greece or Poland is determined by national decisions on energy mix, grid infrastructure, and taxation. The EU cannot—and should not—write a cheque to cover a company's electricity bill.

Considering the financial support complaint, the EU has provided significant funding through programs like Horizon Europe and the Innovation Fund. But the bulk of the capital required to build a mine, or a processing plant, must come from private investors. If a project is not bankable, it is not the EU's job to make it bankable with taxpayer money. It is the job of the project developer to make a compelling case to investors.

The real bottleneck

The real bottleneck is not in Brussels. It is in the member states. It is in national permitting authorities that take years to approve a mine. It is in local opposition that blocks processing plants. It is in national governments that talk about strategic autonomy but fail to prioritize mineral raw materials projects in their own backyards.

It is also in the private sector. Investors are still hesitant to commit capital to a sector with long lead times, volatile prices, and regulatory uncertainty at the national level. They wait for the perfect storm of subsidies, but the perfect storm never comes. Instead of waiting, they should be seizing the opportunities that the CRMA has created.

A call to action

The EU has done its job. It has provided the regulatory clarity, the strategic vision, and the political commitment. The RMI and the CRMA are not the end of the story; they are the beginning.

Now it is up to member states to align their national policies with the EU framework. They must streamline permitting, invest in grid infrastructure, and prioritize raw materials projects as a matter of national security. They must stop waiting for Brussels to solve problems that are within their own competence.

And it is up to private investors to step up. The demand for critical minerals is not going away. The energy transition is not slowing down. The companies that move first will reap the rewards. The companies that wait for a bailout will be left behind.

The EU has built a robust regulatory and strategic framework. It has laid the foundation. Now it is time for member states and private investors to take over and make it happen. The EU's role is to set the rules of the game, not to play the game for everyone else.

The era of expecting Brussels to provide solutions and money for private companies is over. The era of member state and private sector responsibility has begun.

Από την Χίο στις Σκουριές- Ένα ενιαίο πλαίσιο για την αξιόπιστη ανάπτυξη των Στρατηγικών και Κρίσιμων Ορυκτών στην Ελλάδα

 

Άρθρο πολιτικής με βάση δύο παραδείγματα — την αποτυχημένη δημοπρασία αντιμονίου στη Χίο και το επιτυχημένο έργο χρυσού-χαλκού στις Σκουριές

Σύντομη αναφορά

Η Ελλάδα βρίσκεται σε στρατηγικό σταυροδρόμι. Ως χώρα με υπέδαφος σε στρατηγικές και κρίσιμες ορυκτές πρώτες ύλες (ΣΚΟΠΥ) — αλουμίνιο, νικέλιο, χαλκό, αντιμόνιο και άλλα — καλείται να συμβάλει στην ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία, όπως αυτή αποτυπώνεται στον Κανονισμό για τις Κρίσιμες Πρώτες Ύλες (Critical Raw Material Act/CRMA). Ταυτόχρονα, καλείται να το πράξει με τρόπο που να διασφαλίζει την περιβαλλοντική προστασία, την κοινωνική αποδοχή και την τήρηση της ισχύουσας νομοθεσίας και του σχετικού θεσμικού πλαισίου γενικότερα.

Δύο πρόσφατες περιπτώσεις προσφέρουν αντιδιαμετρικά διδάγματα:

·        Η δημοπρασία αντιμονίου στη Χίο, μια στρατηγικά ορθή πρωτοβουλία που ωστόσο «πάγωσε» λόγω μη γεωλογικών παραγόντων, όπως η επικάλυψη με περιοχή Natura 2000, η μαζική τοπική αντίδραση (117 τοπικοί σύλλογοι), οι νομικές προσφυγές και η έλλειψη κοινωνικής άδειας λειτουργίας.

·        Το έργο χρυσού-χαλκού στις Σκουριές, ένα έργο που γνώρισε τετραετή διακοπή (2017–2021) λόγω αδειοδοτικών καθυστερήσεων και τοπικών αντιδράσεων, αλλά στη συνέχεια, μέσα από μια αναθεωρημένη επενδυτική συμφωνία και μια ολοκληρωμένη προσέγγιση, έφτασε σε ολοκλήρωση 97% (κατά την 30ή Ιουνίου 2026), απασχολώντας χιλιάδες εργαζομένους και παράγοντας πρόσφατα το πρώτο συμπύκνωμα χαλκού-χρυσού.

