Δευτέρα, 3 Αυγούστου 2020

ΤΟ ΝΤΑΜΑΡΙ ΤΟΥ ΠΑΡΑΔΕΙΣΟΥ

Δημήτρης Κ. Κωνσταντινίδης, Δρ. Οικονομικής Γεωλογίας

Εισαγωγή
Ένα σημαντικό πρόβλημα που αντιμετωπίζει η εξορυκτική βιομηχανία ορυκτών πρώτων υλών είναι η αποκατάσταση του χώρου, μέσα στον οποίο γίνεται η εκμετάλλευση, κυρίως η επιφανειακή, αφού κάθε εκσκαφή αφήνει μια μεγάλη τρύπα στο έδαφος. Στην καλύτερη περίπτωση προκαλεί αισθητική όχληση.  
Ωστόσο υπάρχουν πολλοί τρόποι για να αποκαταστήσουμε μια κοιλότητα, που «ξεμένει» στη γη μετά την εξόρυξη. Πριν 11 χρόνια η Post-Mining Alliance δημοσίευσε το βιβλίο της Georgina Pearman «Τα 101 πράγματα που μπορεί να κάνεις με μια τρύπα στη γη»1, όπου περιγράφονται 101 έξυπνοι τρόποι για μια βιώσιμη αποκατάσταση τέτοιου χώρου. Από αυτό το βιβλίο άδραξα την ιδέα να παρουσιάσω εδώ το καλύτερο ίσως παράδειγμα της αναγέννησης ενός χώρου μετά την εξόρυξη, όπου από ένα «νταμάρι» αργιλοπυριτικού υλικού προέκυψαν οι Κήποι της Εδέμ, ένας «παράδεισος» στη γη και ένας πραγματικός θρίαμβος κοινωνικής και οικονομικής επιτυχίας.
ΟΙ ΚΗΠΟΙ της Εδέμ    
Η ιδέα για δημιουργία ενός μεγάλου συγκροτήματος αφιερωμένου στη φύση άρχισε πριν ακόμα κλείσει το λατομείο, η εκμετάλλευση του οποίου διάρκεσε 160 χρόνια. Το λατομείο βρισκόταν 5 χλμ. μακριά από την πόλη St Austell της Κορνουάλης (Εικ. 1).


Εικ. 1: Η γεωγραφική θέση του λατομείου St Austell (σημερινοί Κήποι της Εδέμ). Πηγή: Google maps.

Το λατομείο έμοιαζε με αυτό που συνήθως αποκαλούμε σεληνιακό τοπίο, όπως φαίνεται ξεκάθαρα στη Φωτ. 1. 


Φωτ. 1ː Το «σεληνιακό τοπίο»  του λατομείου πριν την έναρξη των εργασιών του Έργου της Εδέμ Πηγήː https://search.creativecommons.org/

Ο σχεδιασμός του έργου ξεκίνησε το 1996, ενώ η κατασκευή του δυο χρόνια αργότερα. Οι Κήποι της Εδέμ άνοιξαν τις πόρτες τους για το κοινό στις 17 Μαρτίου του 2001.  Έκτοτε τους επισκέφθηκαν πάνω από 26 εκατ. άνθρωποι. Τον Αύγουστο του 2002 ξεκίνησαν τα περίφημα μουσικά φεστιβάλ του με συναυλία του ροκ συγκροτήματος Pulp, ενώ αργότερα φιλοξενήθηκαν, μεταξύ άλλων, και οι Oasis, η Amy Winehouse (1983-2011), ο Paolo Nutini και οι Muse. 
Οι Κήποι της Εδέμ αποτελούνται από δύο τεράστια οικοδομήματα που συγκροτούνται από διασυνδεδεμένους κυψελοειδείς θόλους με προστατευτικά περιβλήματα (Φωτ. 2). Σε αυτά φιλοξενούνται 135.000 φυτά, που αντιπροσωπεύουν διάφορα οικοσυστήματα της παγκόσμιας χλωρίδας.


Φωτ. 2ː Πανοραματική άποψη των Κήπων της Εδέμ με τους τεράστιους κυψελοειδείς θόλους και τα
χιλιάδες είδη φυτών. Πηγή: https://search.creativecommons.org/

Τα μεγαλύτερα οικοδομήματα/οικοσυστήματα είναι:
1.     Το Τροπικό οικοσύστημα που καλύπτει 3,9 στρέμματα, ενώ έχει ύψος 55μ, πλάτος 100μ  και μήκος 200 μέτρα. Φιλοξενεί τροπικά φυτά, όπως μπανανόδενδρα, καφέ, καουτσούκ, γιγαντιαία μπαμπού και αμέτρητα άλλα είδη (Φωτ.3), ενώ διατηρείται σε τροπική θερμοκρασία και υγρασία, και
2.     Το Μεσογειακό «σπίτι» που καλύπτει 1,6 στρέμματα, ενώ έχει ύψος 35μ, πλάτος 65μ και μήκος 135 μέτρα. Στεγάζει φυτά της μεσογειακής ζώνης, όπως ελιές, αμπέλια, πορτοκαλιές, λεμονιές, κ.α., αλλά και διάφορες φιγούρες (Φωτ. 4).
Πρόκειται για τα μεγαλύτερα θερμοκήπια του κόσμου, μέσα στα οποία ο επισκέπτης θα συναντήσει τη χλωρίδα ολόκληρου του πλανήτη. Οι υπαίθριοι κήποι (εκτός οικοδομημάτων) αντιπροσωπεύουν τις εύκρατες περιοχές της υφηλίου με φυτά όπως τσάι, λεβάντα, λυκίσκο, κάνναβη και ηλιοτρόπια, καθώς και τοπικά είδη χλωρίδας. 


Φωτ. 3ː Μικρό τμήμα του τροπικού δάσους της Εδέμ με τα χαρακτηριστικά εξαγωνικά πάνελ. Πηγή: https://search.creativecommons.org/


Φωτ. 4ː Τμήμα του Μεσογειακού οικοσυστήματος, όπου μαινάδες χορεύουν μέσα στους αμπελώνες. Πηγή: https://search.creativecommons.org/

Οι καλυμμένοι θόλοι κατασκευάστηκαν από σωληνοειδή χάλυβα με εξωτερική επένδυση από κυρίως εξαγωνικά πάνελ κατασκευασμένα από θερμοπλαστικό ETFE (Ethylene tetrafluoroethylene), που έχει υψηλή αντοχή τόσο στη διάβρωση, όσο και σε μεγάλο εύρος θερμοκρασιών (Φωτ. 3). Το θερμοπλαστικό υλικό προτιμήθηκε από το γυαλί, που θα ήταν πιο βαρύ και ιδιαίτερα επικίνδυνο σε περίπτωση ατυχήματος (σπασίματος).
Ο ΠΥΡΗΝΑΣ
Ο λεγόμενος Πυρήνας είναι η τελευταία προσθήκη στις εγκαταστάσεις της Εδέμ που εγκαινιάσθηκε το Σεπτέμβρη του 2005. Πρόκειται για ένα εκπαιδευτικό κέντρο, που περιλαμβάνει αίθουσες διδασκαλίας και εκθεσιακούς χώρους, οι οποίοι έχουν σχεδιαστεί για να μεταδώσουν το κεντρικό μήνυμα της Εδέμ, δηλ. τη σχέση μεταξύ ανθρώπων, φυτών και φυσικών πόρων, στα πλαίσια της αειφόρου ανάπτυξης. Η οροφή του Πυρήνα (Φωτ. 5) φτιάχτηκε από καθαρό χαλκό. Ο χαλκός είναι βέβαια σχετικά ακριβός για μια στέγη, αλλά είναι υλικό ανθεκτικό, ελαστικό, εντελώς αδιάβροχο και με  μεγάλη διάρκεια ζωής. Επίσης, ο χαλκός είναι, εκτός από το χρυσό, από τα πιο αναγνωρίσιμα μέταλλα. Επιπλέον, σταδιακά η στέγη θα γίνει πράσινη (λόγω της οξείδωσης του χαλκού) και θα βρίσκεται σε αρμονία με το περιβάλλον, αφού η πράσινη σκεπή θα μοιάζει με τη φυλλωσιά ενός δέντρου.


