Σάββατο, 6 Ιουλίου 2019

Europe’s dependence on Critical Raw Materials (CRM) and growing supply needs for battery minerals-based value chains




This contribution addresses and reviews current and progressing CRM supply trends and needs, potential mineral resources targets invented, and related key value chain developments with the EU industry in focus, by mainly looking for answers to the following questions.
  • Why and how a European CRM list?
  • What is the current state and what needs to be done in the fields of CRM Economic Geology and related value chains?
  • Bottlenecks that today make CRM industry perspective and future difficult to be predicted and any foresight studies undertaken becoming uncertain; the example of cobalt
  • Which are then the risks, impacts and consequences that might be emerged and which could be the solutions?

Current CRM list

Critical Raw Materials are both of high economic importance for the EU and vulnerable to supply disruption. These limitations and conditions became the major elements of the methodology applied to provide the 2017 criticality assessment, with the 26 raw materials shown below, excluding lithium.  


European mineral raw material challenges


The mining sector and the mineral processing sector are vital to securing the supply of metals extracted in a sustainable manner to be used in high-tech value chains and to address challenges considering that,

  • The mineral value chain spans from geological exploration, mining and processing to the recycling of metals.
  • There is a strong environmental commitment both during operation, as well as for the reclamation of land used for mining, embedded in value chain.
  • The transition to a low-carbon, fossil-free sustainable Europe and the green economy is a prime societal challenge.
  • The electric infrastructure as well as energy storage systems, renewable energy power plants and vehicles have a tight implementation agenda.
  • Fossil-free aggregate production to build new transport infrastructure as well as new green buildings has a central role


Strategic mineral-based value chains for the EU

The EU, and apparently the rest of the world, is challenging a growing demand for mineral raw materials stemming mainly from the emerging digital revolution, the innovation to e-mobility and artificial intelligence technologies, and the transition towards a low-carbon and low-waste future. This development is triggering and enabling reshaped or new value chains of mineral raw materials industries from the upstream to the downstream, e.g. from exploration, mining, processing and products along the value chain to end-use manufacturing. The intensity on the economy and society, in securing the increasing resources potential and supply needed, will continue remaining notably high, particularly in the case of critical raw materials which by almost 60% are related to high-growth enterprising.

The six identified strategic mineral-based value chains require sustainable supply of certain raw materials, beyond only the critical ones.

- Renewable energy –Wind & PV value chain: Al, Cu, Pb, Nd, Pr, Dy, B, Mn, Ni, Cr, Fe, Mo, Nb, Ag, Zn, Ga, Se, Te, Cd, In, Si, Sn

- Grids value chain: Cu, Al, Ni, Fe, Si

- Li-ion batteries (LIB) value chain*: Ni, Co, Cu, Li, Al, Mn, V, C-graphite

- Electric vehicles (EVs) value chain*: Ni, Co, Cu, Li, Al, Mn, C-graphite, Fe, Cr, Mo, V, Si, Mg, B, Nd, Pr, Dy

- Robotics value chain: Fe, Al, Cr, Co, Mo, Si, C-graphite, Ti, Ni, Mg, V, Cu, Pb, Ag, Sn, Sb, Bi, Au, Mn, Zn, REE, Li

- Defense value chain: Al, Cu, Pb, Nb, W, Ba, Ga, Li, Rh, V, Be, Ge, Mg, Ta, Zn, Cd, Hf, Mn, Zr, Cr, In, Mo, Sn, Co, Fe, Ni, Ti, Dy, Nd, Pr, Sm, Yb, Au, Pt, Ag, B, Se 


Considering the value chains and related raw materials it is found out that,

  • China delivers around half of the raw materials required for all six strategic value chains.
  • China keeps its leading position across all domains (extraction, processing, refining) of CRM value chains.
  • Europe is less dependent further down the industrial value chains.
  • Europe is vulnerable to supply of RM for all mentioned value chain technologies/sectors.
  • LIB is the most vulnerable technology: strong dependency along the whole supply chain.
  • Higher resilience of Europe downstream the supply chain, for example processed materials. 
  • Best case for Grids, as Europe is self-sufficient on the raw materials needed.
  • The renewable energy, Li-batteries and electric vehicles value chains are closely related and interlinked, having a crucial role in implementing the Paris declaration and the SDGs, as well as to address a low-carbon and green economy future.  





Electrification and artificial intelligence

It is evident that electrification and artificial intelligence make top priorities of EU’s industrial strategy and related sustainable development, with respect to mainly SDGs and climate change agenda. Raw materials and advanced materials are the key enablers for the transition in the energy and mobility sectors. Since electrification is the basis for the transition from brown to green economy to happen, there will be enormous amounts of electricity needed to be produced, of course, from renewable sources. Having all this in mind and in relation to all outlooks showing a strongly growing demand for energy and increasing requirements for responsible mining, two more value chains seem to be strategic targets,

·       Renewable energy –Wind & Photovoltaics (PV) value chain, and
·       Robotics value chain

The example of cobalt

Although any kind of forecasting is uncertain all scenarios indicate that cobalt demand for Li-battery manufacturing will exceed the supply until 2030, given the total number of more than 110 million electric cars expected to be produced by then. This anticipates also an exponential growth in the demand for other battery raw materials like nickel, aluminium, copper, graphite, lithium and manganese minerals. Under average conditions around 64.000 tonnes of additional cobalt will be needed to cover global demand in 2030. By then internal EU supply can meet only 15% of European demand in the electric vehicle sector, this way leading to a growing gap between internal supply and demand. In the case of graphite, the demand will grow from 5.700 tonnes today to 157.400 tonnes by 2030.  It is obvious that mineral raw materials availability and stable supply is strongly influencing and determining the large-scale deployment of EVs. Of course, cobalt availability may be available but most probably at the expense of increased prices for battery manufacturers and continued dependence on unethical supplies from Democratic Republic of Congo (DRC). To avoid it future mobility would have to rely on cobalt extracted within the EU by opening of new mines and recovering it through recycling.
     




Economic geology of European CRM and battery minerals

The problem seems not to be the CRM Geology approach at EU level although this will also need to take some time developing the Economic Geology models and achieve credible resource potential estimates and exploitation schemes.
Securing raw materials supply sustainability, further surveys and exploration need to be conducted on two challenging resource potential targets indigenous to the EU.

PRIMARY RESOURCES

The main challenges for sustainable supply of primary CRM in Europe are:

  • Development of innovative technologies addressing exploration of CRM to discover new potential deposits on land and off shore.
  • Development of new primary CRM production in Europe will decrease import dependence and make sure that exploitation takes place under sustainable conditions. This includes the necessity for exploration of deep-seated deposits in brownfield areas across the EU where potential CRM resources may occur in genetic associations with common industrial and other high-tech metals.
  • Adapting technology, economical constraints and mind-set to allow for the exploitation of smaller and lower-grade deposits.
  • Mining technologies adapted to the treatment of primary mineral resources with increasing complexity and decreasing grade.
  • To refine low grade ores and materials containing CRM while reducing energy consumption and environmental impact.
  • The need to develop methods for extracting all valuable metals from currently-mined ores and recycled materials, including minor elements that are commonly now rejected.
  • Development of the technologies adjusted to the properties of the processed CRMs to increase
  • extraction efficiency and metal recoveries

MINERAL-BASED WASTES

The main challenges related to supply of secondary CRM from mineral-based wastes, e.g.
mining waste, processing tailings, in Europe are:

  • Insufficient information about CRM compositions and volume characteristics in the mineral resources from primary ore deposits.
  • Insufficient information about CRM compositions and volumes in mineral based wastes like for example mining waste such as dumps and tailings.
  • Insufficient knowledge about mineralogical and geochemical behavior of CRM during mining and processing using physical and chemical methods.
  • Insufficient information about the mineral-based character of residues, and their physical and chemical properties.
  • Insufficient information about overall availability and resource potential of historic mining sites.
  • Insufficient information about historical smelter locations and metallurgical wastes.
  • High losses of CRM during pre-processing, impurities degrading product/residue quality.
  • Lack of systematic identification/mapping of mining waste sites for future CRM extraction.
  • Lack of a unified system for resource classification of CRM (e.g. UNECE/UNCF system) in various types of mining waste.
  • Lack of specific methods of extracting metals and other valuable products from secondary, often heterogeneous sources.
  • Overall lack of a full inventory and range of metals to anticipate future demand.