Το παρόν άρθρο συνθέτει τα δύο παραδείγματα σε μια ενιαία βάση αναλυτικής και ερμηνευτικής προσέγγισης. Η γεωλογική επάρκεια δεν αρκεί. Απαιτείται ένα θεσμοθετημένο, υποχρεωτικό και διαφανές πλαίσιο ολοκληρωμένης προ-δημοπρασιακής αξιολόγησης (Pre-Tender Integrated Assessment – PTIA), το οποίο θα ενσωματώνει τέσσερις πυλώνες δεδομένων: τα γεωλογικά/τεχνικά, τα περιβαλλοντικά/οικολογικά, τα κοινωνικά/κοινοτικά και τα νομικά/διακυβέρνησης.

Γιατί η γεωλογία από μόνη της δεν είναι αρκετή

Η παραδοσιακή προσέγγιση στην αδειοδότηση εξορυκτικών/μεταλλευτικών δραστηριοτήτων αντιμετωπίζει το κοίτασμα ως ένα κατ' εξοχήν γεωλογικό και τεχνικό ζήτημα. Ωστόσο, ένα κοίτασμα δεν αποτελεί μια απομονωμένη οντότητα. Βρίσκεται ενταγμένο σε ένα σύνθετο πλέγμα περιβαλλοντικών, κοινωνικών, νομικών και οικονομικών συστημάτων. Η αγνόηση αυτών των συστημάτων στη φάση πριν από τη δημοπρασία αποτελεί «συνταγή» αντιπαράθεσης, σύγκρουσης και καθυστέρησης.

Η ελληνική εμπειρία το αποδεικνύει με δύο τρόπους. Αρνητικά, μέσω της Χίου, ενός έργου με στρατηγική σημασία και ευρωπαϊκή στήριξη, που ακινητοποιήθηκε όχι λόγω έλλειψης κοιτάσματος, αλλά λόγω μη γεωλογικών εμποδίων. Θετικά, μέσω των Σκουριών, ενός έργου που ενώ φάνηκε καταδικασμένο αρχικά, κατάφερε να ανακάμψει όταν αντιμετωπίστηκαν συστηματικά οι ίδιοι μη γεωλογικοί παράγοντες.

Το δίδαγμα είναι σαφές. Η μετάβαση από μια αντιδραστική σε μια προληπτική προσέγγιση δεν είναι πολυτέλεια, αλλά προϋπόθεση για την επιτυχία της εθνικής στρατηγικής για τις ΣΚΟΠΥ.

Η Χίος ως προειδοποίηση — «Όταν η δημοπρασία προηγείται της αξιολόγησης»

Η απόφαση του Υπουργείου να προκηρύξει ανοιχτό διεθνή διαγωνισμό για την κοιτασματολογική έρευνα και εκμετάλλευση αντιμονίου στη Χίο ήταν στρατηγικά ορθή. Το αντιμόνιο είναι ΣΚΟΠΥ, και η Ελλάδα οφείλει να αξιοποιήσει τα κοιτάσματά της στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής ασφάλειας εφοδιασμού. Η διαδικασία περιλάμβανε δύο φάσεις (εκδήλωση ενδιαφέροντος και δεσμευτικές προσφορές) και προέβλεπε περιβαλλοντικές εγγυήσεις και ρήτρες Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης (Corporate Social Responsibility/CSR).

Ωστόσο, η υλοποίηση αποκάλυψε ένα κρίσιμο κενό. Συγκεκριμένα, οι μη γεωλογικοί παράγοντες δεν είχαν αντιμετωπιστεί πριν από την προκήρυξη. Ειδικότερα:

·        Περιβαλλοντική επικάλυψη, αφού η προτεινόμενη ζώνη εξόρυξης επικαλύπτεται σημαντικά με προστατευόμενη δασική περιοχή Natura 2000, εγείροντας ανησυχίες για μακροπρόθεσμες οικολογικές επιπτώσεις, την ακεραιότητα του υδροφόρου ορίζοντα και την εγγύτητα στην ιαματική κοιλάδα των Αγιασμάτων.