Φωτ. 5ː Το εκπαιδευτικό κέντρο του «Πυρήνα» με τη στέγη από ατόφιο χαλκό.  Πηγή: https://search.creativecommons.org/

Μαθαίνω πηγαίνοντας εκεί που πρέπει να πάω2
Εκτός από την καινοτομία στην αποκατάσταση μιας τεράστιας εξορυκτικής τρύπας της γης, ο επισκέπτης των Κήπων της Εδέμ:
1.   Θα μάθει ότι τα τροπικά δάση καλύπτουν το 5% της επιφάνειας του  πλανήτη και είναι ζωτικής σημασίας για τον έλεγχο της θερμοκρασίας της γης, αφού απορροφούν το CO2, ενώ δημιουργούν και πολλές βροχές.
2.   Θα εξερευνήσει ένα χαμένο κόσμο, ανάλογο του Ιντιάνα Τζόουνς ή του Ιουρασικού Πάρκου, όπου θα δει μια απίστευτη ποικιλία φυτών και θα αισθανθεί, όσο πουθενά αλλού, τη σχέση του με αυτά.
3.   Θα περπατήσει πάνω σε γέφυρες δεμένες με σχοινιά, σε μονοπάτια με ατμούς από τη τροπική ζέστη και υγρασία, θα περιπλανηθεί γύρω από καλύβες από μπαμπού  και έναν πραγματικό καταρράκτη (Φωτ. 6).
4.    Θα ανεβεί στο Τροπικό Παρατηρητήριο (Φωτ. 7), όπου θα απολαύσει μια εντυπωσιακά πανοραμική θέα του τροπικού δάσους της Εδέμ. Τα σκαλοπάτια μέχρι την πλατφόρμα του παρατηρητήριου είναι από πλέγμα για να βλέπει κανείς κάτω από τα πόδια του σε κάθε του βήμα. Η σκάλα που κουνιέται είναι απόλυτα ασφαλής!


Φωτ. 6: Ο καταρράκτης στο  τροπικό οικοσύστημα. Πηγή: https://search.creativecommons.org/


Φωτ. 7: Το παρατηρητήριο στο τροπικό οικοσύστημα. Πηγή: https://search.creativecommons.org/


Μετά θα ακούσει και θα δει πώς φτιάχτηκαν 83.000 τόνοι εδάφους για να φιλοξενήσουν πάνω από 135.000 φυτά. Εάν είναι παιδί, θα ενθουσιασθεί  πάνω στη γέφυρα με τα σύννεφα («εκρήξεις» ατμού). Σίγουρα θα απολαύσει ένα καφέ, με ή χωρίς σνακ, στα ξύλινα τραπέζια κάτω από τα δένδρα ή κάτω από τη στέγη από χαλκό και τέλος θα κοιτάξει για πολλή ώρα τον Άνθρωπο WEEE (Waste electrical and electronic equipment), μέχρι να συνειδητοποιήσει ότι είναι φτιαγμένος από απορρίμματα ηλεκτρικών και ηλεκτρονικών μηχανών, έχει ύψος 7 μέτρα και ζυγίζει 3,3 τόνους, που αντιστοιχούν στη μέση ποσότητα ηλεκτρονικών προϊόντων που κάθε ένας από εμάς πετάμε κατά τη διάρκεια της ζωής μας (Φωτ. 8).


Φωτ. 8: Ο «άνθρωπος» από ηλεκτρικά και ηλεκτρονικά απορρίμματα. Πηγή: https://search. creativecommons.org/

Θα πεισθεί ότι το συγκρότημα της Εδέμ έφερε τεράστιες οικονομικές και κοινωνικές αλλαγές στην περιοχή, αφού η επισκεψιμότητα του ξεπερνά το ένα εκατομμύριο το χρόνο και αποτελεί την κινητήρια δύναμη του τουρισμού της. Γιατί οι Κήποι της Εδέμ είναι από τα πιο χαρακτηριστικά έργα του γεωτουρισμού, μιας μορφής προσέλκυσης  ντόπιων και αλλοδαπών επισκεπτών που αρχίζει να διαδίδεται σε όλο τον κόσμο. ‘Ύστερα από το κλείσιμο του για 3 μήνες λόγω της υγειονομικής κρίσης του COVID-19, ξανάνοιξε τις πόρτες του για το κοινό από τις 4 Ιουλίου 2020.
Τέλος, αν είναι νέος και ερωτευμένος, μπορεί να τελέσει το γάμο του σε ένα αναμφισβήτητα υπέροχο και ρομαντικό περιβάλλον.
Αντί άλλου κειμένου, συνδεθείτε και απολαύστε το μικρό ντοκιμαντέρ, μέσα από το οποίο θα γνωρίσετε καλύτερα το υπέροχο αυτό έργο, που αποδεικνύει πως μια απαίσια εκσκαφή στη γη μπορεί να μετατραπεί σε ένα «παράδεισο».
Αναφορές
[1] Georgina Pearman (2009): 101 things to do with a hole in the ground. Εκδότης Cornwall: Post-Mining Alliance.








Σάββατο, 1 Αυγούστου 2020

Η εποχή του χαλκού επιστρέφει μαζί με την Ελλάδα

Μοντέλα αυτοί, τους κλιματολόγους εννοώ, μοντέλα και εμείς οι οικονομικοί γεωλόγοι.  Ούτε εμείς πιστεύουμε στα δικά τους αλλά όπως φαίνεται, ούτε αυτοί στα δικά μας. Άλλο τώρα αν αυτό δεν έχει κάποια πρακτική σημασία αφού τελικά αυτοί που αποφασίζουν, οι κυβερνήσεις δηλαδή, δέχονται στην πλειοψηφία τους την παρουσία της κλιματικής αλλαγής την οποία μάλιστα θέλουν να σταματήσουν (με το γνωστό σύνθημα Stop Climate Change), στη βάση κυρίως ανανεώσημων πηγών («ήπιων μορφών» το θεωρώ προσωπικά πιο δόκιμο) ενέργειας.  Αυτό που οι κλιματολόγοι και αρκετοί περιβαντολλόγοι, δεν εννούν να καταλάβουν, και για το οποίο οι περισσότεροι πολιτικοί δεν έχουν πάρει ή δεν θέλουν να πάρουν χαμπάρι, είναι το γεγονός ότι όλες οι τεχνολογίες και οι υποδομές που κάνουν εφικτή την πορεία προς την λεγόμενη πράσινη ενέργεια, αλλά και την βίωσιμη ηλεκτροκίνηση, στηρίζονται στην χρήση ορυκτών πρώτων υλών (ΟΠΥ). Οι όποιες εφαρμογές στην κατεύθυνση ολοκληρωμένης υλοποίησης σχετικών αλυσίδων αξίας (π.χ. βιομηχανίες μπαταρίας λιθίου και ηλεκτρικών αυτοκινήτων, κατασκευή ανεμογεννητριών) δεν μπορούν να υπάρξουν χωρίς πρόσβαση και προμήθεια των διαρκώς αυξανόμενων ποσοτήτων ΟΠΥ που απαιτούνται (energy transition toward a low-carbon economy is very raw material-intensive).