Potential challenges, opportunities, risks and barriers
  • The problem seems not to be the CRM Geology approach at EU level although this will also need to take some time developing the Economic Geology models and achieve credible resource potential estimates and exploitation schemes.
  • Recycling and substitution are not now reliable CRM resource providers. In a way, recycling is a target but not a solution
  • Dubious, lame, limping and failing progress of CRM value chains, and lack of balance between upstream-downstream efforts e.g. electric vehicles boom when energy transition and battery mineral resources are yet not secured.
  • Car-makers are keener to increase their production and sales in EVs and forget to pay proper attention to issues concerning the CRM supply needed.
  • Increased regulation vs Regulatory risk: Need for innovative policy instruments that are beneficial to all parties and work constructive rather than contradictory.
  • Considering the long period of time (from exploration to mining takes about 15 years) needed for the CRM value chains to be fully operational, the technologies addressing the implementation plan of climate change goals might not always readily available due to lack of the mineral resources needed.
  • Determined authorisation, decision-making and permitting procedure for a sustainable CRM EU-based industry is necessary if stakeholders are really interested and committed to develop and use climate-smart technologies, and to make the energy transition happen.
  • The Social License to Operate concept or principle makes at present an old approach, needs to be left behind and should be replaced by currently sound societal challenges, such as the low-carbon and low-waste future.
  • Ethics will have an impact on resource and supply issues related to some raw materials, such as Co, Nb, Ta. 
  • Financial uncertainties e.g rising costs, digital effectiveness, artificial intelligence, energy.
  • China will continue controlling and driving mineral geopolitics in relation to high-tech value chains.  







The way forward

  • Raw Materials from European primary and secondary resources are ideally suitable for establishing a system of responsible sourcing: raw materials produced in Europe can be taken as a guarantee for high standards in social, environmental and economic terms.
  • Further surveys and exploration need to be conducted on primary and secondary resource potential targets indigenous to the EU.
  • Criticality in the future also needs to include the issue of “responsible production and consumption” according to the SDG 12 goal.
  • Elements and practices related to circular economy, responsible sourcing and resource efficiency addressed by the new EU industrial strategy, should be particularly considered
  • Major European mineral belts, such as Fennoscandian, Iberian, Carpathian-Balkan, host highly potential exploration targets challenging the likelihood for discovery of new resources and feasible mining prospects.
  • Europe’s opportunity to become self-sufficient and sustainable in mineral raw materials supply from own sources and resources, is strongly favored by its geological setting and metallogenetic evolution.
  • For the EU to secure and maintain a full operational capability and capacity of the value chains mentioned above access to land is fundamental, making sure that responsible and innovative land stewardship throughout the mining life cycle is considered.
  • Sustainable land- use related value chains integrates and maximises the multiple benefits related to economic, social, environmental and cultural values.
  • The value chain approach enhances the steering capacity for the preparation and implementation of sustainable land-use plans addressing minerals development.
  • Looking for optimisation of future balances between supply and demand. 


Sources, links and references


Παρασκευή, 22 Μαρτίου 2019

Κλιματική αλλαγή, «πράσινη» ενέργεια, ορυκτές πρώτες ύλες: Από τον μύθο στην πραγματικότητα


Η πρώτη διευκρινηση που πρέπει  να γίνει είναι ότι το θέμα αλλαγής κλιματικών συνθηκών δεν έχει καμία σχέση με την βιώσιμη δαιχείριση και προστασία του περιβάλλοντος, που αναφέρεται και αφορά κυρίως στην ποιοτική κατάσταση φυσικών αποδεκτών, όπως είναι το νερό, συμπεριλαμβανομένης της θάλασσας, των εδαφών, αλλά και της ατμόσφαιρας. Κάθε υποβάθμιση και αρνητική επίπτωση στην  καταλληλότητα της κατάστασης και χρήσης τους αποτελεί άμεση απειλή και κίνδυνο για την ανθρώπινη υγεία. Η σχέση της ζωής του ανθρώπου με το περιβάλλον είναι λοιπόν συγκεκριμένη, συμβαίνει εδώ και τώρα, με την φέρουσα επικινδυνότητα να βρίσκεται καθημερινά σε απόσταση αναπνοής. Οφείλει λοιπόν και είναι λογικό η θεματολογία σχετικά με το περιβάλλον να τοποθετείται στην κορυφή της κοινωνικής ατζέντας, τόσο σε ότι αφορά στις απαιτήσεις και διεκδικήσεις μας από τα κέντρα αποφάσεων, όσο και από πλευράς της ατομικής συμπεριφοράς, ευθύνης και πρακτικής του κάθε πολίτη ξεχωριστά. Κρίνοντας αντικειμενικά τα θέματα του περιβάλλοντος, τόσο τα προβλήματα όσο και οι λύσεις τους, τεκμηριώνονται επιστημονικά, προσεγγίζονται και αποδεικνύονται ποιοτικά και ποσοτικά, και αντιμετωπίζονται σε μεγάλο βαθμό αποτελεσματικά μέσα από την ισχύ και τήρηση θεσμοθετημένων χρήσεων γης, νομοθετικών ρυθμίσεων και κανονιστικών όρων, καθώς και την εφαρμογή συστημικών και τεχνολογικών παρεμβάσεων. Είναι ευρύτερα αποδεκτό εδώ ότι συγκεκριμένες ρυπογόνες αιτίες και εστίες οφείλονται και συνδέονται και με ανθρωπογενείς δραστηριότητες.

Δεν είναι αλλά ούτε συμβαίνει το ίδιο με την κλιματική αλλαγή, που τοποθετείται σήμερα ψηλά στην κοινωνική ατζέντα με τεχνητό και μηχανικό κυρίως τρόπο, αφού η επιστημονική τεκμηρίωση για την παρουσία της είναι μάλλον «φτωχή» και υποθετική, κυρίως σε ότι αφορά στην μοντελλοποίηση της εξέλιξης της σε βάθος χρόνου. Γιατί ποια συγκροτημένη διεπιστημονική προσέγγιση, σκέψη και άποψη, αλλά και ποιος καθημερινός άνθρωπος, στηριζόμενος απλά στη βάση της λογικής, θα κατέληγαν στο συμπέρασμα ότι μειώνοντας το διοξείδιο του άνθρακα στην ατμόσφαιρα θα μπορούσαν να ελέγξουν την όποια πορεία και εξέλιξη του κλίματος. Για παράδειγμα, στη συμφωνία του Παρισιού για την κλιματική αλλαγή, προβλέπεται ο πολύ αμφίβολος στόχος συγκράτησης αύξησης της μέσης θερμοκρασίας του πλανήτη αρκετά κάτω από τους 2 βαθμούς κελσίου μέχρι το 2030. Και για την επίτευξη του αξιοπερίεργου πραγματικά αυτού στόχου θυσιάζονται κυβερνητικά προγράμματα, δαπανώνται τεράστια ερευνητικά κονδύλια δισεκατομμυρίων ευρώ και γενικά έρχονται τα πάνω-κάτω στο τρόπο λειτουργίας του κόσμου και της ζωής των ανθρώπων. Και είναι αυτή η επιστημονική ανωριμότητα και σύγχιση που αφήνει περιθώρια και δημιουργεί προϋποθέσεις για παραπλάνηση των πολιτών και πολιτική εκμετάλλευση με αποτέλεσμα η κλιματική αλλαγή να φιγουράρει πρώτη στην ατζέντα μεταξύ των κοινωνικών προτεραιοτήτων. Να γίνεται λιγότερο αντικείμενο επιστημονικής έρευνας και ουσιαστικού διαλόγου, και να αποτελεί περισσότερο θέμα πολιτικής αντιπαράθεσης και κοινωνικού συμβολισμού. Πολιτικές παρατάξεις και κόμματα σε κάθε ευρωπαϊκή χώρα μάχονται για να πείσουν ποιο είναι αυτό που κατορθώνει καλύτερα και πιο αποτελεσματικά να σταματήσει την κλιματική αλλαγή. Νομοθετικές πράξεις και πιεστικές συστάσεις και εντολές στους πολίτες να συμπεριφέρονται, να τρώνε, να κινούνται, και να κατοικούν κλιματικά έξυπνα με ότι αυτό μπορεί να σημαίνει και όπως ο καθένας το αντιλαμβάνεται. Να μην οδηγείτε, εκτός αν ηλεκτροκινείστε (θα σχολιαστεί ειδικότερα παρακάτω), να μην μετακινήστε με αεροπλάνο και άλλα πολλά που οι περισσότεροι άνθρωποι δεν έχουν την δυνατότητα, δεν θέλουν ή δεν θεωρούν απαραίτητο να εφαρμόσουν. Σχολικές απεργίες, κινητοποιήσεις και διαδηλώσεις, που σαν πρωτοβουλίες και δράσεις χαρακτηρίζουν τις σημερινές γενιές με τον ίδιο τρόπο που χαρακτήριζαν τις προηγούμενες. Δεν είναι σε αυτό το πρόβλημα, ούτε η διαφωνία. Άλλωστε η σκεπτόμενη, υποψιασμένη και ανήσυχη νεολαία είναι ζητούμενο κάθε προοδευτικής κοινωνίας. Εκείνο όμως που ξενίζει είναι πως φτάνει το θέμα της αμφιλεγόμενης κλιματικής αλλαγής να βρίσκεται στην κορυφή της ατζέντας της μαθητικής νεολαίας των ανεπτυγμένων κυρίως χωρών. Γιατί είναι σίγουρο ότι η διάσταση και σημασία που δίνουν αντίστοιχα στο θέμα της κλιματικής αλλαγής οι μαθητές σχολείων της Αφρικής, των περισσότερων χωρών της Ασίας και της Λατινικής Αμερικής, είναι ελάχιστη μέχρι ανύπαρκτη. Στις κορυφαίες θέσεις της ατζέντας τους βρίσκονται εκεί κοινωνικές προκλήσεις και προτεραιότητες που αφορούν στην δυνατότητα εκπαίδευσης, την παιδική εργασία, την απασχόληση/ανεργία, την ποιότητα της ιατρικής περίθαλψης, την παροχή νερού, την διάθεση τροφίμων, τις πολεμικές διενέξεις, την προφυγική κρίση, τις γεωπολιτικές αδικίες. Προκλήσεις και προβλήματα, που μαζί με τον ανερχόμενο εθνικισμό και ρατσισμό θα έπρεπε ίσως να βρίσκονται πολύ πιο πάνω από την κλιματική αλλαγή στην ατζέντα και της ευρωπαϊκής νεολαίας.