·        Κοινωνική αντίδραση, όταν πάνω από 117 τοπικοί σύλλογοι υπέγραψαν επιστολή διαμαρτυρίας και κατατέθηκαν νομικές προσφυγές, αποδεικνύοντας βαθιά έλλειψη τοπικής συναίνεσης και κοινωνικής άδειας.

·        Κενά διακυβέρνησης και διαφάνειας, τη στιγμή που Ευρωπαίοι εμπειρογνώμονες επεσήμαναν έλλειψη διαφανούς διακυβέρνησης και ουσιαστικής συμμετοχής της κοινότητας.

Το αποτέλεσμα ήταν η de facto ακινητοποίηση της διαδικασίας, με νομική αβεβαιότητα, κίνδυνο αξιοπιστίας της κυβέρνησης και απώλεια δυναμικής για ένα στρατηγικά σημαντικό έργο.

Οι Σκουριές ως απόδειξη ότι η ολοκληρωμένη προσέγγιση αποδίδει

Το έργο χρυσού-χαλκού στις Σκουριές, μέρος του συμπλέγματος μεταλλείων Κασσάνδρας, είναι ένα από τα μεγαλύτερα έργα χαλκού-χρυσού στην Ευρώπη. Πρόκειται για ένα κοίτασμα πορφυρικού τύπου υψηλής περιεκτικότητας, με συνολικά αποδεδειγμένα και πιθανά αποθέματα 741.000 τόνους χαλκού και 3,6 εκατομμύρια ουγγιές χρυσού. Η συνολική επένδυση της Eldorado Gold (μητρικής της Hellas Gold) στην Ελλάδα ξεπερνά τα 2,6 δισεκατομμύρια ευρώ.

Η πορεία δεν ήταν ευθύγραμμη και ομαλή. Η κατασκευή ανεστάλη για τέσσερα χρόνια (2017–2021) λόγω αδειοδοτικών καθυστερήσεων και τοπικών αντιδράσεων. Ωστόσο, το έργο αναζωογονήθηκε μέσω αναθεωρημένης (amended) επενδυτικής συμφωνίας με την ελληνική κυβέρνηση το 2021 και μέσω μιας ανανεωμένης δέσμευσης σε μια ολοκληρωμένη προσέγγιση που αντιμετώπισε τους ίδιους τους μη γεωλογικούς παράγοντες που έχουν πλήξει άλλα έργα.

Σήμερα, το έργο είναι 97% ολοκληρωμένο (κατά την 30ή Ιουνίου 2026), απασχολεί περίπου 3.000 εργαζομένους κατά τη φάση κατασκευής και έχει ήδη παράγει το πρώτο συμπύκνωμα χαλκού-χρυσού. Αναμένεται να παράγει κατά μέσο όρο 140.000 ουγγιές χρυσού και 67 εκατομμύρια λίβρες χαλκού ετησίως, για την αρχικά αναμενόμενη 20ετή διάρκεια ζωής του μεταλλείου, καθιστώντας την Ελλάδα σημαντική χώρα παραγωγής χαλκού και χρυσού στην Ευρώπη και εδραιώνοντάς την ως αξιόπιστο παραγωγό ΣΚΟΠΥ.

Οι τέσσερις πυλώνες της επιτυχίας

Τόσο η αποτυχία της Χίου όσο και η επιτυχία των Σκουριών μπορούν να αναλυθούν μέσα από τέσσερις πυλώνες δεδομένων. Η διαφορά έγκειται στο ότι στις Σκουριές οι τέσσερις πυλώνες αντιμετωπίστηκαν ολοκληρωμένα, ενώ στη Χίο μόνο ο πρώτος.

Πυλώνας 1: Γεωλογικά και τεχνικά δεδομένα (υφιστάμενη πρακτική)

·        Εκτιμήσεις αποθεμάτων, περιεκτικότητα, οικονομική βιωσιμότητα.

·        Γεωλογικοί χάρτες και ιστορικά μεταλλευτικά δεδομένα.