Ας πάρουμε λοιπόν το παράδειγμα του χαλκού, της συμβατικής θα λέγαμε αυτής ΟΠΥ που συνδέεται με τις νέες ενεργειακές τεχνολογίες, συμπεριλαμβανομένης της ηλεκτροκίνησης. Ένα από τα μοντέλα των κλιματολόγων συνδέεται με τον στόχο που αποβλέπει στην συγκράτηση αύξησης της μέσης θερμοκρασίας του πλανήτη κάτω από 2 βαθμούς κελσίου μέχρι το 2050.  Για να μπορέσει να συμβεί αυτό οι ανάλογες ενεργειακές τεχνολογικές παρεμβάσεις που απαιτούνται, όπως προβλέπεται από το αντίστοιχο μοντέλο οικονομικής γεωλογίας, θα χρειαστεί να χρησιμοποιήσουν το 89,4 % των παγκόσμιων αποθεμάτων χαλκού που ήταν γνωστά το 2010. Εκτιμάται επίσης ότι η σχετική κατανάλωση χαλκού στο διαστημα 2010-2050 θα ανέλθει στο 130,7% των αποθεμάτων αυτών. Η εξέλιξη αυτή θα οδηγήσει σταδιακά στην εξάρτηση της Ευρώπης αλλά και της Κίνας από «εξωτερικές» κοιτασματολογικές πηγές χαλκού. Σε ότι φορά σε άλλες ΟΠΥ μπαταρίας,  για την επίτευξη του κλιματικού/θερμοκρασιακού στόχου μέχρι το 2050, θα χρειαστεί να χρησιμοποιηθεί το 43% των γνωστών αποθεμάτων νικελίου στον κόσμο το 2010, το 75% των αντίστοιχων λιθίου και μεταξύ 68,5%-93,6% αυτών του κοβαλτίου, ανάλογα με τον τύπο της χαμηλού ή υψηλού κοβαλτίου μπαταρίας που θα επικρατήσει.  Σε κάθε περίπτωση ο χαλκός με το περίπου 90% αποτελεί την πιο κρίσιμη και αναγκαία ΟΠΥ για να μπορέσει ο στόχος των 2 βαθμών κελσίου να πραγματοποιηθεί.

Στην Ελλάδα ο χαλκός ξεχωρίζει για την ισχυρή κοιτασματολογική του παρουσία και δυναμική, γεγονός που  δημιουργεί πολλά ερωτηματικά και απορίες γύρω από την ανυπαρξία μεταλλευτικής του αξιοποίησης και παραγωγής. Στο κοίτασμα των Σκουριών τα μετρημένα και ενδεικτικά αποθέματα περιεχόμενου μεταλλικού χαλκού ανέρχονται περίπου σε 1,3 εκ τόνους, ενώ υπάρχουν άλλοι 600.000 τόνοι τεκμαρτών αποθεμάτων χαλκού. Τα αποθέματα δηλαδή όλων συνολικά των κατηγοριών ανέρχονται περίπου σε 2 εκ τόνους μεταλλικό χαλκό.  Μεταλλευτικό ενδιαφέρον προκύπτει επίσης στα κοιτασματολογικά συστήματα χαλκού σε περιοχές (Αντιγόνεια, Μυλοχώρι, Γερακαριό, Βάθη, Ποντοκερασιά) του Κιλκίς με τα δυναμικά αποθέματα να προσεγγίζουν και ενδεχόμενα να ξεπερνούν το 1 εκ τόνους σε μεταλλικό περιεχόμενο χαλκού. Δυστυχώς πότε η κυβερνητική ιδεοληψία, ατολμία και λαϊκισμός, και πότε η επενδυτική αδυναμία και ανεπάρκεια, έχουν στερήσει την δυνατότητα της χώρας να είναι σήμερα ένας από τους σπουδαιότερους και μεγαλύτερους παραγωγούς χαλκού στην Ευρώπη. Το άξιζε και μπορούσε αντικειμενικά, αλλά δυστυχώς δεν έγινε ποτέ λόγω της γνωστής ελληνικής νοοτροπίας που καταδιώκει και εμποδίζει εδώ και δεκαετίες την ορθολογική ανάπτυξη μας. Ανακολουθία, προχειρότητα, έλλειψη στρατηγικής και σχετική αποφασιστικότητα για την υλοποίηση της, απουσία αξιόπιστης επιχειρηματικότητας και επενδυτικού περιβάλλοντος, ανυπαρξία επιτελικού σχεδιασμού και επιχειρησιακού ελέγχου, έντονη παρουσία πολιτικού παρεμβατισμού, απροσδιόριστη προσέγγιση και χαρακτηρισμός κοινωνικού οφέλους και δημόσιου συμφέροντος. Και βέβαια είναι τραγικό και συνάμα παράδοξο και απαράδεκτο το γεγονός ένα δυναμικό κοίτασμα της μεταλλευτικής κλάσης των Σκουριών να παραμένει στην κατάσταση που βρίσκεται σήμερα με αβέβαιο το παραγωγικό του μέλλον. Εκεί δηλαδή που εδώ και χρόνια θα έπρεπε να υπάρχει να μεταλλείο, συντηρείται απλά μια εργοταξιακή λειτουργεία (υπό-).  Και εξακολουθεί να είναι επίκαιρο το ίδιο πάντα ερώτημα σχετικά με το έργο των Σκουριών. Υπάρχει προοπτική για κάποια μορφή εκμετάλλευσης του; Ποιο είναι το σχετικό χρονοδιάγραμμα, λαμβάνοντας υπόψη την θεαματική αύξηση ζήτησης του χαλκού στα επόμενα 30 και πλέον χρόνια;

Η χώρα μας έχασε και εξακολουθεί να χάνει πολλές νέες αναπτυξιακές προκλήσεις και ευκαιρίες, όπως αυτή της γενικότερης αξιοποίησης των ΟΠΥ της. Σαφώς και ο τουρισμός είναι πρωταγωνιστής και σπουδαίο οικονομικό κεφάλαιο για την Ελλάδα. Όμως σε περιόδους όπως αυτή που διανύουμε τώρα γίνεται φανερό ότι μια εθνική οικονομία, και μια κοινωνία προόδου και ευημερίας χειάζονται περισσότερες παραγωγικές δραστηριότητες και πυλώνες ανάπτυξης που η καθεμία ξεχωριστά και όλες μαζί θα στηρίζουν την βιωσιμότητα του ΑΕΠ. Η Ισπανία και η Πορτογαλία το κατάλαβαν και ανοίγουν το ένα μεταλλείο μετά το άλλο παρακολουθώντας από κοντά τις εξελίξεις.  Στην μεταλλευτική περιοχή της ΒΑ Χαλκιδικής, όπου βρίσκονται τα γνωστά μεταλλεία Κασσάνδρας, η επιφανειακή εξόρυξη του Μαντέμ Λάκκου ξέκινησε στις αρχές του 1900, ενώ η έναρξη του μεταλλείου Ολυμπιάδας έγινε στις αρχές του 1970. Το τελευταίο ξεκίνημα  μεταλλείου ήταν αυτό του νικελίου στην Καστοριά στην είσοδο του 1990. Έκτοτε δεν έχει υπάρξει νέο μεταλλευτικό κέντρο στη χώρα μας. Αντί λοιπόν κάθε φορά που έχουμε οικονομικό πρόβλημα να λέμε ότι φταίνε οι Γερμανοί, οι Φινλανδοί, οι Σουηδοί και η Ευρώπη, είναι καλύτερα να αρπάζουμε την όποια αναπτυξιακή ευκαιρία παρουσιάζεται από τα μαλλιά αντί να την αφήνουμε στην τύχη της. Γιατί όλες αυτές οι χώρες που εκ των πραγμάτων έχουν καλύτερες οικονομίες από την δική μας ακριβώς αυτό κάνουν.