Είναι γνωστό στην γεωεπιστημονική κοινότητα αλλά και ευρύτερα, ότι οι αλλαγές του κλίματος της γης συνδέονται σε μεγάλο βαθμό με γεωδυναμικές τάσεις και εξελίξεις που προκαλούνται από τις τεκτονικές κινήσεις των λιθοσφαιρικών πλακών. Η γεωγραφική παρουσία, διαφοροποίηση και μεταβολή των κλιματικών συνθηκών χαρακτηρίζεται φαινομενικά από κυκλική περιοδικότητα και επανάληψη σε σχέση με τον γεωλογικό χρόνο. Πρόσφατη έρευνα προτείνει ότι πριν από 600-700 εκ χρόνια η γη ήταν πλήρως καλυμμένη από πάγους. Η τελευταία γεωλογικά τεκμηριωμένη περίοδος κλιματικής αλλαγής ξεκίνησε πριν περίπου 11.000 χρόνια οπότε και υπήρξε υποχώρηση και το λιώσιμο των παγετώνων που για 90.000 συνεχόμενα χρόνια κάλυπταν όλη την Σκανδιναβική χερσόνησο μαζί με τις Βαλτικές χώρες, τη Φινλανδία και τμήματα της Ρωσίας, Βρετανίας, Γερμανίας και Πολωνίας (συνημμένος χάρτης). Και είναι σίγουρο ότι δεν υπάρχει κάτι, κάποια συγκεκριμένη διαδικασία ή κάποιος άλλος τρόπος που μπορεί να σταματήσει την εξέλιξη αλλαγής κλίματος στον πλανήτη, αν ερχόμενοι στο σήμερα θεωρήσουμε ότι η γη διανύει περίοδο και βρίσκεται σε πορεία αύξησης της θερμοκρασίας της. Αυτό βέβαια που είναι σε θέση να κάνει σήμερα η ανθρωπότητα, σε αντίθεση με τις δυνατότητες που είχε στο μακρινό «γεωλογικό» και ιστορικό παρελθόν, είναι να προστατεύσει και να διασφαλίσει την καθημερινή ζωή των πολιτών, να θωρακίσει και να ενισχύσει την λειτουργική και κατασκευαστική αντοχή των υποδομών, και να προσαρμοστεί σταδιακά απέναντι σε πιθανές αλλαγές του κλίματος, σε σχέση με την διαχείριση και την αντιμετώπιση τυχών μεταβολών και νέων συνθηκών στο φυσικό, και όχι μόνον, περιβάλλον, κυρίως σε ότι αφορά σε φαινόμενα με «εν δυνάμει» καταστροφικές επιπτώσεις και συνέπειες. Περισσότερα χρήματα λοιπόν στην κατεύθυνση έγκαιρης πρόγνωσης, διαχείρισης και αντιμετώπισης φυσικών καταστροφών (σεισμών, ηφαιστειακών εκρήξεων, τσουνάμι και άλλων), με στόχο την άμεση προστασία των πολιτών. Είναι αυτές, οι φυσικές καταστροφές, που σήμερα  προκαλούν μεγάλες ζημιές, με τον οικονομικό και κοινωνικό ιστό να καταρρέουν και να συνθλίβονται από κάθε άποψη. Χρειάζονται λύσεις και παρεμβάσεις, εδώ και τώρα μακριά από την σημερινή πρακτική και μεθόδευση που επιδιώκει  πρώτα να σταματήσει την κλιματική αλλαγή και μετά να λύσει τα επείγοντα, συχνά καταστροφικά προβλήματα, που «εν τω μεταξύ» κοστίζουν ακόμη και ανθρώπινες ζωές. Καιρός λοιπόν να επαναθεωρηθεί η κοινωνική ατζέντα και να ξαναγραφεί στην κατεύθυνση των πραγματικών προκλήσεων που αντιμετωπίζει σήμερα ο κόσμος, με την κλιματική αλλαγή πολύ πιο πίσω από τη θέση που της δίνεται σήμερα.