Στη Χίο τα γεωλογικά δεδομένα ήταν επαρκή και ευθυγραμμισμένα με τον CRMA. Στις Σκουριές το κοίτασμα είναι παγκοσμίου κλάσης, με αποδεδειγμένα αποθέματα και τεχνολογία αιχμής.

Πυλώνας 2: Περιβαλλοντικά και οικολογικά δεδομένα (υποχρεωτική επέκταση)

·        Χαρτογράφηση προστατευόμενων περιοχών: Υποχρεωτική επικάλυψη υψηλής ανάλυσης με Natura 2000, καταφύγια άγριας ζωής, αρχαιολογικές ζώνες.

·        Βασικές οικολογικές μελέτες: Ανεξάρτητη αξιολόγηση υδροφόρων οριζόντων, «υγείας» εδάφους, βιοποικιλότητας, εγγύτητας σε ευαίσθητες περιοχές.

·        Σωρευτική εκτιμήση επιπτώσεων: Αλληλεπίδραση με άλλες χρήσεις γης (γεωργία, τουρισμός, δασοπονία).

Στη Χίο η επικάλυψη με Natura 2000 ήταν γνωστή αλλά δεν αντιμετωπίστηκε έγκαιρα. Στις Σκουριές λειτουργεί ολοκληρωμένη Μελέτη Περιβαλλοντικών και Κοινωνικών Επιπτώσεων (Environmental & Social Impact Assessment/ESIA) και ρυθμιστική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ)/Environmental Impact Assessment (EIA), εγκεκριμένη το 2023. Η περιβαλλοντική παρακολούθηση πραγματοποιείται μέσω 700 σημείων ελέγχου και δημοσιοποιείται μέσω ειδικής πλατφόρμας. Εφαρμόζονται φιλτραρισμένα τέλματα (filtered tailings) — με έναν μόνο χώρο διαχείρισης αντί για δύο, μειώνοντας το περιβαλλοντικό αποτύπωμα έως 40% — παράλληλη αποκατάσταση και επαναπλήρωση (backfilling) των εξορυχθέντων χώρων, καθώς και προστασία υδάτων μέσω μονάδας επεξεργασίας, καναλιών εκτροπής επιφανειακών υδάτων και προ-αποστράγγισης με επανέγχυση στον υδροφόρο ορίζοντα.

Πυλώνας 3: Κοινωνικά και δηματικά/κοινοτικά δεδομένα (υποχρεωτική επέκταση)

·        Χαρτογράφηση κοινωνικής άδειας: Προληπτική αξιολόγηση στάσεων, ανησυχιών, προσδοκιών και αναγνώριση βασικών ενδιαφερομένων.

·        Δημογραφικό και οικονομικό υπόβαθρο: Κατανόηση τοπικής οικονομίας και πιθανών επιπτώσεων.

·        Ιστορικό και πολιτισμικό πλαίσιο: Αξιολόγηση πολιτισμικής σημασίας της περιοχής.

Στη Χίο 117 σύλλογοι αντιτάχθηκαν. Καμία ουσιαστική διαβούλευση πριν από τη δημοπρασία. Στις Σκουριές, η πλειονότητα των 3.000 εργαζομένων στα Μεταλλεία Κασσάνδρας προέρχεται από την τοπική κοινωνία, με κορύφωση περίπου 5.200 εργαζομένων (συμπεριλαμβανομένης της φάσης κατασκευής). Οι κοινωνικές επενδύσεις ανέρχονται σε 36,4 εκατ. ευρώ έως σήμερα, με προβλεπόμενο σύνολο ~69 εκατ. ευρώ κατά τη διάρκεια ζωής του έργου, ενώ αναμένονται 509 εκατ. ευρώ δικαιώματα προς τον Δήμο Αριστοτέλη. Λειτουργεί Κέντρο Κατάρτισης «Prometheus Mining Academy» αξίας άνω των 3 εκατ. ευρώ, με προηγμένες τεχνολογίες προσομοίωσης. Κατά τη διαβούλευση της ESIA το 2022 πραγματοποιήθηκαν πάνω από 300 συναντήσεις ενδιαφερομένων μερών για την ενημέρωση και εμπλοκή των τοπικών κοινοτήτων.