https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S092134492030389X



Αύξηση κατανάλωσης του χαλκού σε εκ τόνους ανά έτος, και σχετικές χρήσεις (Seck et al, 2020)


Αύξηση κατανάλωσης χαλκού σε εκ τόνους ανά χρόνο, αριστερά, και σε κιλά κατά κεφαλήν, δεξιά. Η κόκκινη γραμμή αναφέρεται στην αύξηση χαλκού που απαιτείται για την συγκράτηση της μέσης θερμοκρασίας του πλανήτη κατά 2 βαθμούς κελσίου (Seck et al, 2020)

Author links open overlay panel
Gondia Sokhna Seck, Emmanuel Hache, Clément Bonneta, Marine Simoëna, Samuel Carcanague (2020): Copper at the crossroads: Assessment of the interactions between lowcarbonenergy transition and supply limitations. Resources, Conservation and Recycling, Volume 163, 105072

Τετάρτη, 8 Ιουλίου 2020

Η συνύπαρξη οικονομικών δραστηριοτήτων, μοναδικός αναπτυξιακός δρόμος αποτελεσματικής εξόδου από την πανδημία


Προκύπτει από την πανδημία και έχει αναδειχθεί με ξεκάθαρο τρόπο ότι οι χώρες και οι κοινωνίες με πολυτομεακό μοντέλο ανάπτυξης, στην βάση συγκεκριμένων βιομηχανικών επιλογών, διαθέτουν πολύ καλύτερες προϋποθέσεις και δυνατότητες για μια σταθερότερη και αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση της οικονομικής τους κατάστασης, αλλά και βιωσιμότητας της σχετικής απασχόλησης. Κάτι που φυσικά δεν είναι καινούριο, αλλά αποτελεί εδώ και χρόνια νομοτελειακή και ευρύτερα γνωστή  διαπίστωση, εκτός βέβαια αν ανήκει κανείς στην κατηγορία αυτών που δεν αποχωρίζονται τις παρωπίδες και τον εγωκεντρικό τους εναγκαλισμό και εγκλωβισμό. Όλοι αυτοί που δεν μπορούν ή δεν θέλουν να καταλάβουν. Εκτιμάται και προκύπτει λοιπόν, με σχετικά παραδείγματα από όλο τον κόσμο, ότι οι χώρες που σε μεγάλο βαθμό στηρίζονται στην τουριστική βιομηχανία θα υποστούν μεγαλύτερες επιπτώσεις από την πανδημία. Ξενοδοχεία υπολειτουργούν ή κλείνουν, εστιατόρια και άλλες σχετικές υπηρεσίες απολύουν εγαζομένους με το μέλλον τους να παραμένει άγνωστο. Από την άλλα πλευρά άλλλες επιχειρηματικές και παραγωγικές δραστηριότητες, όπως για παράδειγμα η μεταλλευτική βιομηχανία, τα κατάφεραν σαφώς καλύτερα. Οι όποιες πανδημικές επιπτώσεις ήταν περιορισμένες και διαφορετικές για κάθε μία ξεχωριστή πρώτη ύλη. Υπήρξε γενικά μια αλλαγή συμπεριφοράς που οδήγησε σε μια λειρουργική εσωστρέφεια και επιλεκτική καταντίνα, κυρίως για την προστασία των εργαζομένων αλλά και την διατήρηση της κανονικότητας στην απασχόληση και την παραγωγή. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα να υπάρχει ετοιμότητα ως προς την ταχύτητα σταδιακής επενεκκίνησης τους στις αρχές του Μάη. Έτσι λοιπόν η πανδημία δεν επηρέασε καθόλου το μισό περίπου εκατομμύριο ευρωπαίων που απσχολούνται στην εξορυκτική και λατομικά βιομηχανία, και τους πάνω 12 εκατομμύρια που εργάζονται στις μεταποιητικές βιομηχανίες που χρησιμοποιούν ορυκτές πρώτες ύλες, π.χ. αυτοκίνητα, χάλυβας, τσιμέντο, ηλεκτρονικά και πολλά άλλα «καθημερινά» προϊόντα.

Αν πάρουμε για παράδειγμα την χώρας μας όπου η τουριστική βιομηχανία συμμετέχει με 20,8% στον ΑΕΠ και στην απασχόληση με 21,7%, η πρόσθετη συμβολή όποιας άλλης βιομηχανικής και αναπτυξιακής αξίας είναι ιδιαίτερα σημαντική, κυρίως σε περιόδους που πλήττουν την βασική παραγωγική δραστηριότητα. Στην Χαλκιδική λοιπόν, με δεδομένο το δυναμικό τουριστικό ενδιαφέρον, ο Ελληνικός Χρυσός απασχολεί στα μεταλλεία και τις άλλες εγκαταστάσεις Στρατωνίου και Ολυμπιάδας περίπου 1600 άτομα, συμπεριλαμβανομένων και των εργολαβιών, και λαμβάνοντας υπόψη ότι ο αριθμός αυτός θα αυξηθεί εφόσον υπάρξει ολοκληρωμένη παραγωγική λειτουργία με την συμμετοχή και των Σκουριών.  Οι Ελληνικοί Λευκόλιθοι, με κεντρική δραστηριότητα το μεταλλείο Γερακινής απασχολούν 320 περίπου άτομα. Περίπου 2000 εργαζόμενοι συνέχισαν να εργάζονται όλο αυτό το διάστημα χωρίς σημαντικές επιπτώσεις στην απασχόληση και τα εισοδήματα τους. Το ερώτημα λοιπ’ον που ‘αμεσα προκύπετι είναι τι θα έκαναν οι 2000 αυτοί εργαζόμενοι , οι 2000 αυτές οικογένειες αν δεν υπήρχε η μεταλλευτική δραστηρiότητα; Που θα δούλευαν όλοι αυτοί οι άνθρωποι; Προφανώς θα προστίθενταν και αυτοί σε όλους αυτούς που ήδη αντιμετωπίζουν προβλήματα, ανεβάζοντας παράλληλα τα ποσοστά ανεργίας. Να λοιπόν που στην Χαλκιδική η συγκεκριμένη δυαδική παρουσία βιομηχανικής επιχειρηματικότητας  προσφέρει  εναλλακτικές επολογές και ευκαιρίες απασχόλησης, καθώς και πρόσθετη αναπτυξιακή αξία και βιωσιμότητα.  