Συμβαίνει επίσης η παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές με στόχο την ολοκληρωτική μετάβαση στην αποκαλούμενη «πράσινη» ενέργεια, να αποτελεί βασική επιλογή και επιδίωξη της επιστημονικής άποψης που θέλει με τον τρόπο αυτό να μειώσει τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα και μέσα από αυτό να σταματήσει την κλιματική αλλαγή, εφόσον βέβαια υφίσταταται κάτι τέτοιο, και με ότι αυτό συνεπάγεται και σημαίνει. Με τον σταδιακό, και όπως προβλέπεται πλήρη αποκλεισμό, χρήσης λιθανθράκων (π.χ. λιγνίτης) και υδρογονανθράκων (π.χ. πετρέλαιο), το βάρος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας πέφτει συνολικά στις ανανεώσιμες πηγές (π.χ. ήλιος, άνεμος, γεωθερμία). Με την ζήτηση και κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας διαρκώς αυξανόμενες, θα χρειαστούν χωρίς αμφιβολία τεράστιες κατασκευαστικές παρεμβάσεις εγκατάστασης ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών μονάδων. Την ίδια στιγμή η ηλεκτροκίνηση αυτοκινήτων, άλλων οχημάτων και των περισσότερων βιομηχανικών κύκλων απαιτεί ήδη την κατασκευαστική αύξηση μπαταριών λιθίου και ανοδικές τάσεις για περισσότερο ηλεκτρικό δυναμικό, με ορίζοντα τα επόμενα 20-30 χρόνια. Οι τεχνολογίες που απαιτούνται για την παραγωγική αξιοποίηση των ήπιων πηγών ενέργειας αλλά και την κατασκευή ηλεκτρικών αυτοκινήτων είναι στην πλειοψηφία τους νέες και καινοτόμες, και υποστηρίζονται απαραίτητα και απόλυτα από συγκεκριμένες ορυκτές πρώτες ύλες. Έρχονται έτσι στο κοιτασματολογικό και μεταλλευτικό προσκήνιο ορυκτά και μέταλλα που χαρακτηρίζονται κρίσιμα, όπως το λίθιο, το κοβάλτιο, ο γραφίτης, το βανάδιο, οι σπανιες γαιές, αλλά και τα πιο γνωστά όπως είναι το νικέλιο, ο χαλκός, το μαγγάνιο, ο μόλυβδος, το ασήμι και άλλα. Για τους μαγνήτες μιας ανεμογεννήτριας χρειάζονται για παράδειγμα μεγάλες ποσότητες των σπανίων γαιών νεοδύμιου και δυσπρόσιου. Ένα κανονικό αυτοκίνητο χρειάζεται 20 κιλά χαλκό, 4 κιλά νικέλιο, 10 κιλά ψευδάργυρο, 0 κιλά κοβάλτιο και 10 κιλά μόλυβδο. Οι αντίτοιχες ποσότητες για ένα ηλεκρικό αυτοκίνητο είναι 70 κιλά χαλκός, 46 κιλά νικέλιο, 17 κιλά ψευδάργυρος, 14 κιλά κοβάλτιο και 12 κιλά μόλυβδος. Είναι σαφές λοιπόν για να πετύχουν και να είναι εφικτοί και υλοποιήσιμοι οι στόχοι της «απανθράκωσης» και «ηλεκτροκίνησης» της κοινωνικής και οικονομικής ζωής, είναι απαραίτητη η πολλαπλάσια αύξηση εξόρυξης και παραγωγής των απαραίτητων ορυκτών πρώτων υλών. Όσοι ονειρεύονται ή αν θέλετε επιλέγουν να σταματήσουν την κλιματική αλλαγή στη βάση μείωσης των εκπομπων διοξειδίου του άνθρακα οφείλουν να δεχτούν την αύξηση λειτουργίας περισσότερων μεταλλείων σε ευρωπαϊκό έδαφος. Να αξιοποιηθούν δηλαδή στο έπακρο οι κοιτασματολογικές πηγές της Ευρώπης, η μεταποιητική βιομηχανία της οποίας ακροβατεί σε τεντωμένο σχοινί, αφού είναι σήμερα άκρως εξαρτώμενη από εισαγωγές των περισσότερων ορυκτών πρώτων υλών. Εξόρυξη όμως και μεταλλευτική παραγωγή που εμποδίζεται και ακυρώνεται σήμερα από τις ίδιες ομάδες ακτιβιστών, πολιτικές δυνάμεις και κυβερνήσεις που υποτίθεται ότι υποστηρίζουν τους κλιματικούς στόχους τους οποίους έτσι δεν πρόκειται ποτέ να πετύχουν.
Βαδίζουν συνεπώς οι κοινωνίες σήμερα σε ένα αντιφατικό δρόμο και εκ των πραγμάτων αυτοαναιρούνται με τον τρόπο που χειρίζονται και αντιμετωπίζουν τους στόχους που θέτουν. Από τη μια να σταματήσει η κλιματική αλλαγή και από την άλλη να κλείσουν όλα τα μεταλλεία. Και είναι σίγουρο ότι έτσι που εξελίσσεται η κατάσταση ούτε οι ανεμογεννήτριες που χρειάζονται θα μπορέσουν να εγκατασταθούν, ούτε τα 50 εκ προγραμματισμένα ηλεκτρικα αυτοκίνητα μέχρι το 2030 να κατασκευαστούν. Ο στόχος μιας ολοκληρωτικά ηλεκτροκίνητης κοινωνίας θα απαιτήσει τεράστιες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας (να σημειωθεί εδω και η αύξηση κατανάλωσης λόγω της ραγδαίας ανόδου του παγκόσμιου πληθυσμού), και είναι σχεδόν βέβαιο ότι κάτι τέτοιο δεν θα μπορέσει να υπάρξει ακόμη και αν όλες οι βουνοκορυφές, οι πεδιάδες, οι θάλασσες καλυφθούν και γεμίσουν ανεμογεννήτριες και φωτοβολταϊκά. Θα ανοιγει κανείς την πόρτα ή το παράθυρο του σπιτιού του και θα βλέπει μπροστά και δίπλα του ανεμογεννήτρια. Και τότε ίσως αλλάξει το τροπάριο και το περιεχόμενο της αντίδρασης. Σε 20-30 χρόνια, όχι μόνο δεν θα μιλάει κανείς για την κλιματική αλλαγή, αλλά θα την έχει ξεχάσει κιόλας!

Τι θα μείνει όμως όταν ο κύκλος κλείσει και η «φούσκα» σκάσει; Θα υπάρξει κάποιο θετικό αποτέλεσμα, μετά από όλη αυτή την «υστερική» κοινωνικο-οικονομική διαδρομή ακι πορεία, την πολιτική υποκρισία και εκμετάλλευση, τις τεράστιες δαπάνες, και κυρίως την χειραγώγιση πολιτών όλων των ηλικιών; Και ναι και όχι. Ναι γιατί η συζήτηση για την κλιματική αλλαγή συνέβαλλε στην μετάβαση σε νέες μορφές ενέργειας με ευεργετικές επιπτώσεις και οφέλη στην βιώσιμη διαχείριση του περιβάλλοντος, στην προώθηση και καθιέρωση της κυκλικής οικονομίας και στην παραγωγική αύξηση ορυκτών πρώτων υλών. Ναι, γιατί οι απαιτήσεις και ανάγκες για νέες τεχνολογίες και καινοτόμες παρεμβάσεις συμπαρέσυραν και συμπεριέλαβαν και άλλους κλάδους της βιομηχανίας , όπως είναι οι  λειτουργικές και πρακτικές δυνατότητες της τεχνικής νοημοσύνης, οι προοπτικές και η δυναμική της ανακύκλωσης, οι κάθε είδους ηλεκτρονικές εφαρμογές. Ναι, γιατί το θέμα της κλιματικής αλλαγής, έστω και μέσα από κινδυνολογικές προσεγγίσεις, καθώς και απλοποιημένες και μονοδιάστατες λογικές, κατόρθωσε να συσπειρώσει και να ενώσει πολιτικές ιδεολογίες, κυβερνητικά σχήματα και κοινωνικές πλειοψηφίες, κυρίως βέβαια του «δυτικού» κόσμου, όπου φυσικά το έδαφος είναι πιο «γόνιμο» απέναντι  στο καινούριο, το κάπως «εξωτικό» και στο άπιαστο. Όχι, γιατί λόγω της ανεξέλεγκτης εκμετάλλευσης που παρουσιάζεται, από κάθε άποψη και σε διάφορα επίπεδα, γίνεται αιτία προβολής και «διαφήμισης» αθέμιτων ομάδων, πρόσωπα των οποίων διεκδικούν ακόμη και το βραβείο Νόμπελ. Όχι, γιατί η κλιματική αλλαγή «κλέβει» και  κατέχει εικονικά την πρώτη θέση στη «δυτική» κοινωνική ατζέντα, τη στιγμή που άλλα καίρια και σοβαρά θέματα έπρεπε να προηγούνται με διαφορά, όπως για παράδειγμα ο πλανήτης να είναι ασφαλές και δίκαιο μέρος για να ζει κανείς, να δίνονται ίσες ευκαιρίες και δυνατότητες σε όλους, να υπάρχει σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, να εκλείψουν οι πόλεμοι και συρράξεις με ανθρώπους να σκοτώνουν ανθρώπους, να προστατεύεται ο κόσμος από κάθε μορφής καταστροφικά φαινόμενα. Όχι, γιατί ενδεχόμενο πισωγύρισμα και ακύρωση των κλιματικών πρωτοβουλιών θα σημαίνει ότι η ανθρωπότητα έχασε «εν τω μεταξύ» πολύτιμο χρόνο για να λύσει τα πραγματικά, συχνά υπαρξιακά, προβλήματα που αμτιμετωπίζει. 

Είναι φανερό και προκύπτει από τα παραπάνω ότι η ατζέντα της κλιματικής αλλαγής είναι «εικονική», δεν ανταποκρίνεται στη σημερινή πραγματικότητα και δεν παρακολουθεί την εξέλιξη ούτε αντιμετωπίζει αποτελεσματικά βασικές ανάγκες και προβλήματα. Κλιματικές αλλαγές συνέβαιναν πάντοτε και θα συνεχίσουν να συμβαίνουν. Δεν είναι αυτό το ζητούμενο. Η ένσταση βρίσκεται κυρίως στο γεγονός των τεράστιων μεγεθών που διατίθενται για τις σταματήσουμε, κάτι που δεν κατορθώσαμε να κάνουμε στο παρελθόν και δεν θα μπορέσουμε να το κάνουμε και τώρα. Αυτό που σιγουρα μπορεί να γίνει είναι η πιο αποτελεσματική και ασφαλέστερη πολιτική προστασία. Κάτι που ειναι εφικτό σήμερα εφόσον υπάρξει η απαραίτητη κοινωνικο-οικονομική υποστήριξη.