Πυλώνας 4: Νομικά και δεδομένα διακυβέρνησης (υποχρεωτική επέκταση)

·        Ανασκόπηση κανονιστικού κινδύνου: Ευρωπαϊκές, εθνικές, περιφερειακές/τοπικές νομοθεσίες (Natura 2000, δασικοί νόμοι, αρχαιολογική προστασία).

·        Ανάλυση χρήσεων γης: Επαλήθευση νομικής συμβατότητας.

·        Έλεγχος διαφάνειας και καταπολέμησης της διαφθοράς: Σαφή κριτήρια επιλογής και όροι παραχώρησης.

Στη Χίο παρατηρήθηκαν κενά διαφάνειας και διακυβέρνησης. Στις Σκουριές υπήρξε αναθεωρημένη (amended) επενδυτική συμφωνία 2021, σταθερό ρυθμιστικό πλαίσιο, και συνεργασία κράτους, εταιρείας, τοπικών τραπεζών και της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης (European Bank for Reconstruction and Development/EBRD).

Το πρωτόκολλο PTIA (Pre-Tender Integrated Assessment)

Με βάση τα διδάγματα και από τις δύο περιπτώσεις, προτείνεται η υιοθέτηση ενός ενιαίου, υποχρεωτικού και διαφανούς πρωτοκόλλου ολοκληρωμένης προ-δημοπρασιακής αξιολόγησης (PTIA). Το πρωτόκολλο θα συνθέτει τους τέσσερις πυλώνες δεδομένων και θα αποτελεί νομική προϋπόθεση για τη δημοσίευση οποιουδήποτε δημόσιου διαγωνισμού εξερεύνησης/εκμετάλλευσης ορυκτών.

Βασικές συστάσεις προς την πολιτική και διοικητική εξουσία

·        Θέσπιση του PTIA ως νομικής προϋπόθεσης. Κανένας δημόσιος διαγωνισμός δεν θα προκηρύσσεται χωρίς ολοκληρωμένο PTIA. Κωδικοποίηση μέσω υπουργικών αποφάσεων ή πρωτογενούς νομοθεσίας.

·        Σύσταση πολυμερούς προ-δημοπρασιακής επιτροπής. Για κάθε διαγωνισμό, επιτροπή με εκπροσώπους:

o   Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας (Γεωλογία & Περιβάλλον)

o   Υπουργείου Πολιτισμού (Αρχαιολογία)

o   Περιφερειακής Αρχής και Δήμου

o   Ανεξάρτητων περιβαλλοντικών και κοινωνικών εμπειρογνωμόνων

o   Τοπικών δημοτικών/κοινοτικών εκπροσώπων (σύλλογοι, συνεταιρισμοί)

·        Έγκαιρη και διαφανής δημοτική/κοινοτική εμπλοκή. Πριν από τη δημοπρασία: δημόσιες ενημερωτικές συνεδρίες και διαβουλεύσεις. Παρουσίαση των ευρημάτων του PTIA και καταγραφή ανησυχιών. Δεν είναι απλά μια διαδικαστική προσέγγιση, αλλά  πρόκειται για μια στρατηγική μείωσης κινδύνου.

·        Ενσωμάτωση περιβαλλοντικών και κοινωνικών όρων στη δημοπρασία. Τα ευρήματα του PTIA να διαμορφώνουν τους όρους:

o   Σε περίπτωση αναπόφευκτης επικάλυψης με Natura 2000 να προβλέπεται η σύνταξη και υποβολή δεσμευτικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) και σχέδιο βιώσιμης διαχείρισης ως όρος παραχώρησης.

o   Νομικά δεσμευτικές υποχρεώσεις για τοπική απασχόληση, κοινοτικά δικαιώματα και πρόγραμμα CSR συν-σχεδιασμένο με τον δήμο.

·        Μηχανισμός «No-Go». Το PTIA να έχει την εξουσία να εισηγείται τη μη προκήρυξη του διαγωνισμού εάν οι μη γεωλογικοί κίνδυνοι κριθούν υπερβολικά υψηλοί (π.χ. αναπόφευκτη καταστροφή κρίσιμου οικοτόπου, συντριπτική τοπική αντίθεση). Αυτό αποτρέπει την  κυβέρνηση και την αρμόδια δημόσια διοίκηση από μια δαπανηρή και καταδικασμένη νομική «μάχη».