Στον πρόλογο του βιβλίου μου «Χαλκιδική-Φτιαγμένη από Γη και Θάλασσα», από το 2018, γράφω:
«...Η γεωλογική εξέλιξη και η φυσιογνωμία της Χαλκιδικής οριοθετούν, ρυθμίζουν και χαρακτηρίζουν τις δυνατότητες και την προοπτική αξιοποίησης του φυσικού πλούτου που διαθέτει. Διαμορφώνει, συνάμα, τον οδικό χάρτη της αναπτυξιακής βιωσιμότητας, με απόλυτη προσήλωση στο σήμερα αλλά και με το βλέμμα στραμμένο προς το μέλλον, με κεντρικό πυλώνα τη σύνθετη παρουσία, την αρμονική συνύπαρξη και τη δυναμική λειτουργία διαφόρων δραστηριότητων, στη βάση αξιοποίησης των συγκριτικών πλεονεκτημάτων. Πλεονεκτήματα, τα οποία η Χαλκιδική κληρονόμησε από τη φύση. Στη Χαλκιδική, τα ξεχωριστα αυτά πλεονεκτήματα γίνονται δημιουργική υπεροχή και καταλήγουν σε πρακτικές εφαρμογές και αποτελέσματα.Την υψηλή παραγωγική αξία του ορυκτού πλούτου, με τη διαχρονική εξορυκτική και μεταλλευτική δραστηριότητα στα Μαντεμοχώρια, στη Γερακινή και στην Άθυτο, τη σημαντική οικονομική συμβολή του τουρισμού, τη γεωθερμία της Κασσάνδρας, τις γρανιτικές ακτές και αμμουδιές της Σιθωνίας και τη θρησκευτική επιβλητικότητα του Άθω, πλαισιώνουν οι ανθρωποι και οι κοινωνίες τους. Οι μεταλλωρύχοι και τα μεταλλευτικά χωριά που δύσκολα βρίσκεις ίδια αλλού, μελλισοκόμοι, υλοτόμοι, ελαιοπαραγωγοί, οινοπαραγωγοί από τους καλύτερους. Όλα αυτά στη Χαλκιδική. Εκεί όπου η γη φιλοξενεί ορυκτά και πετρώματα, οι άνθρωποι μοιράζονται τη γή, τη θάλασσα και τον ουρανό, τα αξιοποιούν και τα χρησιμοποιούν για να παράγουν πλούτο και πολιτισμό και για να ενισχύουν την ανάπτυξη και την κοινωνική προόδο. Με τη θάλασσα να συνδράμει και να αναδεικνύει με τον δικό της μοναδικό τρόπο τη σχέση της με τη γεωλογία, να φανερώνεται αδιαμφισβήτητα ότι η Χαλκιδική είναι και θα παραμείνει φτιαγμένη από γη και θάλασσα!..»

Πηγές






Αριθμός απασχολούμενων στην εξορυκτική και λατομική βιομηχανία στην ΕΕ 27


Αριθμός εργαζομένων και αναπτυξιακή αξία της εξορυκτικής και λατομικής δραστηριότητας στην ΕΕ 27. 

Παρασκευή, 3 Ιουλίου 2020

Το 2019, ακόμη μια χρονιά ρεκόρ για τη σουηδική μεταλλευτική παραγωγή


Η μεταλλευτική παραγωγή στη Σουηδία αυξήθηκε το 2019  φθάνοντας τα 86,5 εκατομμύρια τόνους, που είναι η υψηλότερη που σημειώθηκε ποτέ. Από το φθινόπωρο του 2015, η παραγωγή αυξήθηκε κατά 19 τοις εκατό, όπως προκύπτει από στοιχεία που αναφέρονται στην ετήσια έκδοση Bergverksstatistik της Γεωλογικής Υπηρεσίας Σουηδίας, τα οποία έχουν δημοσιευτεί και είναι τώρα διαθέσιμα.

Η μεταλλευτική παραγωγή για το 2019 ήταν συνέχισε την αυξητική της τάση, με τους 86,5 εκατομμύρια τόνους να βρίσκονται υψηλότερα κατά έξι τοις εκατό, της αντίστοιχης ποσότητας των 81,4 εκατομμυρίων τόνων του 2018.  Αυτό οφείλεται κυρίως στην αύξηση της παραγωγής σιδηρομεταλλεύματος από το κοίτασμα Kaunisvaara στην περιοχή Pajala και στην αύξηση της παραγωγής βασικών μετάλλων στα μεταλλεία χαλκού/χρυσού-αργύρου Aitik, μολύβδου-ψευδαργύρου-χαλκού-χρυσού-αργύρου Garpenberg και μολύβδου-ψευδαργύρου-χαλκού Zinkgruvan.
Στη φετινή έκδοση, έχουν επίσης συμπεριληφθεί περιβαλλοντικές στατιστικές, με πληροφορίες σχετικές με τα μεταλλευτικά απόβλητα, τη χρήση του νερού, καθώς και την παρακολούθηση τυχόν διαφυγής μετάλλων στο νερό. Οι στατιστικές για την απασχόληση επεκτάθηκαν επίσης με την ένταξη νέων στοιχείων σχετικά με ατυχήματα και ασθένειες στο χώρο εργασίας.

Μερικά στοιχεία από την μεταλλευτική στατιστική (Bergverksstatistik) του 2019:
  • Ο όγκος των πωλήσεων προϊόντων σιδηρομεταλλεύματος αυξήθηκε κατά πέντε τοις εκατό ανερχόμενος σε 29 εκατομμύρια τόνους.
  • Η μεταλλευτική παραγωγή από μεταλλεία βασικών μετάλλων (εκτός σιδήρου) μειώθηκε κατά 2% το 2018. Συγκεκριμένα αυξήθηκε για τον ψευδάργυρο (+ 4%), μόλυβδο (+ 6%) και χρυσό (+ ​​1%), και μειώθηκε για τον χαλκό (-6%) και τον άργυρο (-5%).
  • Κατά τη διάρκεια του 2019 η παραγωγή χρυσού ήταν οκτώ τόνοι, η δεύτερη υψηλότερη μετά τη χρονιά ρεκόρ του 1933.
  • Το 92% της παραγωγής σιδηρομεταλλεύματος στην ΕΕ προέρχεται από τη Σουηδία.  Η Σουηδία διαθέτει επίσης τη μεγαλύτερη παραγωγή μολύβδου και ψευδαργύρου στην ΕΕ και τη δεύτερη μεγαλύτερη παραγωγή αργύρου και έχει μια από τις υψηλότερες παραγωγές χρυσού και χαλκού.
  • Οι δαπάνες για κοιτασματολογική έρευνα αυξήθηκαν κατά 22% το 2019ξεπερνώντας τα 100 εκ ευρώ, διπλασιαζόμενες σε σχέση με το 2016. Βρίσκονται σήμερα σε εξέλιξη 586, άδειες μεταλλευτικών ερευνών  βάση των οποίων εκτελούνται εντατικές προσπάθειες για τον εντοπισμό κοιτασμάτων σιδήρου, βασικών μετάλλων και χρυσού.
  • Ο κύκλος εργασιών για τη μεταλλευτική βιομηχανία το 2019 ήταν πάνω από 5 δισεκατομμύρια ευρώ εξαιρουμένων των μεταλλουργικών εγκαταστάσεων, σε σύγκριση με το προηγούμενο ρεκόρ κύκλου εργασιών των 4 δισεκατομμυρίων ευρώ από το 2013.
  • Το 2019, η παραγωγή βιομηχανικών ορυκτών ήταν 7,8 εκατομμύρια τόνοι, μια μείωση κατά πέντε τοις εκατό από το 2018. Η παραγωγή δομικών λίθων ανήλθε σε 184.000 τόνους (193.000 τόνοι για το 2018). Μείωση περίπου πέντε τοις εκατό.

Πηγή: 
https://www.sgu.se/om-sgu/nyheter/2020/juli/annu-ett-rekordar-for-svensk-malmproduktion-2019/
http://resource.sgu.se/produkter/pp/pp2020-1-rapport.pdf
http://nikolaosarvanitidis.eu/?p=703



Μεταλλεία και κοιτασματολογικές εμφανίσεις (αριστερά) και η σουηδική μεταλλευτική παραγωγή το 2019, σε σχέση με την αντίστοιχη παραγωγή της ΕΕ των 28.


Μεταλλευτική παραγωγή στην Σουηδία, στην περίοδο 1900-2019.