Μοιραζόμαστε όλοι τον ίδιο ουρανό. Έχουμε τα ίδια δικαιώματα πάνω στον πλανήτη. Απλά αντιλαμβανόμαστε και ζούμε την πραγματικότητα με διαφορετικό τρόπο.  

    





Πέμπτη, 28 Φεβρουαρίου 2019

Μεταλλευτικός «πυρετός» στην Φινλανδία των θαυμάτων


Στις αρχές της δεκαετίας του 2010, και πιο συγκεκριμένα στην περίοδο 2011-2015, η Φινλανδική οικονομία βρέθηκε μπροστά σε μια καθοδική πορεία, μαζί με την εμφανή παρουσία ανησυχητικών τάσεων και συχνών αναταράξεων. Μια σειρά από σχετικά μεγέθη «κτύπησαν κόκκινο», με πιο χαρακτηριστικές ενδείξεις αυτών της αύξησης του πληθωρισμού, της ανεργίας και του δημόσιου χρέους, και της μείωσης του ΑΕΠ. Σημαντικοί αναπτυξιακοί τομείς με σημαντική συμβολή στην παραγωγική οικονομία της χώρας καλούνταν να πάρουν δύσκολες και καθοριστικές αποφάσεις, αλλά και να βρουν λύσεις λειτουργικής, επιχειρησιακής και επιχειρηματικής βιωσιμότητας. Η «πατριωτική» Nokia, το «καμάρι» της φινλανδικής τεχνολογίας και καινοτομίας, ίσως η «πραγματική» σημαία της χώρας, βρέθηκε σε ελεύθερη πτώση, με την επακόλουθη πώληση της στην Microsoft να δημιουργεί αρνητικές επιπτώσεις στην ψυχολογία και την αυτοπεποίθηση των πολιτών. Γιατί είναι χαρακτηριστικό, κυρίως των χωρών του ευρωπαϊκού βορρά, ο πατριωτισμός και η λεγόμενη εθνική υπερηφάνεια να μην σχετίζονται μόνο με την ιστορία και τα σύμβολα, αλλά να ταυτίζονται  περισσότερο με την πετυχημένη επιχειρηματικότητα, τις υψηλές επιδόσεις και την διεθνοποιημένη παραγωγικότητα. Οι πολίτες θεωρούν τον εαυτό τους μέρος της παγκόσμιας φήμης και αποδοχής που τυγχάνουν οι δικές τους επιχειρήσεις όπως, Nokia για τους Φινλανδούς,  Volvo, Ericsson, Ikea για τους Σουηδούς και  Equinor ASA / Statoil για τους Νορβηγούς. Εταιρείες που ανεξάρτητα από το δημόσιο ή ιδιωτικό καθεστώς που τις διακρίνει αποτελούν διαχρονικούς πυλώνες παραγωγικής οικονομίας και απασχόλησης στην αναπτυξιακή διαδρομή των χωρών αυτών.

Το Φινλανδικό λοιπόν πολιτικό σύστημα, με την υποστήριξη, τη συμμετοχή και την συναίνεση των πολιτών, ανασκουμπώθηκε, επαναπροσδιόρισε στρατηγικές και επικαιροποίησε στόχους, αναδιοργάνωσε την δημόσια δίοικηση και μείωσε την γραφειοκρατία,  δημιούργησε ευνοϊκότερες συνθήκες για νέες επενδυτικές προκλήσεις και γενικά ξανασχεδίασε τον αναπτυξιακό χάρτη της χώρας. Ήδη από το 2016 κιόλας, όλες αυτές οι πρωτοβουλίες και κινήσεις άρχισαν να αντιστρέφουν την κατάσταση με φανερή την ανάταση της οικονομίας, με όλους τους σχετικούς δείκτες πλέον να παρουσιάζουν θετικές τάσεις και μετά το 2018 να φέρνουν την Φινλανδία στις κορυφαίες θέσεις παγκόσμιας κατάταξης σε πολλές κατηγορίες που αναφέρονται σε οικονομικά και κοινωνικά δεδομένα (http://www.stat.fi/tup/satavuotias-suomi/suomi-maailman-karjessa_en.html). Την ίδια περίοδο φρόντισε να επανακτήσει σε μεγάλο βαθμό την ιδιοκτησιακή κυριαρχία της Nokia. Και δεν είναι σήμερα η Φινλανδία μόνο μια χώρα με υψηλό δείκτη προσέλκυσης επενδύσεων (https://www.investinfinland.fi/-/study-finland-astounds-as-the-most-attractive-eu-country-for-fdi), αλλά ακόμη σύμφωνα με έκθεση των Ηνωμένων  Εθνών ζουν σε αυτή οι πιο ευτυχισμένοι άνθρωποι του κόσμου   (https://www.theguardian.com/world/2018/mar/14/finland-happiest-country-world-un-report). Ακόμη το εκπαιδευτικό σύστημα είναι παγκόσμια γνωστό και πολυφημισμένο για την αποτελεσματικότητα και τις επιδόσεις του, ενώ καλοδομημένο και λειτουργικό είναι και το σύστημα υγείας της χώρας. Σύστηματα που συνιστούν κεντρικούς πυλώνες ενός κοινωνικού κράτους όπου οι οικονομικές δραστηριότητες υπηρετούν κατά κύριο λόγο τις ανθρώπινες αξίες και το βιώσιμο περιβάλλον. Γι’ αυτό και η Φινλανδία κατέχει επίσης υψηλή θέση κατάταξης μεταξύ των πιο «πράσινων» χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.   

Σημαντική συμβολή στην ολική επαναφορά της Φινλανδικής οικονομίας, κεντρικό ρόλο και μεγάλη αναπτυξιακή αξία είχε και έχει η παραγωγική αξιοποίηση του ορυκτού πλούτου της χώρας. Στις διορθωτικές κινήσεις και την βιομηχανική επαναπλοήγηση που δρομολόγηθηκε η Φινλανδία υπενθύμησε και επανέλαβε σε όλους τους τόνους και για πολλοστή φορά ότι ήταν, είναι και θα περαμείνει χώρα μεταλλευτική. Μάλιστα σήμερα και στο μέλλον σε μεγαλύτερο βαθμό και κλίμακα, και σε κάθε περίπτωση  ολοκληρώνοντας τις μεταλλευτικές επενδύσεις με ταχύτερους ρυθμούς και διαδικασίες, και βέβαια πάντοτε με όρους και αρχές βιώσιμης ανάπτυξης. Δεν είναι τυχαίο λοιπόν ότι η Φινλανδία είναι η νούμερο ένα χώρα στον κόσμο σε ότι αφορά στην προσέλκυση μεταλλευτικών επενδύσεων (https://www.fraserinstitute.org/studies/annual-survey-of-mining-companies-2017).