·        Ευθυγράμμιση με βέλτιστες ευρωπαϊκές πρακτικές. Ευθυγράμμιση του PTIA με τον CRMA, ο οποίος δίνει έμφαση σε στρατηγικά έργα, αποδοτικότητα αδειοδότησης και δημοτική/κοινοτική εμπλοκή. Μελέτη μοντέλων όπως Φινλανδία και Σουηδία, που έχουν πιο ανεπτυγμένα πλαίσια ενσωμάτωσης της κοινωνικής άδειας.

·        Καθιέρωση του μοντέλου Σκουριών ως βέλτιστη πρακτική. Αναγνώριση της ολοκληρωμένης, πολυμερούς προσέγγισης ως προτύπου για μελλοντικές επενδύσεις. Το μοντέλο των Σκουριών περιλαμβάνει: αναθεωρημένη επενδυτική συμφωνία, συνεργασία με EBRD, ESIA 2023, 300+ συναντήσεις διαβούλευσης, Prometheus Mining Academy, και 509 εκατ. ευρώ δικαιώματα στον Δήμο Αριστοτέλη.

·        Προώθηση σταθερού και προβλέψιμου επενδυτικού κλίματος. Η αναθεωρημένη επενδυτική συμφωνία ήταν καμπή για τις Σκουριές. Η κυβέρνηση οφείλει να συνεχίσει να παρέχει κανονιστική και φορολογική βεβαιότητα.

Από το δίδαγμα στη θεσμοθέτηση

Η δημοπρασία αντιμονίου στη Χίο και το έργο χρυσού-χαλκού στις Σκουριές δεν είναι απλώς δύο διαφορετικές περιπτώσεις. Είναι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Η γεωλογία καθορίζει τη δυνατότητα, αλλά η κοινωνία, το περιβάλλον και η διακυβέρνηση καθορίζουν την υλοποίηση.

Η Χίος μάς δίδαξε ότι ακόμη και ένα στρατηγικά ζωτικό έργο, υποστηριζόμενο από ευρωπαϊκή πολιτική, μπορεί να εκτροχιαστεί από μη γεωλογικούς παράγοντες. Οι Σκουριές μάς απέδειξαν ότι ένα έργο που αρχικά φάνηκε καταδικασμένο μπορεί να ανακάμψει όταν αντιμετωπιστούν συστηματικά οι ίδιοι παράγοντες.

Η υιοθέτηση ενός Πρωτοκόλλου Ολοκληρωμένης Προ-Δημοπρασιακής Αξιολόγησης (PTIA) δεν αποτελεί εμπόδιο στην ανάπτυξη. Αποτελεί προϋπόθεση για βιώσιμη ανάπτυξη. Στόχος δεν είναι να μπλοκαριστεί η εξόρυξη, αλλά να γίνει σωστά — περιβαλλοντικά ορθή, κοινωνικά δίκαιη και οικονομικά επωφελής για όλους.

Η Ελλάδα μπορεί να μετατραπεί από μια χώρα που αντιδρά σε κρίσεις σε μια χώρα που τις προλαμβάνει. Μπορεί να γίνει αξιόπιστος και υπεύθυνος προμηθευτής ΣΚΟΠΥ για την Ευρώπη, όχι απέναντι στις τοπικές κοινωνίες, αλλά μαζί τους. Το πρώτο συμπύκνωμα χαλκού-χρυσού από τις Σκουριές δεν είναι απλώς ένα τεχνικό ορόσημο. Είναι σύμβολο του τι μπορεί να επιτευχθεί με μια ολοκληρωμένη, εταιρική προσέγγιση.

Η ευκαιρία είναι τώρα. Η θεσμοθέτηση του PTIA μπορεί να μετατρέψει τον ελληνικό ορυκτό πλούτο από αντικείμενο αντιπαράθεσης και «σύγκρουσης» σε ακρογωνιαίο λίθο βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης και ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας.

Σημείωση: Τα στοιχεία για τις Σκουριές βασίζονται σε δεδομένα της 30ής Ιουνίου 2026.