Δαπάνες κοιτασματολογικής έρευνας στην Σουηδία


Δαπάνες κοιτασματολογικής έρευνας στην Σουηδία

Κυριακή, 7 Ιουνίου 2020

ΚΡΙΣΙΜΕΣ ΟΡΥΚΤΕΣ ΠΡΩΤΕΣ ΥΛΕΣ: Η ΚΙΝΗΤΗΡΙΑ ΔΥΝΑΜΗ ΤΗΣ ΠΡΑΣΙΝΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

Νικόλαος Αρβανιτίδης και Δημήτρης Κ. Κωνσταντινίδης, Διδάκτορες Οικονομικής Γεωλογίας

(Δημοσιεύθηκε στις 7 Ιουνίου 2020, στη σελίδα 18 της Κυπριακής Εφημερίδας Φιλελεύθερος)



ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Στις 5 Μαρτίου του 2020, οι υπουργοί Περιβάλλοντος της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) ενέκριναν τη νέα στρατηγική ανάπτυξης της, στη βάση ενεργειακών πηγών με χαμηλές εκπομπές αερίων θερμοκηπίου, σύμφωνα και με τη αποκαλούμενη Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία [1]. Εξ άλλου, στα πλαίσια της Συμφωνίας των Παρισίων για το κλίμα[2], η ΕΕ έχει δεσμευτεί να μειώσει μέχρι το 2030 τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου κατά τουλάχιστον 40% κάτω από τα επίπεδα του 1990, έτσι ώστε η αύξηση της θερμοκρασίας στο διάστημα αυτό να παραμείνει κάτω από τους 20C ή ακόμα καλύτερα να μην ξεπεράσει τον 1,50C. Τελικός στόχος της Ένωσης είναι να μειώσει τις εκπομπές μέχρι το 2050 κατά 60%, συγκριτικά με το επίπεδο του 1990, προκειμένου να φθάσουμε στη «κλιματική ουδετερότητα» μέχρι το τέλος του παρόντος αιώνα. Κλιματική ουδετερότητα θα είναι εκείνη η κατάσταση των ανθρωπογενών δραστηριοτήτων κατά την οποία δεν θα διαταράσσεται καθόλου το κλίμα, καθώς όσο CΟθα εκπέμπουμε, άλλο τόσο θα απορροφάται από την ατμόσφαιρα («net zero emissions»).
Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μέσα από δυναμική αξιοποίηση και παραγωγικές επενδύσεις στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (ΑΠΕ),  στην ενεργειακή αποδοτικότητα και σε άλλες καθαρές ή χαμηλής εκπομπής διοξειδίου του άνθρακα τεχνολογίες, οι οποίες μπορούν να υλοποιηθούν μόνο στην περίπτωση που θα διασφαλισθούν οι απαραίτητες κρίσιμες ορυκτές πρώτες ύλες.  

ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΚΡΙΣΙΜΕΣ ΟΡΥΚΤΕΣ ΠΡΩΤΕΣ ΥΛΕΣ;

Τον Ιούλιο του 2017 δημοσιεύθηκε ο επικαιροποιημένος κατάλογος των κρίσιμων ορυκτών πρώτων υλών (ΚΟΠΥ) για την Ευρώπη [3]. Οι 27 πρώτες ύλες που περιλαμβάνονται  στον κατάλογο θεωρούνται κρίσιμης σημασίας για την ΕΕ, αφού οι κίνδυνοι ανεπαρκούς πρόσβασης και εφοδιασμού τους, μαζί με τις επιπτώσεις και απώλειες που προκαλούν στην οικονομία, είναι μεγαλύτεροι σε σύγκριση με αυτούς άλλων ορυκτών πρώτων υλών (ΟΠΥ). Σε αυτόν περιλαμβάνονται ΟΠΥ που, ενώ έχουν μεγάλη οικονομική και αναπτυξιακή σημασία για την ευρωπαϊκή βιομηχανία, η ΕΕ παραμένει σε μεγάλο βαθμό εξαρτημένη από τις εισαγωγές τους. Η Κίνα είναι η χώρα με τη μεγαλύτερη βαρύτητα, σε παγκόσμιο επίπεδο, στο ενεργό κοιτασματολογικό δυναμικό, στην μεταλλευτική παραγωγή και στην προμήθεια των περισσότερων ΚΟΠΥ, όπως είναι, μεταξύ άλλων, οι σπάνιες γαίες, το μαγνήσιο, το βολφράμιο, το αντιμόνιο, το γάλλιο και το γερμάνιο.
Εκτός από τα προαναφερθέντα, οι ΚΟΠΥ, σε ποσοστό σχεδόν 60%, είναι απαραίτητες σε επιχειρηματικές δραστηριότητες και καινοτόμες χρήσεις που αφορούν στην ανάπτυξη εφαρμογών υψηλής τεχνολογίας. Το αποτέλεσμα είναι ο μεγάλος κίνδυνος για τη λειτουργία σημαντικών παραγωγικών αλυσίδων αξίας, που εντάσσονται στη νέα βιομηχανική στρατηγική της ΕΕ. Για το λόγο αυτό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θεωρεί ότι ο κατάλογος θα συμβάλει, εκτός των άλλων, στην ενίσχυση του βαθμού ανακύκλωσης και επαναξιοποίησης, που παραμένει πολύ χαμηλός για τις περισσότερες ΚΟΠΥ, και στην εφαρμογή πρακτικών κυκλικής οικονομίας, ενώ, όπου απαιτείται, θα διευκολύνει την έναρξη νέων εξορυκτικών έργων.
Βέβαια και άλλες πιο συμβατικές  ΟΠΥ, όπως ο χαλκός, ο σίδηρος, το αλουμίνιο και πολλά άλλα ορυκτά και μέταλλα, που δεν χαρακτηρίζονται κρίσιμης σημασίας, είναι εξίσου σημαντικές για την ευρωπαϊκή οικονομία, καθώς συμμετέχουν και αυτές στην παραγωγική διαδικασία και λειτουργία στρατηγικών  αλυσίδων αξίας της μεταποιητικής βιομηχανίας.
Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ ΓΑΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΑΣΙΝΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Οι σπάνιες γαίες  είναι μια ομάδα 17 χημικά παρόμοιων μετάλλων, τα οξείδια των οποίων είναι γαιώδους μορφής, ενώ ταυτόχρονα διαθέτουν μοναδικές μαγνητικές και ηλεκτροχημικές ιδιοτήτες και είναι εξαιρετικά σπάνια. Βέβαια, η σπανιότητα τους αναφέρεται κυρίως στη δυσκολία εξόρυξης/επεξεργασίας τους, αφού είναι δύσκολο να βρεθούν σε συγκεντρώσεις αρκετά υψηλές για να υπάρξει οικονομική εκμετάλλευση, αν και η ολική περιεκτικότητα ορισμένων από αυτές (π.χ. του θούλιου και λουτήτιου) στο στερεό φλοιό της γης είναι σχεδόν 200 φορές μεγαλύτερη από αυτή του χρυσού.
Η βιομηχανική τους ιδιοτυπία σε εφαρμογές προϊόντων υψηλής τεχνολογίας (λέιζερ, κινητά τηλέφωναοθόνες υγρών κρυστάλλων κ.α.) και στις λεγόμενες «πράσινες» τεχνολογίες (επαναφορτιζόμενες μπαταρίες ηλεκτρικών αυτοκινήτων, φωτοβολταϊκά, λαμπτήρες φθορισμού και LED χαμηλής κατανάλωσης και υψηλής απόδοσης, μαγνήτες των ανεμογεννητριών), στις βιομηχανίες ηλεκτροκίνησης  (ηλεκτρικά ποδήλατα, καταλύτες αυτοκινήτων, τρένα, φορτηγά, πλοία, αεροσκάφη) και τεχνητής νοημοσύνης, καθώς και σε άλλες χρήσεις που παρουσιάζονται στην Εικ. 1.
Εικ. 1ː Βασικές εφαρμογές και χρήσεις των σπάνιων γαιών στις παραγωγικές αλυσίδες αξίας βιομηχανικών προϊόντων υψηλής και πράσινης τεχνολογίας. Πηγήː [4]