Με τα 42 ενεργά μεταλλεία που διαθέτει είναι η μεγαλύτερη μεταλλευτική χώρα στην Ευρώπη και μια από τις σπουδαιότερες στον κόσμο (http://en.gtk.fi/export/sites/fi/ajankohtaista/viestintamateriaalit/geofoorumi/arkisto/geofoorumi 2 2018.pdf). Παράγει περισσότερο χρυσό από κάθε άλλη χώρα της Ευρώπης, αλλά κυριαρχεί και στην παραγωγή χρωμίου, νικελίου, χαλκού, ψευδαργύρου, παλλαδίου και πλατίνας. Ο ετήσιος τζίρος της μεταλλευτικής βιομηχανίας ανέρχεται συνολικά σε 10 εκ ευρώ. Η χώρα διαθέτει σύγχρονη και ευέλικτη μεταλλευτική στρατηγική που της επιτρέπει να προσαρμόζεται κάθε φορά σε νέες προκλήσεις και συνθήκες που προκύπτουν από την μεταβαλλόμενη ζήτηση και τις δυναμικές αλλαγές της μεταποιητικής βιομηχανίας. Η τρέχουσα εξέλιξη στην διαρκώς αυξανόμενη ζήτηση ορυκτών πρώτων υλών λιθίου, κοβαλτίου, γραφίτη και βαναδίου την βρίσκει έτοιμη να δημιουργήσει την δικές της αλυσίδες αξίας σε ότι αφορά στην παραγωγή μπαταριών λιθίου και ηλεκτρικών αυτοκινήτων, καθώς και στην ανάπτυξη των λεγόμενων «πράσινων» τεχνολογιών που υποστηρίζουν τα συστήματα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Η Φινλανδία κατόρθωσε στηριζόμενη στις δικές τις παραγωγικές δυνάμεις και αναπτυξιακές επιλογές να αλλάξει την όποια εύθραυστη οικονομική κατάσταση αντιμετώπισε, όχι απλά μόνο αλλάζοντας μερικώς δρόμο και κατεύθυνση, αλλά αντιστρέφοντας πλήρως τα δεδομένα για να επανέλθει πάλι σήμερα στην κορυφή. Η Φινλανδία είναι και αποτελεί πρώτυπο για όλες τις χώρες της Ευρώπης και αλλού, με παρόμοια χαρακτηριστικά σε ότι αφορά στο μέγεθος, τον πληθυσμό, τις πλουτοπαραγωγικές πηγές, την κλίμακα της οικονομίας και τις αναπτυξιακές δυνατότητες. Απαραίτητη προϋπόθεση βέβαια είναι να υπάρχουν στρατηγικές, σχέδια, επιλογές και αποφάσεις που εφαρμόζονται στην πράξη, κάτι που προφανώς δεν μπορεί να συμβεί χωρίς ορθολογισμό, πολιτική βούληση και κοινωνική συνοχή. Το Φινλανδικό λοιπόν "θαύμα" δεν είναι άπιαστο όνειρο και εικονική παραγματικότητα, αλλά αποτελεί εφικτό, εφαρμόσιμο και υλοποιήσιμο στόχο.  
                                    

-          «How to attract investors: Criticality of Information and Regulation», Mika Nykänen, Director General of Geological Survey of Finland
-          «Responsibly maximizing the value of Finnish minerals», Matti Hietanen, CEO of Finnish Minerals Group


Στη Φινλανδία λειτουργούν παραγωγικά 42 μεταλλεία και λατομεία.


Οι περιοχές και οι στόχοι κοιτασματολογικού ενδιαφέροντος βρίσκονται στο επίκεντρο νέων επενδύσεων
    

Μεταλλευτική παραγωγή και ορυκτές πρώτες ύλες συντονίζονται απο το Φινλανδικό Υπουργείο Οικονομίας


Συνέργεια εταίρων που δισφαλίζουν την παραγωγική δεινότητα της αλυσίδας αξίας των ορυκτών πρώτων υλών μπαταριών λιθίου από την εξπρυξη μέχρι την τελική χρήση


Δευτέρα, 31 Δεκεμβρίου 2018

Πολύτιμες και κρίσιμες ΟΠΥ διευρύνουν την μεταλλευτική αξία των ελληνικών κοιτασμάτων


Νέες αναπτυξιακές προκλήσεις

Δεν υπάρχει καμμία αμφιβολία ότι η ζήτηση για ορυκτές πρώτες ύλες (ΟΠΥ) τείνει διαρκώς αυξανόμενη πολλαπλασιαζόμενη (Παγκόσμια Τράπεζα) κατά μέσο όρο 4 φορές περίπου τον χρόνο. Σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη ο πληθυσμός της γης το 2100 θα ανέλθει στο 11 δις κάτι που παίζει κεντρικό ρόλο στην σταθερά αυξανόμενη κατανάλωση και ζήτηση ΟΠΥ. Για παράδειγμα κάθε άνθρωπος καταναλώνει 8 φορές περισσότερο χαλκό από ότι πριν 100 χρόνια, ενώ την ίδια περίοδο η παραγωγή χαλκού αυξήθηκε 34 φορές.    Από την άλλη πλευρά οι τρέχουσες ευρωπαϊκές στρατηγικές και πολιτικές γύρω κυρίως από προκλήσεις, στόχους και χρονοδιαγράμματα που αφορούν σε έξυπνες πόλεις, βιώσιμες κοινωνίες, στις κλιματικές δεσμεύσεις, στην πράσινη ενέργεια αλλά και την με ραγδαίους ρυθμούς διευρυνόμενη ηλεκτροκίνηση, όλα αυτά λοιπόν χρειάζονται τεχνολογίες που απαιτούν και  εξαρτώνται απόλυτα από την χρήση ΟΠΥ. Η ζήτηση και οι ανάγκες για νέες, κρίσιμες για την Ευρώπη ΟΠΥ, όπως  είναι τα πλατινοειδή μέταλλα, οι σπάνιες γαιές, το γκάλιο, το γερμάνιο, το ίνδιο, το αντιμόνιο, το βισμούθιο, έρχονται στο παραγωγικό προσκήνιο, ενώ ακόμη και άλλες παραδοσιακότερες επανέρχονται πιο δυναμικά από πλευράς αυξανόμενου βιομηχανικού ενδιαφέροντος με χαρακτηριστικά παραδείγματα τον χαλκό (να αναφέρω εδώ ότι κάθε ηλεκτρικό αυτοκίνητο χρησιμοποιεί 25 κιλά χαλκού λαμβάνοντας την ίδια στιγμή υπόψη τις προβλέψεις ότι το 2020 θα φθάσουν να πωλούνται 10 εκ ηλεκτρικών οχημάτων και το 2030 100 εκ), το νικέλιο, ο λευκόλιθος, που προέρχονται από ΟΠΥ που διαθέτει η χώρα μας. Για την κατασκευή για παράδειγμα μπαταριών λιθίου που είναι απαραίτητες για τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα και τα έξυπνα κινητά τηλέφωνα, χρειάζονται ΟΠΥ λιθίου, κοβαλτίου, γραφίτη, μαγγανίου, βαναδίου,κασσιτέρου, καθώς και των προαναφερόμενων χαλκού και νικελίου, που εξελίσσονται σε στρατηγικά ορυκτά και μέταλλα και βέβαια χωρίς την άμεση κοιτασματολογική τους εξόρυξη και μεταλλευτική τους παραγωγή, κυρίως από το ευρωπαϊκό έδαφος και υπέδαφος, δεν θα μπορέσουμε ποτέ να υλοποιήσουμε ή ακόμη να πλησιάσουμε τους κοινωνικούς στόχους που έχουν τεθεί για νέες μορφές ενέργειας και βιομηχανίες χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Σε κάθε περίπτωση η εντατικοποίηση της κοιτασματολογικής έρευνας για νέα αποθέματα ΟΠΥ, η έναρξη εξόρυξης βεβαιωμένων κοιτασμάτων, αλλά και η βιωσιμότητα παραγωγικής λειτουργίας ενεργών μεταλλείων, αποτελούν σήμερα αναπτυξιακό μονόδρομο.

Κοιτασματολογικός προορισμός η Ελλάδα

Η Ελλάδα είναι διαχρονικά μεταλλευτική χώρα στη βάση ενός δυναμικού παραγωγικού κεφαλαίου μεταλλικών ορυκτών (θυμίζω το αλουμίνιο, το νικέκιο, τα βασικά μέταλλα), βιομηχανικών ορυκτών (όπως ο λευκόλιθος, περλίτης, μπεντονίτης, και άλλα) και διακοσμητικών ορυκτών και δομικών λίθων όπως είναι τα μάρμαρα. Στις νέες συνθήκες που δημιουργούνται σε παγκόσμια και ευρωπαϊκή κλίμακα, η χώρα πρέπει να είναι παρούσα, δεδομένου του ευνοϊκού γεωλογικού και μεταλλογενετικού περιβάλλοντος που την χαρακτηρίζει, αφού το λεγόμενο μεταλλογενετικό τόξο της Τηθύος (ονομάζεται και Καρπαθο-Βαλκανικό) στο οποίο ανήκει και εντάσσεται, συνιστά μαζί με τα αντίστοιχα στη Σκανδιναβία και την Ιβηρική χερσόνησο την τρίτη σε αριθμό σημαντικότερη κοιτασματολογική περιφέρεια της Ευρώπης. Συγκεκριμένα,
·       Το μεταλλογενετικό περιβάλλον των ορογενετικών μαγματικών τόξων, όπως για παράδειγμα είναι το ελληνικό, και ο συνδυασμός πολυμεταλλικών / πορφυρικών / επιθερμικών τύπων που παράγει, διαμορφώνουν ευνοϊκές  συνθήκες για τον εντοπισμό πλούσιων και δυναμικών κοιτασμάτων χρυσού και κρίσιμων μετάλλων όπως το ίνδιο, το βισμούθιο, το γερμάνιο, το αντιμόνιο, τα πλατινοειδή.
·       Η γεωτεκτονική χώρο-χρονική εξέλιξη της Μακεδονίας και Θράκης αλλά και της ευρύτερης Βαλκανικής, συνιστά ένα ιδιαίτερα δυναμικό μεταλλογενετικό σύστημα ικανό να αποθέσει χρυσοφόρα πολυμεταλλικά (Pb-Zn-Au-Ag, Cu-Au, Au) κοιτάσματα παγκόσμιας κλάσης.
·       Η αξιοποίηση της μεταλλογενετικής ερμηνείας στον καθορισμό χωροχρονικά και γεωδυναμικά ελεγχόμενων τύπων αποτελεί βασικό δείκτη και παράμετρο για την βιώσιμη εκμετάλλευσή τους.

Η συνολική μεταλλευτική αξία στα γνωστά ελληνικά κοιτάσματα Ni, Cr, Pb, Zn, Au, Ag, Cu, Mo, W, Mn, Sb υπολογίζεται σε 80 δις ευρώ. Η συνολική μικτή αξία του μεταλλικού περιεχομένου στις Σκουριές, Ολυμπιάδα, Στρατώνι, Σάπες, Πέραμα και Καστοριά προσεγγίζει τα 28 δις (Αρβανιτίδης και Παπαβασιλείου, 2011). Συνολικά βέβαια και δυναμικά αποθέματα χρυσού ανέρχονται σε περίπου 420 τόνους. Ένα πολύ μικρό μέρος της αξίας αυτής αξιοποιείται σήμερα παραγωγικά. Τα δυναμικά αποθέματα που φιλοξενούντα στις υπάρχουσες μεταλλευτικές αλλά και σε νέες περιοχές κοιτασματολογικού ενδιαφέροντος, συχνά με την παρουσία αυξημένων συγκεντρώσεων κρίσιμων ΟΠΥ, είναι σε θέση να πολλαπλασιάσουν τα προαναφερόμενα οικονομικά μεγέθη. Με βάση τα αποθέματα και το μεταλλικό περιεχόμενο σε χρυσό, άργυρο, χαλκό, μόλυβδο και ψευδάργυρο η Β. Ελλάδα είναι από τις πλουσιότερες κοιτασματολογικές περιφέρειες της Ευρώπης και αποτελεί σταθερή μεταλλευτική πηγή για την βιώσιμη ανάπτυξη της χώρας. Είναι φανερό ότι ο ελληνικός ορυκτός πλούτος είναι σε θέση να συμβάλλει καθοριστικά στην κατεύθυνση εντατικότερης και αποτελεσματικότερης εκμετάλλευσης ενδοευρωπαϊκών πηγών μη/ενεργιεακών ορυκτών πρώτων υλών.

Σύμφωνα με στοιχεία της Ελληνικός Χρυσός τα συνολικά δυναμικά αποθέματα στις Σκουριές ανέρχονται σε 289,3 εκ.τον. με 0,58 γρ./τον. χρυσός και 0,43 % χαλκός που αντιστοιχούν σε 5,4 εκ. ουγγιές χρυσού και 1,2 εκ. τον. χαλκού. Τα βέβαια αποθέματα είναι 125,7 εκ. τον. με  0,77 γρ./τον. χρυσό and 0,51 % χαλκό που αντιστοιχούν σε 3,8 εκ. ουγγιές χρυσού και 776.000 τόνους χαλκού. Στην Ολυμπιάδα τα συνολικά αποθέματα υπολογίζονται σε 14,7 εκ.τον., με 8,1 γρ./τον. χρυσό, 137 γρ./τον. άργυρο, 4,7 % μόλυβδο και 6,2 % ψευδάργυρο.. Τα αντίστοιχα μεταλλικά αποθέματα είναι 3,8 εκ. ουγγιές χρυσός, 64,9 εκ. ουγγιές άργυρος, 685.000 τόνοι μόλυβδος και 911.000 τόνοι ψευδάργυρος. Τα σημερινά αποθέματα στις Μαύρες Πέτρες εκτιμώνται 700.000 τόνοι με 178 γρ./τον. άργυρο, 6,9% μόλυβδο και 9,3% ψευδάργυρο. Τα βεβαιωμένα αποθέματα είναι 581.000 τόνοι με 161 γρ./τον. άργυρο, 6,2% μόλυβδο και 8,3% ψευδάργυρο.    

Η γεωλογική όμως αυτή κληρονομιά και η «εν δυνάμει» αναπτυξιακή παρακαταθήκη που προκύπτει, παραμένουν αναξιοποίητες αν δεν υπάρξουν συγκεκριμένες στρατηγικές επιλογές και σταθερή, αλλά και συνάμα προοδευτική προγραμματική πορεία, στη βάση συστηματικής κοιτασματολογικής έρευνας και αυξανόμενα διευρυμένης μεταλλευτικής παραγωγής. Σε μια γρήγορη αρχική προσέγγιση από την πλευρά μου θα έβλεπα 4 βασικές ενέργειες,  πρακτικές και δράσεις.
1.     Έρευνα για την αύξηση των αποθεμάτων ενεργών μεταλλείων ώστε να υπάρξει μεταλλευτική ή κοιτασματολογική επέκταση της παραγωγικής τους ζωής.
2.     Έρευνα στο περιβάλλον ενεργών μεταλλείων για περαιτέρω διεύρυνση του αποθεματικού δυναμικού σε μια προοπτική συνέχισης της παραγωγικής δραστηριότητας, καθώς και κοιτασματολογική διερεύνηση παρουσίας αξιοποιήσιμων κρίσιμων (ΟΠΥ).
3.     Έρευνα ιστορικών ή γνωστών από το νεώτερο παρελθόν μεταλλευτικών περιοχών (αποκαλούνται ευρύτερα Brownfields σε διαφοροποίηση από τα Greenfields) π.χ. οι ΔΜΧ της χώρας στη βάση της επαναξιολόγησης τους που πραγματοποιήθηκε πριν ορισμένα χρόνια από αρμόδια επιτροπή του Υπουργείου, λαμβάνοντας υπόψη τις διεθνείς εξελίξεις και δεδομένα που καταγράφονται και ισχύουν σήμερα.
4.     Έρευνα σε περιοχές κοιτασματολογικού ενδιαφέροντος όπως έχουν προσδιοριστεί από τις μελέτες και τα έργα που κυρίως πραγματοποίησε το ΙΓΜΕ.       

Πέρα και τις βάσιμες ενδείξεις ότι το περιβάλλον των γνωστών πολυμεταλλικών κοιτασμάτων των βωξιτών, των λατεριτών, του λευκολίθου, των διαφόρων λατομείων βιομηχανικών ορυκτών και μαρμάρων,  αποτελεί σε κάθε περίπτωση βιώσιμη  και «πλουτοπαραγωγική πηγή» ΟΠΥ, ικανή να αυξήσει σημαντικά τα σημερινά γνωστά αποθέματα, υπάρχουν στην περίπτωση των μεταλλικών ορυκτών  δυνατότητες για συστηματικότερη έρευνα και σε άλλες περιοχές κοιτασματολογικού ενδιαφέροντος στην Β. Ελλάδα, όπως προκύπτει από προηγούμενες έρευνες του ΙΓΜΕ (Αρβανιτίδης, 2010 και 2011). Μεταξύ αυτών χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι,
·       η ζώνη λειμωνιτικών εμφανίσεων χρυσού στον ορεινό όγκο Αγκίστρου – Βροντούς – Μενοικίου, στις Σέρρες και Δράμα
·       τα πορφυρικά συστήματα χαλκού- χρυσού της ευρύτερης περιοχής Ποντοκερασιάς – Γερακαριού – Βάθης – Μυλοχωρίου – Δροσάτου (Κιλκίς)
·       η δυναμική πολυμεταλλική παρουσία μικτής θειούχου μεταλλοφορίας στην ζώνη Φαρασινού – Συκιδίων στην Δράμα, αλλά και Πολυκάστρου στο Κιλκίς
·       οι νέοι στόχοι εντοπισμού επιθερμικού χρυσού σε μεταλλοφόρες δομές των περιοχών Κίρκης και Πεύκων στον Έβρο