Λόγω των μοναδικών τους ιδιοτήτων, η ζήτηση των σπάνιων γαιών τείνει διαρκώς αυξανόμενη. Για παράδειγμα κατά την επόμενη δεκαετία, η ανάγκη για το νεοδύμιο (Nd) και το πρασεοδύμιο (Pr) εκτιμάται ότι θα ξεπεράσει το 250%, για το λόγο ότι κάθε ηλεκτρικό αυτοκίνητο χρησιμοποιεί 1 κιλό περίπου νεοδύμιου και δυσπρόσιου, ενώ η  αύξηση παραγωγής και πώλησης τους είναι δεδομένη και παραμένει σταθερά και ανοδική (Εικ. 2-3).
Εικ. 2ː Ετήσιες πωλήσεις ηλεκτρικών αυτοκινήτων στις ΗΠΑ από το 2011 έως το 2019. Πηγήː [5]



Εικ. 3ː Ετήσιες πωλήσεις ηλεκτρικών αυτοκινήτων στις ΗΠΑ από το 2015 έως το 2020. Πηγήː [6] 

Το 2017 είχαν πωληθεί περίπου 4 εκατομμύρια ηλεκτρικά οχήματα. Μέχρι το 2030, οι πωλήσεις, σύμφωνα με τις προβλέψεις, αναμένεται να φθάσουν στα 110 εκατομμύρια το χρόνο. Την ίδια στιγμή για τους μόνιμους μαγνήτες υψηλής αντοχής ανεμογεννητριών 3 MW χρειάζονται 550 κιλά νεοδύμιου και 90 κιλά δυσπρόσιου.  Αυτό σημαίνει ότι, για να υπάρξουν διαθέσιμες οι απαιτούμενες ποσότητες, θα πρέπει να εξορύσσονται και να παράγονται πολύ μεγαλύτερες ποσότητες σπάνιων γαιών. Σύμφωνα με σχετική πρόβλεψη, από το 2017-2026 θα χρειαστούν νέα μεταλλεία για την παραγωγή 160.000 τόνων οξειδίων σπανίων γαιών για να αντιμετωπιστούν οι αυξανόμενες ανάγκες των 40.500 τόνων νεοδύμιου και δυσπρόσιου. Από την άλλη πλευρά το ευρώπιο (Eu), ύττριο (Y),  τέρβιο (Tb), λανθάνιο (La) και δημήτριο (Ce) αποτελούν απαραίτητες ΟΠΥ για λαμπτήρες φθορισμού, οθόνες κινητών και μπαταρίες. Το ίδιο βέβαια ισχύει και το λίθιο και το κοβάλτιο [7]. Με άλλα λόγια, χωρίς τις παραπάνω ΟΠΥ, δε θα μπορέσουν να υλοποιηθούν ο οδικός χάρτης προς την ενεργειακή μετάβαση και οι στόχοι της βιώσιμης ανάπτυξης.

τα κοιτασματα κοπυ στην ΕΕ
Όπως προαναφέρθηκε, οι περισσότερες καινοτόμες βιομηχανικές αλυσίδες αξίας στη βάση χρήσης σπάνιων γαιών υλοποιούνται σε πλήρη ανάπτυξη (από την εξόρυξη, τον εμπλουτισμό, τη μεταλλουργία, μέχρι την παραγωγή των ποιοτικά τελικών προϊόντων που απαιτεί η κάθε μεταποιητική βιομηχανία) στην Κίνα, με αποτέλεσμα την εξάρτηση πολλών χωρών, συμπεριλαμβανομένης και ολόκληρης της ΕΕ, από εισαγωγές σπάνιων γαιών, είτε με τη μορφή πρώτων υλών, είτε ως τελικά προϊόντα, όπως π.χ. οι μπαταρίες  και οι μαγνήτες. Η εξάρτηση της Ευρώπης από τις εισαγωγές ΚΟΠΥ είναι προφανής και από την Εικ. 4, όπου εμφανίζονται οι μεγαλύτεροι προμηθευτές ΚΟΠΥ στην ΕΕ.
Εικ. 4: Οι χώρες με το μεγαλύτερο μερίδιο εξαγωγών κρίσιμων ορυκτών πρώτων υλών στην ΕΕ. Πηγήː[8]


Από την άλλη, η γεωλογία της Ευρώπης παρουσιάζει ιδιαίτερα έντονο κοιτασματολογικό ενδιαφέρον με αποθέματα που μπορούν να στηρίξουν και να καλύψουν, σε μεγάλο βαθμό, τις ανάγκες της ευρωπαϊκής βιομηχανίας μπαταριών λιθίου, ηλεκτρικών αυτοκινήτων, τεχνολογιών ήπιων μορφών ενέργειας και άλλων «πράσινων» προϊόντων. Βέβαια, θα απαιτηθεί εντατικότερη και αποτελεσματικότερη κοιτασματολογική έρευνα, αλλά κυρίως διοικητικές παρεμβάσεις και διαδικασίες για ταχύτερη αδειοδότηση της εκμετάλλευσης των συγκεκριμένων ΟΠΥ. Δυστυχώς, πολλά γνωστά ευρωπαϊκά κοιτάσματα παραμένουν αναξιοποίητα, με συγκεκριμένα μεταλλευτικά έργα να καθυστερούν  ή να έχουν εγκαταλειφθεί από τους επενδυτές τους, για το λόγο ότι εθνικές κυβερνήσεις και τοπικές αρχές, κάτω από την πίεση ορισμένων «περιβαλλοντικών» οργανώσεων, αλλά κυρίως την εμπλοκή διάφορων ακτιβιστικών ομάδων, αρνούνται να παραχωρήσουν τις απαιτούμενες άδειες εκμετάλλευσης και ανάπτυξης τους.
Και αυτά συμβαίνουν στην ΕΕ, ότανː

  •    Η Παγκόσμια Τράπεζα έχει προβλέψει ότι μέχρι το 2050 θα χρειαστούν 300% περισσότερες ΟΠΥ για την παραγωγή ανεμογεννητριών, 200% για την παραγωγή φωτοβολταϊκών και 1.000% για την παραγωγή μπαταριών [9].
  •    Άλλες σχετικές μελέτες παρουσιάζουν ότι η ζήτηση ΟΠΥ από το 2015-2060 θα αυξηθεί κατά 87.000% για τις μπαταρίες, 1.000% για τις ανεμογεννήτριες και 3.000% για τα φωτοβολταϊκά [10].
  •     Σύμφωνα με πρόβλεψη του ΟΟΣΑ, η παγκόσμια ζήτηση ΟΠΥ θα υπερδιπλασιαστεί από 79 δισεκατομμύρια τόνους σήμερα σε 167 δισεκατομμύρια τόνους το 2060 [11].
  •    Η απανθρακοποίηση του ηλεκτρικού συστήματος θα μειώσει το αποτύπωμα άνθρακα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας μη σιδηρούχων μετάλλων κατά 81%, σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990. Όλες οι βιομηχανίες έντασης ενέργειας έχουν συμφωνήσει ότι η διαθεσιμότητα ηλεκτρικής ενέργειας που θα παράγεται χωρίς εκπομπές άνθρακα θα είναι η σημαντικότερη προϋπόθεση για την επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας.
  •    Η ευρωπαϊκή βιομηχανία μετάλλων είναι έτοιμη να ανταγωνιστεί την παγκόσμια αγορά, αλλά αντιμετωπίζει αθέμιτο ανταγωνισμό από την Κίνα. Σύμφωνα με την European Aluminium [12], πρόσφατη μελέτη του ΟΟΣΑ κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το 85% των επιδοτήσεων στον τομέα του αλουμινίου, δηλ. συνολικά 60 δις ευρώ, κατευθύνθηκε σε 5 κινεζικές εταιρείες στο διάστημα 2013 - 2017.
Επομένως, απαιτείται εξωστρεφής πολιτική ανταγωνισμού για να αντιμετωπιστούν τέτοιου είδους στρεβλώσεις που επηρεάζουν όλη τη βιομηχανία ΟΠΥ. 
Σε ό,τι αφορά στις δυνατότητες της ΕΕ για εσωτερική εξόρυξη και καθετοποίηση των ΚΟΠΥ, στο χάρτη της Εικ. 5 περιλαμβάνονται όλες αυτές που παρουσιάζουν  δυναμικό κοιτασματολογικό ενδιαφέρον.  Ο χάρτης, ως και πλήθος άλλων σημαντικών καινοτομιών, είναι το αποτέλεσμα του Έργου ProMine [13], στην οποία συμμετείχε ενεργά ο πρώτος εκ των συντακτών του παρόντος πονήματος.
Εικ. 5ː Χάρτης κοιτασμάτων κρίσιμων ορυκτών πρώτων υλών της Ευρώπης. Πηγήː [14]
Αναφορικά με το λίθιο στην Ευρώπη υπάρχουν κοιτάσματα του στην Τσεχία, τη Φιλανδία, την Πορτογαλία, τη Σουηδία και την Αυστρία, όπου βρίσκονται σε εξέλιξη έργα παραγωγικής αξιοποίησης του. Επίσης, υπάρχει μια βιομηχανική επανάσταση στον τομέα κατασκευής μπαταριών σε πολλές χώρες της Κεντρικής και της Βόρειας Ευρώπης.
Σε ό,τι αφορά στο κοβάλτιο, η Ευρώπη παράγει ένα μικρό ποσοστό, με τη Φιλανδία να εξορύσσει μικρές ποσότητες, ενώ επιστημονικό, ερευνητικό και μεταλλευτικό  ενδιαφέρον κερδίζει τα τελευταία χρόνια  η αξιοποίηση του σαν παραπροϊόντος των κοιτασμάτων εκμετάλλευσης νικελίου.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Η νέα πρόκληση για την προώθηση και εφαρμογή της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας μπορεί τελικά να αποβεί «δώρον άδωρον», αν δε διασφαλιστούν οι ΟΠΥ που απαιτούνται για την υλοποίηση της μέσα από την αξιοποίηση ευρωπαϊκών κοιτασμάτων. Αυτό σημαίνει θεαματική αύξηση της εξόρυξης και επεξεργασίας μεταλλευμάτων που θα επιτρέψουν την βιομηχανική παραγωγή τεχνολογιών και προϊόντων, όπως είναι οι μπαταρίες λιθίου, τα φωτοβολταϊκά, οι ανεμογεννήτριες, κ.α., απαραίτητων για τη μετάβαση στην πράσινη ενέργεια. Στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος Έρευνας και Καινοτομίας «Ορίζοντας 2020» έχουν προκύψει νέες τεχνολογίες κοιτασματολογικής έρευνας και μεταλλευτικής παραγωγής, καινοτόμα προϊόντα για εξοπλισμό μεταλλείων, εμπλουτισμού και μεταλλουργίας, βέλτιστες πρακτικές κυκλικής οικονομίας για την βιώσιμη εφαρμογή της αλυσίδας αξίας κάθε ορυκτής πρώτης ύλης και βιομηχανικής χρήσης ξεχωριστά, συμπεριλαμβανομένης της περιβαλλοντικής αποκατάστασης.
Όλα τα πιο πάνω έγιναν για να υπάρξει παραγωγική αξιοποίηση των πολλών ανεκμετάλλευτων κοιτασμάτων της Ευρώπης. Κάτι που, όπως φαίνεται, δεν έχει γίνει αντιληπτό ή αποφεύγεται από τον ευρωπαϊκό μηχανισμό λήψης αποφάσεων. Έτσι, συνεχίζεται η αντιφατική τακτική σε όλα τα επίπεδα της Διοίκησης, από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο μέχρι την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, που από την μια ισχυρίζονται, μέσα από κείμενα και στρατηγικές, ότι η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία είναι μονόδρομος, και από την άλλη εμποδίζουν ή κρατούν παθητική στάση απέναντι στη λειτουργία νέων μεταλλείων, τα οποία είναι απαραίτητα για την εφαρμογή της στην πράξη. Με τον τρόπο αυτό, μάλλον επιλέγουν να αντιγράφουν τα επίσης αντιφατικά πρότυπα διαφόρων ακτιβιστών, αντί της νέας βιομηχανικής στρατηγικής, η οποία φιλοδοξεί να βοηθήσει τη βιομηχανία της Ευρώπης να ηγηθεί της διπλής μετάβασης προς την κλιματική ουδετερότητα και την ψηφιακή πρωτοπορία. Σε κάθε περίπτωση, η εξίσωση Ναι στην Πράσινη Οικονομία και Όχι στα Μεταλλεία δεν υπάρχει περίπτωση να οδηγήσει την Ευρώπη στην βιώσιμη λύση που επικαλείται ότι αναζητεί και επιδιώκει.
ΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Προκύπτει λοιπόν ότιː
  • Η ζήτηση και οι ανάγκες για ΟΠΥ αυξάνονται σε μεγάλο βαθμό.
  • Η εφαρμογή πρακτικών κυκλικής οικονομίας και ανακύκλωσης ακολουθούν ανοδική   πορεία.
  • Η κοιτασματολογική έρευνα και εξόρυξη επανέρχονται σταδικά στο επενδυτικό   επίκεντρο.
  • Οι τεχνολογικές εξελίξεις είναι καθοριστικές και θα έχουν ολόενα και μεγαλύτερη     σημασία.
  • Η κατανόηση,  ο έλεγχος και η υλοποίηση των αλυσίδων αξίας συμβάλλουν στην βιώσιμη ανάπτυξη. 
Για να υπάρξει αλλαγή πλεύσης και σχετική ανταπόκριση προτείνονται:

       Οι ΟΠΥ να ενταχθούν στο στρατηγικό σχέδιο που αφορά στο κλίμα και στην ενέργεια.
       Να ελέγχεται η προέλευση των ΟΠΥ και να περιορισθεί η μονοπωλιακή τους σχέση.
       Να υπάρξει επιχειρηματικότητα με τοπικά και περιφερειακά χαρακτηριστικά.
   Να υπάρξουν πρακτικές υπεύθυνης και βιώσιμης εκμετάλλευσης [15].
       Η δημιουργία ευνοϊκότερων επενδυτικών συνθηκών στη βάση θεσμικών μέτρων, τόσο     σε ευρωπαϊκό, όσο και σε εθνικό επίπεδο.

Πηγές και σύνδεσμοι

[1] The European Green Deal: EU COM (2019) 640, Brussels, pp. 1-24. https://ec.europa.eu/info/sites/info/files/european-green-deal-communication_en.pdf
[9] World Bank (2017): The Growing Role of Minerals and Metals for a Low Carbon Future, p.1-112. http://documents.worldbank.org/curated/en/207371500386458722/The-Growing-Role-of-Minerals-and-Metals-for-a-Low-Carbon-Future
[15] Arvanitidis N., Boon J., Nurmi P. and Di Capua G. (2017). White Paper on Responsible Mining. IAPG-International Association for Promoting Geoethics. http://www.geoethics.org/wp-responsible-mining.