Καινοτόμες τεχνολογίες κοιτασματολογικής έρευνας

Κοινός παρανομαστής και βασικές προϋποθέσεις στην υλοποίηση των 4 αυτών ερευνητικών παρεμβάσεων είναι.
·       Το γεγονός ότι η κοιτασματολογική έρευνα είναι σήμερα αποτελεσματικότερη και πιο αποδοτική στη βάση εφαρμογής έξυπνων μεθόδων και καινοτόμων τεχνολογιών. Την περίοδο αυτή με την συμμετοχή από πλευράς Ελλάδας, του Ελληνικού Χρυσού, αφού συγκεκριμένες πιλοτικές δοκιμές πραγματοποιούνται σχετικά στο κοίτασμα και το μετάλλευμα του μεταλλείου Μαύρων Πετρών στη Στρατονίκη και το Στρατώνι, ερευνητική ομάδα με εταίρους απο Σουηδία, Φινλανδία, Πολωνία, Τσεχία, Βουλγαρία, Κύπρο και άλλους υλοποιεί ευρωπαϊκό έργο X-Mine στο πλαίσιο και στη βάση του οποίου, με την δυαδική τεχνολογική χρήση αισθητήρων ακτίνων-Χ γίνονται αναλύσεις πυρήνων γεωτρήσεων και βελτιώνεται η διαδικασία εμπλουτισμού σε άμεση και σχεδόν πραγματική σχέση με τον παραγωγικό χρόνιο, με αποτέλεσμα την ασφαλέστερη εξορυκτική λειτουργία, καλύτερες συνθήκες εργασίας και αποτελεσματικότερη διαχείριση των μεταλλευτικών αποβλήτων (X-MINE Project-Real-Time Mineral X-Ray Analysis for Efficient and Sustainable Mining).
·       Ο στόχος της κοιτασματολογικής έρευνας να είναι o εντοπισμός κοιτασμάτων σε βαθύτερα τμήματα του υπεδάφους (>500 μέτρων), τόσο στις ενεργά μεταλλευτικές περιοχές, όσο και στις περιοχές κοιτασματολογικού ενδιαφέροντος. Υπάρχουν σήμερα για παράδειγμα γεωφυσικές μέθοδοι που τρυπάνε το γεωλογικό/κρυσταλλικό υπόβαθρο και μεταφέρουν στην επιφάνεια κοιτασματολογικές πληροφορίες από μεγάλα βάθη, όπως επίσης υπάρχουν ερμηνευτικά μοντέλλα που απεικονίζουν τρισδιάστατα την γεωμετρική παρουσία και εξέλιξη σε βάθος «χαρτογραφημένων» μεταλλλοφόρων σωμάτων.
·       Πρόσθετη διάσταση που πρέπει να λάβει υπόψη της η κοιτασματολογική έρευνα είναι το γεγονός ότι στη βάση καινοτόμων τεχνολογιών και νέων μεθόδων εμπλουτισμού και μεταλλουργίας που υπάρχουν σήμερα, ακόμη και χαμηλότερες μεταλλικές περιεκτικότητες μπορούν να χαρακτηριστούν κοιτασματολογικά εκμεταλλεύσιμες. Και βέβαια αυτό συνεπάγεται ότι ο στόχος πλέον δεν είναι τα 2-3 πλούσια μέταλλα, αλλά και τα συνοδά που ενδεχομένως συμπεριλαμβάνονται και τα οποία μπορεί μάλιστα να έχουν και μεγαλύτερη μεταλλευτική αξία. Ένα κοίτασμα νικελίου, όπως είναι οι λατερίτες ης ΛΑΡΚΟ, μπορεί για παράδειγμα να περιέχει εκμεταλλεύσιμες αν και σχετικά χαμηλές συγκεντρώσεις κοβαλτίου σε σχέση με την μεγάλη ζήτηση και τις υψηλές τιμές που παρουσιάζει σήμερα (Alves Dias P., Blagoeva D., Pavel C., Arvanitidis N., 2018). Η ζήτηση για το κοβάλτιο προβλέπεται να αυξάνεται κατά 14,5% τον χρόνο μέχρι το 2027 ( Roskill: Cobalt Demand in Batteries Set to Grow at 14.5% py to 2027).  Βρισκόμαστε λοιπόν σε περιόδους που η αυξανόμενη ζήτηση συμπίπτει χρονικά με κοιτάσματα χαμηλών περιεκτικότητων. Από πλούσια κοιτάσματα και σχετικά μικρού κόστους κοιτασματολογική έρευνα στα προηγούμενα χρόνια καλούμαστε σήμερα μέσα από σαφώς πιο ακριβή κοιτασματολογική έρευνα να δημιουργήσουμε προοπτική οικονομικότητας σε φτωχά κοιτάσματα. Νέα μεταλλευτική πρόκληση αποτελεί επίσης η δυναμική οικονομικότητα μετάλλων που συνοδεύουν βασικούς κοιτασματολογικούς τύπους όπως για παράδειγμα, η ενδεχόμενη παρουσία σπανίων γαιών και γαλλίου στα κοιτάσματα αλουμινίου, παλλαδίου στα πεοφυρικά χαλκού, ινδίου και γερμανίου στα πολυμεταλλικά θειούχα. Όλη αυτή η εξέλιξη οδηγεί στην ανάγκη ανάπτυξης νέων τεχνολογιών και διεπιστημονικών μεθόδων κοιτασματολογικής έρευνας.
·       Στις βασικές επιδιώξεις της κοιτασματολογικής έρευνας πρέπει να περιλαμβάνεται ο διαδικαστικός έλεγχος και διαχείριση σε όλη την πορεία, στάδια και εξέλιξη της παραγωγικής αλυσίδας αξίας κάθε ΟΠΥ, με βασικό στόχο την μείωση έως και ολοκληρωτική απουσία μεταλλευτικών αποβλήτων μέσα από καινοτόμο εφαρμογή βέλτιστων πρακτικών εντοπισμού και εξόρυξης, αλλά φυσικά μέσα από την ανακλυκλωση και επαναξιοποίηση τους στη βάση της κυκλικής οικονομίας που επίσης αποτελεί στρατηγική ευρωπαϊκή επιλογή. Αυτό περιλαμβάνει και τα ιστορικά μεταλλευτικά απόβλητα, που σε αρκετές περιπτώσεις αποτελούν «εν δυνάμει» δευτερογενείς κοιτασματολογικές πηγές κρίσιμων και στρατηγικών ΟΠΥ.  
·       Η τήρηση των αρχών βιωσιμότητας και υπεύθυνης εξόρυξης αποτελούν οδηγό και απαραίτητη προϋπόθεση για κάθε πρωτοβουλία κοιτασματολογικής έρευνας και παραγωγικής αξιοποίησης των ΟΠΥ. Στη κατεύθυνση αυτή οφείλει επίσης να λειτουργεί κάθε διαδικασία που αφορά στην στρατηγική επιλογή μεταλλευτικών χρήσεων γης και προώθηση της εξορυκτικής αξιοποίησης τους.

Βιβλιογραφία και διαδυκτιακή σύνδεση

Αρβανιτίδης Ν., 2010: Βιώσιμα κοιτάσματα μεταλλικών ορυκτών στην Μακεδονία και Θράκη, ΟΙ ΘΗΣΑΥΡΟΙ ΤΗΣ « ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ», ΗΜΕΡΙΔΑ ΕΞΠΡΕΣ – ΣΜΕ, ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, 29 ΜΑΙΟΥ, 2010.

Arvanitidis N., 2011: Sustainable development opportunities for Greek metallic minerals, MINERAL RESOURCES IN GREECE A HIDDEN WEALTH, 1ST INTERNATIONAL CONFERENCE, April 5, 2011, Athens

Αρβανιτίδης Ν. & Παπαβασιλείου Κ., 2011: Ελληνικός Ορυκτός Πλούτος-Νέες αναπτυξιακές δυνατότητες για βιώσιμες & παραγωγικές επενδύσεις, Έκδοση ΙΓΜΕ.

Alves Dias P., Blagoeva D., Pavel C., Arvanitidis N., 2018: Cobalt: demand-supply balances in the transition to electric mobility. Technical report by the Joint Research Centre (JRC), the European Commission’s science and knowledge service. EUR 29381 EN.